جدول۲-۱- برخی از مهم ترین مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سطح سازمانی(مظلوم نژاد میبدی و همکاران، ۱۳۹۲، ۱۰)

ردیف

نام محقق

سال

نام مدل

شرح مدل

۱

دانشگاه کارنگی و ملون

۲۰۰۴

EMM

بلوغ کسب و کار الکترونیکی^[۶۱]

۲

دانشگاه های منچستر و اوکلند

۲۰۰۳

PERM

مدل آمادگی الکترونیکی مشاهده شده^[۶۲]

۳

شرکت مشاوره ای KPMG در سطح سازمان های کشور کانادا

۲۰۰۰

KPMG

آزمون ظرفیت دولت الکترونیکی^[۶۳]

۴

گروه فناوری در هند

۲۰۰۳

P3I3

ارزیابی هدایت و رهبری الکترونیکی ادارات/وزارتخانه

بخش چهارم

پیشینه ی پژوهش

۲-۴- پیشینه ی پژوهش

۲-۴-۱-پیشینه ی پژوهش های داخلی

• • • حدادیان و باقریه مشهدی (۱۳۹۳) پژوهشی را تحت عنوان “بررسی عوامل تعیین کننده در تمایل به خرید اینترنتی بلیت شرکت های هواپیمایی” انجام دادند. برای این منظور در تحقیق تلاش شده بود تا الگوی تمایل به خرید اینترنتی بلیت شرکت های هواپیمایی با بهره گرفتن از معیارهای اعتماد، هنجارهای ذهنی، ریسک ادراک شده، رضایت و سهولت استفاده از وب سایت مورد مطالعه قرار گیرد. جامعه آماری این پژوهش را مسافران خروجی فرودگاه بین‌المللی شهید هاشمی نژاد مشهد در پروازهای داخلی شهریور ماه ۱۳۹۲ تشکیل داده و نمونه آماری با بهره گرفتن از فرمول تعیین حجم نمونه کوکران ۲۱۵ محاسبه شده است. همچنین ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه است که از روایی و پایایی مناسب برخوردار بوده و برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش معادلات ساختاری و نرم افزار LISREL8.8 استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد افزایش رضایت و اعتماد مسافران هوایی منجر به افزایش تمایل به خرید اینترنتی بلیط شرکت های هواپیمایی می شود. همچنین متغیرهای ریسک ادراک شده و سهولت استفاده با نقش میانجی رضایت و اعتماد بر تمایل به خرید اینترنتی تاثیرگذار هستند و نقش معنی داری هنجارهای ذهنی در تمایل به خرید اینترنتی مورد تأیید نیست(حدادیان و باقریه مشهدی، ۱۳۹۳، ۱۳۷).

  

• • جلالی گرگانی و مهرانی (۱۳۹۲) پژوهشی را تحت عنوان “بررسی رابطه روش های بازاریابی رابطه مند و رفتار خرید مجدد در فروشگاه های زنجیره ای خرده فروشی گرگان” انجام دادند. این تحقیق کاربردی به روش توصیفی پیمایشی انجام گرفته و از بین کلیه مشتریان فروشگاه های زنجیره ای شهر گرگان، نمونه گیری به روش تصادفی انجام گرفته است .مدل این تحقیق با بهره گرفتن از روش مدل یابی معادلات ساختاری مورد ارزیابی قرار گرفت و نتایج نشان داد که مدل برای جامعه آماری مورد مطالعه، قابل استفاده است .برای تحلیل رابطه معناداری بین متغیرهای مدل و آزمون فرضیه های تحقیق نیز از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شده است .چهار روش ارتباطات، رفتار ترجیحی، شخصی سازی و پاداش، از روش های بازاریابی رابطه مند مورد مطالعه قرار گرفت .نتایج این تحقیق نشان داد که بین همه روش های به کارگرفته شده با تمایل مشتری به ادا مه خرید، رابطه معناداری وجود دارد .همچنین رابطه معناداری بین تمایل مشتری به ادامه خرید با رضایت رابطه مند و تعهد رابطه مند تأیید گردید .رابطه معناداری بین متغیرهای رضایت رابطه مند با اعتماد، اعتماد با تعهد رابطه مند و در نهایت تعهد رابطه مند با رفتار خرید مجدد مشتری نیز مورد تأیید قرار گرفت(جلالی گرگانی و مهرانی، ۱۳۹۲، ۵۷).

• • حسنقلی پور و همکاران (۱۳۹۲) پژوهشی را تحت عنوان “بررسی تأثیر خصوصیات مشتریان بر تمایل آن ها به پذیرش خرید اینترنتی (پیمایشی پیرامون دانشکده مدیریت دانشگاه تهران)” انجام دادند. اکثر مطالعات در این حوزه، روی یک محصول یا محصولات مشابه تمرکز داشته اند و تأثیر تنوع محصولات در پذیرش خرید اینترنتی نادیده گرفته شده است. برای مقابله با چنین محدودیتی، این پژوهش به بررسی تأثیر انواع مختلفی از محصولات بپردازد. برای این امر از طبقه بندی «پترسون» استفاده شده که برای طبقه بندی کالاها و خدمات ارائه شده در فضای وب طراحی شد. این پژوهش با روش توصیفی از نوع همبستگی انجام گرفته بود. داده های آن با بهره گرفتن از ابزار پرسشنامه، در نمونه ای به تعداد ۲۳۱ نفر از دانشجویان دانشگاه تهران گردآوری شده است. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان می‌دهد که خصوصیات مصرف کنندگان بر اساس کالاها و خدمات گوناگون، تأثیر متفاوتی دارد .پذیرش نوآوری در حوزه ی فناوری اطلاعات، خودکفایتی اینترنتی، ادراکات از امنیت وب، نگرانی های حریم خصوصی و درخور بودن محصول، ویژگی هایی هستند که بر اساس نوع کالا یا خدمات، بر نگرش افراد به پذیرش خرید اینترنتی آنان تأثیرگذارند(حسنقلی پور و همکاران، ۱۳۹۲، ۶۷).

• • حسینی (۱۳۹۱) پژوهشی را تحت عنوان “تبیین ارزیابی تمایل و وفاداری مشتریان بالقوه به خرید از فروشگاه های اینترنتی” انجام داد. هدف این مقاله تبیین و ارزیابی تمایل به تداوم و تکرار خرید مشتریان از فروشگاه های اینترنتی بود تا وضعیت آن ها، در تبدیل مشتریان بالقوه به مشتریان وفادار در یک فروشگاه اینترنتی مشخص شود. جامعه آماری تحقیق شامل، کاربران اینترنتی ساکن شهر شیراز و خریدار فروشگاه اینترنتی است. جمع‌ آوری داده ها از طریق پرسشنامه و حجم نمونه ۲۳۶ نفر است. عوامل ادامه خرید برخط به ترتیب اهمیت کیفیت وبسایت، اعتماد به وبسایت و هنجارهای ذهنی فرد است درحالی که فایده ادراک شده و لذت بردن از خرید برخط به طور غیرمستقیم تمایل به خرید برخط را تحت تاثیر قرار می‌دهند. البته رتبه عوامل ادامه خرید برخط به ترتیب اهمیت کیفیت وبسایت، اعتماد به وبسایت و هنجارهای ذهنی فرد می‌باشد. در حالی که فایده ادراک شده و لذت بردن از خرید برخط به طور غیرمستقیم تمایل به خرید برخط را تحت تاثیر قرار می‌دهند. ۶۳% از نمونه را مردان و ۳۷% را زنان به خود اختصاص دادند. ۹/۶۸% از اعضای نمونه بین سن ۲۱ الی ۳۵ سال بودند، افراد با تحصیلات کارشناسی و بالاتر ۹/۴۴% بودند و افرادی با بیش از چهار سال استفاده از رایانه ۸/۵۷ % بودند(حسینی، ۱۳۹۱، ۱۶۷).

حال فرضی را در نظر می‌گیریم که اتلاف­کننده بر مال مستولی نمی‌شود، بلکه تنها حال دیگری را بر اثر غرور تلف می‌کند. اگر فرض­کنیم شخص غار هم هیچ استیلایی بر مال نداشته­است باید از مسئولیت هر دو سخن گفت. آیا در اینجا هم مباشرت ضعیف بوده و قاعده‌ غرور بر رابطه‌ سببیت حاکم است یعنی تلف به فریب­دهنده نسبت داده می‌شود؟ نه به مغرور؟ برای جواب این پرسش ابتدائاً دیدگاه‌های مختلف را بررسی می‌کنیم. مرحوم نائینی از تسبیب به ضمان در این مورد یاد کرده‌اند. بنا به نظر ایشان تسبیب به دو معنا به کار می‌رود. تسبیب به فعل، تسبیب به ضمان.^[۲۳۲]

در تسبیب به فعل مباشر ضامن نیست و از همان ابتدا سبب ضامن است. مثل صورتی که دادرس بر اساس شهادت دروغ حکم به اجرای مجازات داده پس کذب شهادت روشن شده­است. در اینجا اگرچه دادرس دارای اراده بوده لیکن اراده‌اش در حکم عدم تلقی می‌شود و مسئولیت ازهمان ابتدا متوجه شاهدان می‌گردد.^[۲۳۳]

معنای دوم تسبیب، تسبیب به ضمان است؛ یعنی این­که مباشر ضرر فاعل مختار بوده و کار زیانبار او موجب ضمان است، زیرا او خود زیان را ایجاد کرده­است. اما از آنجا که زمینه‌ مسئولیت مدنی این شخص را دیگری با فریب و غرور خود فراهم کرده­است (به طوری که اگر کار او نبود، وی اقدام به عمل زیانبار نسبت به شخص ثالث نمی‌کرد تا ضامن تلقی شود). مباشر و شخص غارّ نسبت به مسئولیت مدنی وارد کننده‌ زیان، سبب تلقی شده و ضامن قلمداد می‌گردد.^[۲۳۴] بر این مبنا زیان­دیده می‌تواند ابتدا به مباشر به عنوان متلف مراجعه کند و مباشر بعد از پرداخت خسارت به عنوان متضرر، که سبب این ضرر فریب غار است، به فریب­دهنده برای جبران خسارت مراجعه نماید.

صورت دیگر این­که ادله غرور ناظر به رابطه‌ سببیت است، نه این­که روایت مصداق تسبیب به ضمان باشد. شهید محمد باقر صدر در کنار قاعده‌ اتلاف و قاعده‌ ضمان ید، به قاعده « تسبیب به تغریر» اشاره می‌کند و آن را معیار سومی برای مسئولیت مدنی می­شمارد. بر این مبنا در عین حال که تلف توسط مباشر انجام گرفته و میان تلف و سبب نیز فعل فاعل مختار فاصله شده­است، سبب ضامن است.^[۲۳۵]

نتیجه‌ دیدگاه فوق این است که زیان­دیده­ می ­تواند به مباشر و وارد کننده‌ مستقیم زیان مراجعه نماید، بلکه از همان ابتدا برای گرفتن خسارت لازم است به سبب مراجعه کند.^[۲۳۶]

موضوع بحث ما در صورت آخر، یعنی «تسبیب به تغریر» مصداق پیدا می‌کند. به­ طوری که شرط مستیم ضرر که یکی از اوصاف ضروری، ضرر می‌باشد، در قاعده‌ مذکور رعایت نمی‌شود به­ طوری که در این فرض تلف توسط مباشر انجام گرفته­است و مباشر نیز فاعل مختار و قاصد است. لیکن به دلیل روایات متعدد با وجود مباشر مختار، مسئولیت به عهده‌ سبب قرار گرفته­است. پس هرچند که زیان مستقیماً از جانب مباشر صورت گرفته­است به دلایلی که بیان شد لازم است که متضرر از همان ابتدا به شخص غار مراجعه نماید. یعنی در این فرض سبب، اقوی از مباشر به دلیل غرور می‌باشد. پس در غرور، شرایط مسئولیت مباشر وجود دارد چه در این فرض اخیر و چه در صور دیگر بیان­شده مسئولیت نهایی با غار می‌باشد مگر این­که به دلیل خاص، مباشر مسئول تلقی نشود که غار مستقیماً مسئول پرداخت خسارت خواهد بود.

گفتار چهارم: غصب و در حکم غصب

بند اول: غصب

در حقوق مواردی وجود دارد که حتی ضرر وارد شده بدون داشتن شرط مستقیم بودن نیز قابلیت جبران دارد و خوانده در این گونه موارد به طور قانونی مسئول شناخته می‌شود. غصب و در حکم غصب موردی است که در آن تقصیر غاصب و رابطه‌ سببیت بین فعل زیانبار و ضرر و حتی قابلیت پیش ­بینی بودن ضرر، شرط مسئول شناختن خوانده نمی‌باشد. و حتی در صورتی که تلف مال مغصوب به وسیله‌ فورس ماژور و خارج از توان غاصب باشد، غاصب، ضامن می‌باشد.^[۲۳۷]

غصب استیلا بر حق غیر است به نحو عدوان. اثبات ید بر مال غیر بدون مجوز… مستفاد ماده (۳۵۸ ق . م) و طبق (م ۳۱۱ ق . م) «غاصب باید مالی مغصوب را عیناً به صاحب آن رد نماید؛ و اگر عین تلف شده باشد باید مثل یا قیمت آن را بدهد؛ اگر به علت دیگری رد عین ممکن نباشد باید بدل آن را بدهد». این ماده اصل مسئولیت غاصب را مطرح می‌دارد؛ این مسئولیت ‌در مورد تلف و نقض عین مال مغصوب، مسئولیتی مطلق است و قطع نظر از سبب حادثه بر عهده‌ غاصب قرار می‌گیرد.^[۲۳۸]

ماده ۳۱۵ ق.م. گستردگی این ضمان را نسبت به موارد اتلاف و تسبیب مطرح نموده و مقرر داشته «غاصب مسئول هر نقص و عیبی است که در زمان تصرف او به مال مغصوب وارد­شده­باشد هر چند مستند به فعل او نباشد».

بند دوم: در حکم غصب

قسمت اخیر ماده (۳۰۸ ق.م) بیان می‌دارد؛ «… اثبات ید بر مال غیر بدون مجوز هم در حکم غصب است». مقصود از اثبات ید بر مال غیر موردی است که شروع استیلا به اذن مالک باشد و استیلا پس از قطع اذن (بدون مجوز) ادامه یابد.^[۲۳۹]

در قانون مدنی ایران به مواردی اشاره شده­است که استیلا به صورت نامشروع است ولی از راه عدوان نیست، این موارد در حکم غصب شمرده می‌شوند و همان احکام غصب ‌در مورد آن‌ ها جاری می‌باشد.

ماده ۳۶۶ ق. م از مواردی است که کسی از راه نامشروع بر مالی استیلا می‌یابد اما کار وی غصب نیست می‌توان به «مقبوض به عقد فاسد» اشاره­نمود. ماده ۳۶۶ ق.م مقرر می‌دارد: «هرگاه کسی به بیع فاسد مالی را قبض کند باید آن را به صاحبش رد نماید و اگر تلف یا ناقص شود ضامن عین و منافع آن خواهد بود». ‌بنابرین‏ کسی که مالی را به بیع فاسد در تصرف دارد، در حکم غاصب و ضامن عین و منافع آن است، هرچند به رضای مالک آن را تصرف کرده­باشد یا از فساد بی­اطلاع باشد.

پس چنانچه ضرری از جانب غاصب حتی بدون وجود «شرط مستقیم بودن» به مال وارد­آید غاصب، مسئول جبران ضرر می‌باشد.

• تصمیمات قاطع ‌بر اساس حقیقت و واقعیت است نه بر اساس تصور و خیال ، احساسات یا عقیده و یا دریافت ناگهانی و …

نشان دادن آنچه که با بهبود برنامه ریزی به طور واقعی اتفاق می افتد .

اگر چه اندازه گیری عملکرد مفید است ، ولی آن ‌سوالات زیادی از قبیل چرا ،چطور و چه وقت از آن استفاده می شود را به دنبال خواهد آورد(کاپلان و نورتن،۱۹۹۷) ^[۱۳]۲٫

معیارهای سنجش عملکرد به دو بخش مالی و غیر مالی تقسیم بندی می‌شوند که عبارتند از :

معیارهای مالی

معیار مالی داخلی (سود عملیاتی)

معیار مالی خارجی (قیمت سهام)

معیارهای غیر مالی

معیار غیرمالی داخلی (زمان تحویل کالا)

معیار غیر مالی خارجی (رضایت مندی مشتریان)

شرکت‌ها معیارهای مالی و غیر مالی را تحت گزارشی به نام معیار سنجش جامع عملکرد^[۱۴] بیان می‌کنند.این گزارشات شامل موارد زیر است:

1. 1. معیارهای سودآوری: سود عملیاتی و رشد درآمدی

1. 1. معیارهای رضایتمندی مشتریان : سهم بازار ، ‌پاسخ‌گویی‌ به مشتریان ، عملیات به موقع

1. 1. معیارهای کارایی ، کیفیت و زمان : انحراف کارایی مواد مستقیم ، انحراف سربار جذب شده

1. معیارهای نوآوری : تعداد اختراعات ، تعداد کالاهای جدید

شاخص جامع سنجش عملکرد ( BSC ) که تحت عنوان کارت امتیازی متوازن شناخته می شود از جمله معیارهای نوین سنجش عملکرد به شمار می رود که این شاخص اولین بار توسط نورتون و کاپلان مطرح گردید و از ویژگی این شاخص جامعیت آن است به طوری که معیارهای مالی و غیر مالی را تواما مد نظر قرار می‌دهد . ( رهنمای رودپشتی ، فریدون ؛ نیکومرام ، هاشم « مدیریت مالی راهبردی ( ارزش آفرینی ) » (انتشارات کسا کاوش ، ۱۳۸۵ ، ص ۳۶۰ )^۲.

۱۰-۲معیارهای مالی سنتی

به طور کل ۵ معیار در ارزیابی عملکرد مبتنی بر داده های تاریخی هستند .

1. 1. بازده سرمایه گذاری ها (ROI)

1. 1. سود باقی مانده (RI)

1. 1. بازده فروش (ROS)

1. 1. عایدی هر سهم (EPS)

1. نسبت قیمت به سود هر سهم (P/E)

که در اینجا به طور خلاصه مروری بر این معیارها داریم .

۱-۱۰-۲ بازده سرمایه گذاری ها (ROI)

یک معیار حسابداری است که از تقسیم سود عملیاتی بر سرمایه گذاری حاصل می شود .

بازده سرمایه گذاری = سود عملیاتی / متوسط سرمایه گذاری ها

ROI مبتنی بر سرمایه گذاری است و شامل همه عناصر سودآوری ( درآمد ، هزینه و سرمایه گذاری) می‌باشد و این نرخ را می توان با نرخ فرصت از دست رفته مقایسه کرد .

این نرخ به مهارت‌های تولید و فروش شرکت مربوط می شود و به وسیله ساختار مالی شرکت تحت تاثیر قرار نمی گیرد . به دلیل استفاده از سود حسابداری در محاسبه نرخ بازده سرمایه گذاری ، ایرادهایی که بر سود حسابداری وارد است بر این معیار نیز وارد است و با توجه به اینکه سرمایه گذاری ها در ترازنامه به خالص ارزش دفتری نشان داده می‌شوند ، ‌بنابرین‏ ارزش واقعی سرمایه گذاری ها یا دارایی ها ممکن است بسیار پایین تر یا بالاتر از ارزش های دفتری آن ها باشد .

راهکارهای بهبود این نسبت در یک سازمان می‌تواند افزایش نرخ فروش البته در شرایط انحصاری بازار ، کاهش هزینه ها از طریق مدیریت هزینه و به کارگیری دارایی های کمتر و در واقع درست به کارگیری دارایی ها و منابع و ایجاد نکردن ظرفیت‌های خالی است .

۲-۱۰-۲سود باقی مانده (RI)

سود باقی مانده از تفاوت سود و بازده مورد انتظار سرمایه گذاری به دست می‌آید .

سود باقیمانده = سود عملیاتی – ( سرمایه گذاری * نرخ بازده مورد انتظار )

یا از نگاهی دیگر سود باقیمانده عبارت است از سود مرکز سرمایه گذاری منهای هزینه سرمایه آن که هزینه سرمایه مرکز سرمایه گذاری از ضرب مبلغ سرمایه به کار گرفته شده در نرخ بازدهی مورد انتظار به دست می‌آید .

مطلوبیت سود باقیمانده در این است که نرخ سود یک بخش از نرخ مورد انتظار سرمایه گذاری بیشتر باشد در مقابل بازده سرمایه گذاری ها که مدیریت با قبول پروژه های سود ده جدید (به علت افزایش مخرج کسر یعنی میزان سرمایه گذاری) مخالفت می‌کند ، لذا سود باقیمانده ، مدیران را به سرمایه گذاری های سودآوری ترغیب می‌کند که در صورت توجه به نسبت بازده سرمایه به کارگرفته شده ، پذیرفته نمی شوند .

البته ROI و RI هر دو نتایج یک دوره را نشان می‌دهند و مدیریت می‌تواند باعث افزایش کوتاه مدت در آن ها شود بدون آنکه منافع بلند مدت سازمان را درنظر بگیرند مثل توجه نکردن به مخارج تحقیق و توسعه در دوره کوتاه مدت .

۳-۱۰-۲بازده فروش (ROS)

این معیار از تقسیم سود عملیاتی به درآمد به دست می‌آید .

بازده فروش = سود عمیلاتی / درآمد فروش

و این نسبت از اجزای نسبت دوپانت در محاسبه نسبت بازده سرمایه گذاری ها به شمار می‌آید .

ROI = سود / سرمایه به کار گرفته شده = سود / فروش * فروش / سرمایه به کار گرفته شده

در تحلیل این نرخ داریم که از هر ریال درآمد چه میزان سود کسب شده است و این متفاوت است با تحلیل نرخ ROI که از هر ریال سرمایه گذاری چه میزان سود کسب شده است.

۴-۱۰-۲ سود هر سهم (EPS)

سود هر سهم عبارت است از سود خالص پس از کسر مالیات شرکت ، تقسیم بر تعداد سهام آن شرکت .

EPS = سود خالص / تعداد سهام عادی

این نسبت نشان می‌دهد که به ازای یک سهم چه میزان سود به دست آمده است و افزایش این نسبت نشان دهنده مطلوب تر شدن عملکرد شرکت است . برای ارزشیابی سهام نیز از این نسبت استفاده می شود .

از جمله ایرادات این نسبت این است که به تنهایی منعکس کننده میزان ریسک نیست و در برنامه ریزی ها به اهمیت های سیاست های تقسیم سود اشاره ای نمی کند .

۵-۱۰-۲نسبت قیمت به سود هر سهم (P/E)

این نسبت از رابطه زیر به دست می‌آید :

P/E = قیمت معاملاتی سهم / سود هر سهم

این نسبت شاخص سنجش عملکرد شرکت در بازار سرمایه است و به عنوان ابزاری برای ارزیابی قیمت سهام نیز به کار می رود و نشان دهنده آن است که به ازای سود هر سهم در بازار ، قیمت سهام چه میزان است و هرچه این نسبت بالاتر باشد عملکرد مطلوب شرکت را نشان می‌دهد .

از معایب این نسبت می توان به استفاده از سود حسابداری در محاسبه آن و بی معنی بودن آن در شرکتهایی که سودآور نیستند ، اشاره کرد .

به طور کلی معیارهای اندازه گیری عملکرد شرکت را با توجه به مطالب گفته شده و مفاهیم حسابداری و اقتصادی می توان به دو دسته حسابداری و اقتصادی تقسیم بندی کرد. در معیارهای حسابداری عملکرد شرکت با توجه به داده های حسابداری و تاریخی ارزیابی می شود که شامل سود ، سود تقسیمی ، سود هر سهم ، بازده حقوق صاحبان سهام ، ارزش دفتری ، جریان‌های نقدی و سود تقسیمی، عرضه و تقاضای سهام ، می‌باشد. البته ممکن است معیارهای حسابداری با توجه به داده های و ارزش های بازار به دست بیاید که معایب معیارهای حسابداری با داده های تاریخی را تا حدودی برطرف کند مانند نسبت قیمت به سود و نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری سهام و نسبت Q توبین .

تجارت جهانی در آغاز قرن بیستم موید آن است که آنچه تحول و پیشرفت خارق­العاده جهانی را سبب شد، گسترش دانش و پژوهش بوده است. افزایش روزافزون دانش، اثرات بسیار عمیقی در تمامی حوزه ­های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع مختلف به جا گذاشته است. بی­تردید تحقیق به عنوان یک کار دانشگاهی جهانی از ارزش اقتصادی و اجتماعی بیشتری برخوردار می­گردد. ‌بنابرین‏ دانشگاه­ها در بسیاری از سامانه­های رتبه ­بندی، ارزیابی و تدوین شاخص­ های عملکرد خود، بر فعالیت­های پژوهشی تمرکز می­نمایند (آلپرت^[۱]، ۱۹۸۵) .

برای ارزیابی عملکرد علمی دانشگاه­ها ‌می‌توان از روش­های علم­سنجی بهره جست. یکی از رایج­ترین موارد کاربرد علم­سنجی، ارزیابی فعالیت علمی پژوهشگران ‌می‌باشد که حوزه اجرایی سیاستگذاران علمی-پژوهشی در کشورهای مختلف است (میرحسینی و جلیلی­باله، ۱۳۸۸) . به عبارت دیگر هدف اصلی از انجام مطالعات علم­سنجی که ارائه خدمات به سیاست‌گذاری علمی است، تنها با تکیه بر ارزیابی میسر است. از طرفی استفاده از ارزیابی برای شناسایی تفاوت­های فردی، مطرح بوده و در واقع این همان نکته­ای است که امروزه در علم­سنجی مطرح است (نوروزی چاکلی، ۱۳۹۰) .

از سوی دیگر، تولید اطلاعات علمی پژوهشگران در قالب­های گوناگون انجام می‌شود که یکی از مهمترین آن­ها انتشارات است. اندازه‌گیری انتشارات علمی، از رایج‌ترین ضابطه‌های سنجش عملکرد تولید اطلاعات علمی است. از میان عمومی‌ترین شاخص­ هایی که در توصیف فعالیت­ها و تلاش­ های کشورهای مختلف مورد توجه است، مؤلفه تعداد مقاله های علمی منتشر شده در مجله‌های معتبر علمی بین‌المللی است (صبوری، ۱۳۸۱) . شناسایی ویژگی­ها و الگوهای حاکم بر تولید علم پژوهشگران می ­تواند پاسخ بسیاری از پرسش­ها در رابطه با چگونگی تولید علم در میان پژوهشگران انفرادی در یک رشته خاص، دانشگاه یا کشور خاص را فراهم آورد. از این رو، پژوهش پیرامون بهره ­وری علمی پژوهشگران انفرادی به منظور کشف الگوهای مختلف تولید ضروری است. از سوی دیگر زمان یکی دیگر از عوامل بسیار مهم در تعیین سطح بهره ­وری پژوهشگران انفرادی است. با وجود اهمیت عامل زمان، ارزیابی­های پژوهشی بدون توجه ‌به این عامل صورت ‌می‌گیرد. با توجه به آن که در سطوح خردتر، نتایج ارزیابی­ها به منظور توزیع اعتبارات، تخصیص پاداش­ها و امتیازها و نیز استخدام و ارتقای رتبه به کار گرفته می­ شود، ضروری است تفاوت­های الگوهای بهره ­وری در میان رشته­ های مختلف بررسی گردد. در کنار تفاوت الگوهای بهره ­وری رشته­ های مختلف، تفاوت در شمار پژوهشگران آن­ها نیز لازم است در ارزیابی­ها مورد توجه قرار گیرد.

‌بنابرین‏ پژوهش حاضر می­ کوشد با بهره گرفتن از دو شاخص سرانه انتشار و نرخ انتشار به مقایسه بهره ­وری علمی پژوهشگران ایرانی در رشته­ های مختلف بپردازد.

بیان مسئله

یکی از مباحث اساسی فراروی پژوهشگران علم­سنجی و نیز سیاستگذاران پژوهشی، بهره ­وری علمی پژوهشگران است. بهره ­وری علمی که به عنوان سطح انتشار علمی تعریف می­ شود، می ­تواند از مؤلفه‌ ­های مختلفی تشکیل شود. نخستین مؤلفه‌، تعداد آثار علمی، به ویژه مقالات منتشر شده در مجلات است که به عنوان سنگ­بنای تولید علم و در نتیجه واحد سنجش آن به کار می­رود. آشکار است که این مؤلفه به طور مطلق نمی­تواند نشانگر بهره ­وری علمی باشد. زیرا میزان انتشار آثار علمی از پژوهشگری به پژوهشگر دیگر بسته به عوامل فردی، اجتماعی، سازمانی، و تخصصی متفاوت است.

تفاوت در الگوهای انتشاراتی در رشته­ های مختلف در تحقیقات علم­سنجی بسیار مورد تأکید قرار گرفته است. به طوری که برای نمونه نشان داده شده است که پژوهشگران در حوزه ­های وابسته به پزشکی، شیمی و حوزه ­های زیستی به طور متوسط از تولید علم بیشتری نسبت به پژوهشگران در رشته­ های فیزیک، ریاضیات، و مهندسی برخوردار هستند (ارتنر^[۲]، ۲۰۱۰) . یکی از عواملی که در بررسی­ های جمعی بین رشته­ ها رخ می­ نماید، شمار پژوهشگران هر حوزه است. آشکار است که در هر کشور، بسته به نوع نیازهای علمی، رشته­ های مختلف از درجات توسعه متفاوتی برخوردار هستند، به نحوی که شمار دانشگاه­ها، مراکز پژوهشی، گروه ­های آموزشی از رشته­ای به رشته دیگر بسیار متفاوت است و این امر به تربیت و جذب شمار متفاوتی از پژوهشگران خواهد انجامید (ستوده، ۱۳۸۹) . تفاوت در شمار پژوهشگران در کنار تفاوت در الگوهای انتشاراتی هر رشته می ­تواند بر شمار تولیدات علمی آن تاثیر بگذارد و به تفاوت در سرانه تولید علم از رشته­ای به رشته دیگر بیانجامد. ‌بنابرین‏، چنانچه رشته­ ها را صرف­نظر از شمار پژوهشگران آن با هم مقایسه کنیم، بیم آن می­رود که به ارزیابی واقع­بینانه­ای دست نیافته باشیم. شاخص سرانه انتشار که نسبت بین شمار انتشارات علمی را به شمار پژوهشگران می­سنجد ارزیابی­ها و مقایسه­های جمعی را برای مثال بین دانشگاه­ها، تیم­های پژوهشی و رشته­ های مختلف میسر می­سازد.

جانسون^[۲۸] جامعه کاربران کتابخانه‌ها را در دسته های زیر، تقسیم‌بندی ‌کرده‌است:

• • ویژگی‌های جمعیت­شناختی (سن، جنسیت، سطح درآمد، گروه‌های قومی، حرفه و سطح تحصیلات)؛

• • • ویژگی‌های جغرافیایی (توانایی رفت‌وآمد به یک کتابخانه، فاصله‌ای که باید برای رسیدن به یک کتابخانه طی شود، وضعیت افراد مقیم و غیر مقیم و کاربران بالقوه)؛

  

• ویژگی‌های جامعه‌شناختی (که کاربران را بر مبنای طبقه اجتماعی- اقتصادی، سبک زندگی، شخصیت، علایق و عقاید مورد توجه قرار می‌دهد).

جرج دی الیا^[۲۹] کاربران کتابخانه‌های عمومی را به ۶ بازار هدف تقسیم ‌کرده‌است:۱) افرادی که فقط کتاب را به امانت می‌گیرند.۲) افرادی که فقط از منابع در داخل کتابخانه استفاده می‌کنند.۳) افرادی که با بی‌علاقگی از کتابخانه استفاده می‌کنند.۴)کاربرانی که از مجموعه زیاد استفاده می‌کنند.۵) غیر کاربرانی که بر عدم استفاده از کتابخانه اصرار می‌کنند.۶) کاربران بالقوه.

با تمامی این اوصاف، شناخت کاربران کتابخانه‌های عمومی برای ایجاد مجموعه‌ای مناسب و نیز ارائه خدماتی مطلوب، حائز اهمیت است که در میان، اقلیت‌ها، مانند گروه‌های قومی، معلولین، بی‌سوادان، زندانیان، سالمندان و… نباید نادیده گرفته شوند.

۲ – ۱۲ استفاده از کتابخانه عمومی

اگرچه در همه کتابخانه‌ها بویژه کتابخانه‌های عمومی، آمار دقیق استفاده‌ کنندگان وجود دارد ولی این آمارها به لحاظ تعداد مراجعان می‌باشد و تفکیکی به لحاظ نوع اطلاعات استفاده شده توسط کاربران از کتابخانه‌ها صورت نگرفته است. بر اساس مطالعات یک کتابدار آفریقایی، استفاده‌ کنندگان از کتابخانه‌های عمومی در سه گروه جای دارند:۱) گروهی که صرفاً بدون هدف مطالعه می‌کنند. ۲) گروهی که عمدتاًً برای گذراندن امتحان مطالعه می‌کند. ۳) گروهی که بر حسب نیاز و برای یافتن اطلاعات ویژه و معمولاً در رابطه با کار آن‌هاست، مطالعه می‌نمایند (استیگر^[۳۰]،۱۳۷۰، ص۱۳۳). ‌بنابرین‏ لازم است که کاربران کتابخانه را به لحاظ نوع استفاده از کتابخانه شناسایی کرد تا تمهیدات لازم برای ارائه خدمات به آن‌ ها تدارک دیده شود.

نگارنده، طرحی با عنوان «در جستجوی چه می باشی» را به نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور ارائه ‌کرده‌است. ‌به این صورت که در برگه‌های ثبت‌نام، یک بخشی را به عنوان توانایی‌ها و علایق کاربران در نظر می‌گیریم و شخصی که می‌خواهد در کتابخانه به عنوان عضو جدید ثبت‌نام کند؛ می‌تواند علایق و توانایی‌های خود را در این قسمت از برگه ثبت‌نام وارد نماید. این اطلاعات در یک پایگاه اطلاعاتی وارد می‌شود که حداقل دو مزیت عمده می‌تواند داشته باشد: اول اینکه علایق و حوزه های مطالعاتی کاربران برای کتابخانه مشخص می‌گردد و مجموعه‌سازی بر اساس نیازهای واقعی کاربران صورت می‌گیرد و دیگر اینکه، مدیریت اطلاعات رخ می‌دهد. برای مثال، شخصی می‌خواهد در کتابخانه عضو شود و دارای تخصص در زمینه برنامه‌نویسی به زبان c می‌باشد؛ شخص مذکور در برگه ثبت‌نام و در قسمت توانایی‌های کاربر، تسلط خود به برنامه‌نویسی به زبان c را می‌نویسد و اطلاعات این عضو جدید وارد بانک اطلاعاتی (که قبلاً ایجاد شده است) می‌شود. پس از مدتی، یکی از کاربران کتابخانه به کتابدار مراجعه کرده و از کتابدار می‌پرسد که به دنبال شخصی است که برنامه‌نویسی به زبان c را به او آموزش دهد. کتابدار شروع به جستجو در بانک اطلاعاتی می‌کند و شخصی را که دارای تخصص در زمینه برنامه‌نویسی به زبان c است را به کاربر متقاضی معرفی می‌کند.

اعتقاد نویسنده بر این است که کتابداری دو دوره را پشت سر گذاشته است: دوره اول زمانی بود که کتابدار به عنوان حافظ و نگهبان کتابخانه محسوب می‌شد و وظیفه اصلی کتابدار، امانت کتاب به مراجعین کتابخانه و حفاظت از ساختمان کتابخانه و کتاب بوده است که این افراد را نگهبان یا حافظ کتاب می‌نامیدند (مزینانی،۱۳۸۲، ص۵). اگر چه ممکن است که هنوز برخی از کشورها در این مرحله توقف کرده باشند. دوره دوم، مربوط به اطلاع‌رسانی است که این اصطلاح نخستین بار توسط پروفسور ساول گورن^[۳۱] در سال ۱۹۶۰ به‌کاربرده شد. در این دوره، کتابدار نقشی فراتر از یک نگهبان کتاب را ایفا می‌کند و به عنوان شخصی مطلع، اطلاعاتی خارج از مجموعه کتابخانه را در اختیار مراجعان خود قرار می‌دهد. برای مثال، کتابدار اخبار استخدامی، مسائل روز، کتاب‌های مفید و… را به کاربران اطلاع‌رسانی می­ کند. بسیاری از کشورهای پیشرفته و توسعه‌نیافته هنوز در این مرحله قرار دارند. دوره سوم، دوره‌ای است که به تازگی زمزمه­هایی از آن به گوش می‌رسد و از این دوره، با نام مدیریت اطلاعات، مدیریت دانش، علم اطلاعات و… یاد ‌می‌کنند. چنین به نظر می­رسد که در کتابخانه­ های محدودی از کشورهای پیشرفته، آن هم نه به طور فراگیر در حال اجرا است. طرحی را که در سطور پیشین (در جستجوی چه می‌باشی) شرح آن گذشت را می‌توان در دوره سوم کتابداری قرارداد.

برای اینکه کتابخانه­ ها بتوانند کاربران جدیدی را جذب و کاربران فعلی خود را حفظ نمایند؛ علاوه بر خدمات معمول کتابخانه، باید فعالیت‌های خود را در حوزه اطلاع‌رسانی، بویژه مدیریت اطلاعات معطوف نمایند.

ما همواره تحت تأثیر محیط پیرامونی خود می‌باشیم و حتی زمانی هم که می‌خواهیم از این تأثیرات به دورباشیم؛ عوامل مختلف محیطی بر رفتارهای ما، خواسته و یا ناخواسته تأثیر می‌گذارد (لطف عطا،۱۳۸۷)؛ ‌بنابرین‏ عوامل مختلفی _ از شرایط خانوادگی گرفته تا محیط‌های آموزشی _ می‌تواند در مراجعه و یا عدم مراجعه افراد یک جامعه به کتابخانه‌های عمومی تأثیرگذار باشد که در ادامه این فصل، به طور تفصیلی به بیان آن‌ ها می‌پردازیم.

۲ – ۱۳ تأثیر خانواده

بدون تردید، خانواده نخستین آموزشگاه و پرورشگاه انسان محسوب می‌شود و انسان آیین زندگی و شیوه زندگی کردن را در نخستین خاستگاه، یعنی خانواده یاد می‌گیرد؛ زیرا انسان تمام رفتارها را یاد می‌گیرد. پس باید همه رفتارها را در مراحل گوناگون زندگی به او آموزش داد. باید گفت که همه چیز از خانواده شروع می‌شود، اگرچه همه امور به خانواده ختم نمی‌شود. پس از خانواده نوبت به نهادهایی مانند مدرسه و مسجد می‌رسد. ‌بنابرین‏ می‌بایست همه برنامه ها و فعالیت‌ها در وهله­ی نخست، خانواده محور باشد و بیشترین تمرکز و توجه به خانواده معطوف شود (به­پژوه،۱۳۹۲، ص۳۲). چرا که خانواده رکن طبیعی و اساسی اجتماع و نخستین مدرسه و مهد اصلی تربیت است (امیرحسینی،۱۳۸۴، ص۳).

• برخی از فقهای امامیه و گروهی از فقهای عامه، معتقدند که این حرمت، صرفا ً با دخول به زوجه، ایجاد می شود. اما این دسته از فقها معتقدند که کلمۀ « من » در آیۀ فوق، به صورت قید آمده و ناظر به هر دو دستۀ مادران و دختران می شود.^[۴۱]

پس آن چنان که ملاحظه می شود؛ مطابق نظر مشهور فقها و قانون مدنی ایران، رابطۀ زناشوئی در ایجاد این حرمت، دخالتی ندارد.

ب : حرمت بین مرد و زنی که سابقا ً زن پدر یا زن یکی از اجداد یا زن پسر یا زن یکی از احفاد بوده است، هرچند قرابت رضاعی باشد.

مبنای فقهی این بند، آیۀ شریفه ۲۲ از سورۀ نساء است که معنای آن عبارت است از : « نکاح نکنید با کسانی که پدران شما، با آن ها نکاح کرده‌اند . » و نیز آیۀ شریفۀ ۲۳ از همین سوره که چنین می فرماید : « حرام شد ازدواج کردن شما با …. همسران فرزندانتان ‌آنان که از صُلب شما هستند.»

از نظر حقوق ‌دانان، با توجه به کلمۀ نکاح که به صورت مطلق در این آیه، استفاده شده است، دخول شرط ایجاد حرمت نمی باشد و صرف وقوع عقد، کافی برای ایجاد حرمت است و حکم حرمت شامل نکاح دائم و منقطع است. ^[۴۲]

‌بنابرین‏، با توجه به اطلاق این آیات و نظر حقوق ‌دانان، دخول شرط ایجاد حرمت نبوده و وقوع یا عدم وقوع نزدیکی، تأثیری در حرمت ندارد.

ج : بین مرد با اناث از اولاد زن از هر درجه ولو رضاعی، مشروط بر وقوع زناشوئی بین زن و مرد.

‌بنابرین‏ تنها بندی که در این قسمت، ایجاد حرمت ابدی می کند وقوع نزدیکی بین زن و مرد می‌باشد. پس تأثیر زناشوئی در این قسمت، ایجاد حرمت ابدی بین مرد با اناث از زن می‌باشد. پس اگر زنی از شوهر قبلی، دختری داشته باشد، چنانچه با مرد دیگری ازدواج نموده و با او نزدیکی نماید، شوهر دوم، بر دختر شوهر سابق، حرام مؤبد است. مستند این قول، آیۀ ۲۲ از سورۀ نساء می‌باشد.

دوم : حرمتی که دائمی نیست، بلکه تا زمان برقراری نکاح فی مابین یک زن و شوهر، این حرمت برقرار بوده و با منحل شدن این رابطه، حرمت نیز از بین می رود. این قسمت تحت عنوان خاص «نکاح با کسانی که جمع بین آن ها، ممنوع است»، تحت بررسی قرار می‌گیرد و شامل موارد زیر می‌باشد :

• نکاح با دو خواهر: این حرمت در مادۀ ۱۰۴۸ قانون مدنی، مقرر گردیده است: «جمع بین دو خواهر، ممنوع است، اگر چه به عقد منقطع باشد.»

مطابق این ماده، اگر مردی دو خواهر را در ضمن یک عقد، به نکاح خویش در آورد، نکاح هر دو باطل است، خواه هر دو را به عقد دائم خویش در آورد یا موقت، یا یکی را دائم و دیگری را موقت، عقد نماید. اما اگر دو خواهر در زمان‌های مختلف به عقد یکدیگر در آیند، عقد سابق، مبطل عقد بعدی می‌باشد. در این حالت، اهمیتی ندارد که عقد سابق، موقت و عقد بعدی، دائم بوده باشد.

• نکاح با برادرزاده و خواهر زادۀ زن: مادۀ ۱۰۴۹ قانون مدنی در خصوص این حرمت چنین مقرر می‌دارد : «هیچکس نمی تواند دختر برادر زن یا دختر خواهر زن خود را بگیرد، مگر با اجازۀ زن خود. »

چند نکتۀ مهم از این ماده استنباط می شود :

۱ – حرمت این ماده، فقط در خصوص ازدواج زن و مرد است. ‌بنابرین‏ اگر مردی با زنی زنا نماید یا وطی به شبهه نموده باشد، حرمت ازدواج با برادرزاده یا خواهر زادۀ این زن، مقرر در این ماده، جاری نمی باشد.

۲ – نکاح و زناشوئی زن و مرد، نکاح مرد با برادرزاده و یا خواهر زادۀ این زن را باطل نمی سازد، بلکه مطابق صراحت این ماده و همان‌ طور که حقوق ‌دانان معتقدند؛ نفوذ این نکاح، منوط به رضایت همسر این مرد (خاله یا عمۀ زن دوم) می‌باشد.^[۴۳]

۳ – در حرمت این نکاح، فرقی میان ازدواج دائم و موقت وجود ندارد. ‌بنابرین‏ حتی اگر همسر این مرد، زوجۀ منقطعۀ او باشد نیز باید برای ازدواج با خواهر زاده و برادرزاده اش، از او اجازه گرفت. همین حکم در موردی که همسر مرد، دائمی بوده، لیکن مرد قصد داشته باشد که برادرزاده یا خواهر زادۀ او را عقد موقت نماید، نیز جاری است.^[۴۴]

۴ – حکم این ماده در خصوص رابطۀ بالعکس، مصداق ندارد. به عبارت دیگر، اگر مردی بخواهد عمه یا خالۀ زن فعلی خویش را به عقد دائم و یا موقت خویش در آورد، نیازی به کسب اجازه از زن خویش ندارد و عقد دوم او نیز کاملا ًصحیح و شرعی می‌باشد.

۵ – منع مقرر در این ماده و مادۀ ۱۰۴۸ سابق الذکر، تا زمان سپری شدن عدّۀ طلاق مطلقۀ رجعیه نیز ادامه دارد. ‌بنابرین‏، اگر خواهر یا عمه یا خاله، به طلاق رجعی، مطلقه شده باشند، تا زمان وجود عدّه و احتمال رجوع مرد به ایشان، حرمت نکاح با خواهر یا خواهر زاده و برادرزاده، وجود دارد.^[۴۵]

نکتۀ دیگری که باید در این قسمت بدان پرداخته شود، مادۀ ۱۰۵۵ قانون مدنی است که چنین اشعار می‌دارد : «نزدیکی به شبهه و زنا، اگر سابق بر نکاح باشد، از حیث مانعیت نکاح، در حکم نزدیکی با نکاح صحیح است، ولی مبطل نکاح سابق نیست.»

آنچه که از این ماده، استنباط می شود، آن است که حکم زنا و وطی به شبهه نیز در در محارم سببی همانند محارم نسبی است. اگر مردی با زنی زنا نماید یا به شبهه، با وی نزدیکی نماید، آن زن از جهت ایجاد حرمت نکاح، در حکم زوجۀ اوست. نتیجۀ این حکم آن است که نمی تواند با مادر این زن یا دختر او، ازدواج نماید و پسر این مرد نیز حق ازدواج با این زن را ندارد، زیرا این زن، از حیث حرمت نکاح در حکم زوجۀ پدرش می‌باشد. اما این حکم، صرفا ً مربوط به زنا یا وطی به شبهه قبل از نکاح است، بدین معنا که اگر کسی بعد از نکاح با مادر زن خود یا دختر زن خود رابطۀ نامشروع برقرار نماید یا وطی به شبهه نماید، این رابطه، نکاح سابق را از بین نمی برد و مبطل آن نمی باشد. اما اگر این نکاح به هر دلیلی غیر از طلاق رجعی، از بین برود، نکاح مجدد بواسطۀ آن حرمت ناشی از زنا یا وطی به شبهه، امکان ندارد. در طلاق رجعی، ممکن است طرفین در عده بهم رجوع کنند، در این حالت رجوع به نکاح سابقی شده که به حکم شرع و قانون، صحیح بوده است.^[۴۶]

این ماده شامل چهار فرض می‌باشد :

اول : نزدیکی به شبهه قبل از نکاح

دوم : نزدیکی به شبهه بعد از نکاح

سوم : زنا قبل از نکاح

چهارم: زنا بعد از نکاح

در خصوص فرض اول و دوم، میان فقها، اختلاف نظر وجود دارد که ذیلا ًبه آن اشاره می شود :

• • عده ای معتقدند که وطی به شبهه، مطلقا ً مانند نکاح است و اگر وطی به شبهه اتفاق افتاده باشد، مرد دیگر نمی تواند با مادر آن زن، ازدواج نماید، اما اگر بعد از ازدواج با مادر، با دختر وطی به شبهه نماید، ازدواج مرد با مادر آن زن، باطل می شود.

1. 1. . D’Zurilla ↑

1. 1. . Nezzo ↑

1. 1. . Bermaner and Duglass ↑

1. 1. . Cooper and Marshall ↑

1. 1. . Govaerts and Gregoire ↑

1. 1. . Internal Stressor ↑

1. 1. . External Stressor ↑

1. 1. . Lu ↑

1. 1. . Autonomic Nervous System ↑

1. 1. . Sympathetic ↑

1. 1. . Parsympathetic ↑

1. 1. . Peiffer, V ↑

1. 1. . Hans selye ↑

1. 1. . General adaptation syndrome ↑

1. 1. . Alarm ↑

1. 1. . Shock ↑

1. 1. . Anti-shock ↑

1. 1. . Loo, P, and Loo, H ↑

1. 1. . Resistance ↑

1. 1. . Exhaustion ↑

1. 1. . Academic stress ↑

1. 1. . Positive activating emotions ↑

1. 1. . Positive deactivating emotions ↑

1. 1. . Negative activating emotions ↑

1. 1. . Negative deactivating emotions ↑

1. 1. . Test anxiety ↑

1. 1. .Zeidner ↑

1. 1. . Goetz ↑

1. 1. . Attribution-based emotion ↑

1. 1. . Achievement ↑

1. 1. . Weiner ↑

1. 1. . Subjective well-being ↑

1. 1. . Diener ↑

1. 1. . Ekman and Davidson ↑

1. 1. . Andersen and Guerrero ↑

1. 1. . Meyer and Turner ↑

1. 1. . Astleitner ↑

1. 1. . King ↑

1. 1. . Muris ↑

1. 1. . Gadzella ↑

1. 1. . Balogla ↑

1. 1. . Frustrations ↑

1. 1. . Conflicts ↑

1. 1. . Pressures ↑

1. 1. . Changes ↑

1. 1. . Self-imposed ↑

1. 1. . Pekrun ↑

1. 1. . Goetz, Pekrun, Hall and Haag ↑

1. 1. . Weiner ↑

1. 1. . Turner and Schallert ↑

1. 1. . Heckhausen and Schulz, ↑

1. 1. . Self-efficacy ↑

1. 1. . Klassen ↑

1. 1. . Bandora ↑

1. 1. . Benight ↑

1. 1. . Beas ↑

1. 1. . Salanova ↑

1. 1. . reciprocal determinism ↑

1. 1. . behavioral influences ↑

1. 1. . cognitive influences ↑

1. 1. . environmental influences ↑

1. 1. . Locke ↑

1. 1. . Bandora ↑

1. 1. . Benight ↑

1. 1. . Adams ↑

1. 1. . Beyer ↑

1. 1. . Locke and Latham ↑

1. 1. . Analytic thinking ↑

1. 1. . Proximity ↑

1. 1. . Specificity ↑

1. 1. . Difficulty ↑

1. 1. . Level ↑

1. 1. . Generality ↑

1. 1. . Strehgth ↑

1. 1. . performance accomplishments ↑

1. 1. . vicarious experience ↑

1. 1. . verbal persuasion ↑

1. 1. . physiological states ↑

1. 1. . Botvin ↑

1. 1. . World Health Organization (WHO) ↑

1. 1. . UNICEF ↑

1. 1. . Rosenthal ↑

1. 1. . Zimmerman ↑

1. 1. . Pintrich ↑

1. 1. . Schunk ↑

1. 1. . Woolfolk ↑

1. 1. . Hergenhahn ↑

1. 1. . Olson ↑

1. 1. . Slavin ↑

1. 1. . Santrock ↑

1. 1. . Active Learning ↑

1. 1. . Yang ↑

1. 1. . Liu ↑

1. 1. . Johnson ↑

1. 1. . Reciprocal Questioning (Request) ↑

1. 1. . Manzo ↑

1. 1. . Witrock ↑

1. 1. . Self-Awareness Skill ↑

1. 1. . Empathy Skill ↑

1. 1. . Effective Communication Skill ↑

1. 1. . Managing Anger Skill ↑

1. 1. . Effective Relationship Skill ↑

1. 1. . Assertive Behavior Skill ↑

1. 1. . Problem Silving Skill ↑

1. 1. . Managing Stress Skill ↑

1. 1. . Decision Making Skill ↑

1. 1. . Creative Thinking Skill ↑

1. 1. . Huitt ↑

1. 1. . فرهنگ معین ↑

1. 1. . Messages ↑

1. 1. . Exchange meaning ↑

1. 1. . Transmit messages ↑

1. 1. . sharing of experiences ↑

1. 1. . intrapersonal communication ↑

1. 1. . interpersonal communication ↑

1. 1. . Verbal communication ↑

1. 1. . Nonverbal communication ↑

1. 1. . Self- awareness ↑

1. 1. . Self- acceptance ↑

1. 1. . Self-expression ↑

1. 1. . Novaco ↑

1. 1. . Anger ↑

1. 1. . Gondolf ↑

۲-۲-۵-۱- ابعاد ساختار

ﺍﺯ ﺁﻧﺠـﺎ که ساختار سازمانی ﺷـﺎﻣﻞ ﺍﺑﻌـﺎﺩ رسمیت، پیچیدگی و تمرکز است در ادامه به آن ها ﭘﺮﺩﺍﺧﺘﻪ می‌شود.

رسمیت: رسمیت به میزان یا حدی که مشاغل سازمانی استاندارد شده اند، اشاره می‌کند. اگر شغلی از میزان رسمیت بالایی برخوردار بوده متصدی آن، برای انجام دادن فعالیت های مربوط به آن شغل و این که چه موقعی انجام می شود و چگونه باید انجام شود از حداقل آزادی عمل برخوردار می‌باشد. در چنین حالتی از کارکنان انتظار می رود همیشه نهاده های یکسانی را با روش معینی به کار برند که منجر به نتایج از پیش تعیین شده ای گردد از این رو وقتی رسمیت بالا است، شرح شغل های مشخص، قوانین و مقررات زیاد و دستورالعمل های روشن در خصوص فرایند کار در سازمان وجود دارند. وقتی رسمیت کم است رفتار کارکنان به طور نسبی می‌تواند برنامه ریزی نشده باشد (رمضان نرگسی ۱۳۸۲). به حدی که قوانین، مقررات، خط مشی ها و رویه ها ﺩﺭ ﺳـﺎﺯﻣﺎﻥ ﺍﻋﻤـﺎﻝ می شود،ﺍﺷﺎﺭﻩ ﺩﺍﺭﺩ. ﺑـﺮﺍی ﻣﺜـﺎﻝ ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎﻱ رسمیت در یک ﺳـﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣـﻮﺍﺭﺩ ی نظیر ﻧﻤﻮﺩﺍﺭﻫـﺎی سازمانی ، خط مشی های مدون، شرح وظایف ﺳﻴﺴـﺘﻢ ﻫـﺎﻱ مدیریت نظیر مدیریت بر مبنای هدف، سیستم های فنی نظیر تکنیک های بررسی و ارزیابی برنامه و فهرست رسمیقواعد ومقررات را در بر می‌گیرد. (هچ،۱۳۸۵،۲۶۹). حدی که یک سازمان برای جهت دهی رفتار کارکنانش، به قوانین،‌مقررات و رویه ها متکی است، رسمیت نام دارد.(یار احمدی،۱۳۹۱)

رسمیت، اندازه ای از مکتوب بودن،‌ مقررات، قوانین،‌ رویه ها، توصیه های آموزشی و ارتباطات در سازمان است بجـای اینکــه شفاهــی بــاشد(مارش و ماناری،^[۳۰] ۱۹۸۱: ۵۰). رسمیت یکی از جنبه‌های مهم ساختار سازمانی است تا جائیکه عده ای ساختار سازمانی را چهارچوب سازمان،‌ مقررات تعامل،‌ ابزار کنترل و رویه های انجام کار می دانند(ویلموت،^[۳۱] ۱۹۸۱: ۴۲۷).

رسمیت به درجه استاندارد بودن کارها در سازمان اشاره دارد. اگر رسمیت زیاد باشد، متصدی شغل اختیار کمی برای چگونگی انجام کار دارد. رسمیت ممکن است به صورت صریح و روشن بیان شود یا اینکه ضمنی باشد یعنی آن هم می‌تواند به صورت مکتوب باشد و هم اینکه شامل ادراک کارکنان از مقررات نیز باشد ولی نوع مکتوب آن مورد تأکید سازمان است. مشاغل ساده و تکراری و یکنواخت درجه بالایی از رسمیت را بالقوه پذیرا هستند، در مقابل مشاغلی که به مهارت‌های چندگانه نیاز دارند رسمیت کمی دارند. وکلای دادگستری، مهندسین، کارکنان اجتماعی،‌ کتابداران از آن جمله اند. رسمیت از سطحی به سطح دیگر نیز متفاوت است. کارکنان سطوح بــالا که با کارهای غیر برنامه‌ریزی شده سروکار دارند دارای رسمیت کمی هستند در مقابل کارکنان در سطح پائین و در قسمت تولید دارای رسمیت زیادی هستند(رابینز،^[۳۲] ۱۹۸۷: ۶۷-۶۴). رسمیت برای کاهش تنوع صورت می‌گیرد و هماهنگی را تسهیل می‌کند. از مزایای رسمیت بالا این است که ابهام را ازبین می بـــرد ولــی در عــوض اختیــار تصمیم گیری را از افراد سلب می‌کند(فردریکسون،^[۳۳] ۱۹۸۶: ۲۸۳).

پیچیدگی: حدود تفکیک درون سازمان را نشان می‌دهد. همچنین میزان تخصص گرائی، تقسیم کار و تعداد سطوح در سلسله مراتب سازمان را اشاره می‌کند. و حد و حدودی که واحدهای سازمانی از لحاظ جغرافیایی پراکنده شده اند را نیز تصریح می‌کند. البته پیچیدگی یک اصطلاح نسبی است.

پیچیدگی، درجه ای از تخصصی کردن افراد برحسب متخصصین شغلی در داخل سازمان است(فرای و اسلاکوم،^[۳۴] ۱۹۸۴: ۲۲۶) و ممکن است به وسیله؛ تعداد مکانهایی که کار در آنجا می شود، تعداد مشاغلی که انجام می شود و تعداد سلسله مراتبی که وظایف مختلف را انجام می‌دهند، تعریف و اندازه گیری شود.

پیچیدگی، مشکلات کنترل و هماهنگی را افزایش می‌دهد و سازمان برای حفظ موقعیت خود در مقابل رقبا باید نوآوری را افزایش دهــد(دامانپور،^[۳۵] ۱۹۹۶: ۶۹۴). پیچیـدگی حاصــل عــدم اطمینان محیطی است و به طور فرایند چرخشی، محیط پیچیده و متغیر موجب افزایش عدم اطمینان محیطی می شود،‌ با افزایش پیچیدگی و تنوع در محیط، سازمان برای تطبیق با آن، در خود پیچیدگی ایجاد می‌کند. سازمانی که به طور همزمان دارای سطوح سلسله مراتب زیاد (تفکیک عمودی)، حیطه نظارت گسترده (تفکیک افقی) و مکان‌های جغرافیایی چندگانه باشد، بسیار پیچیده است.

الف.۱) تفکیک افقی: به درجه ای از تفکیک بین واحدها ‌بر اساس افراد،‌ کاری که انجام می‌دهند و تحصیلات و آموزشی که دارند،‌ دلالت می‌کند. وقتی سازمان به دانش و مهارت‌های تخصصی زیادی نیاز دارد، پیچیدگی افزایش می‌یابد، ارتباطات بین افراد مشکل شده و هماهنگی مشکل تر می شود. تخصصی کردن مشاغل این معضل را شدت می بخشد. دو نوع شناخته شده تفکیک افقی،‌ تخصص گرایی و تقسیم سازمان به بخش‌های مختلف است که افزایش هر کدام موجب افزایش پیچیدگی می شود(رابینز، ۱۹۸۷: ۵۶).

الف .۲) تفکیک عمودی: به عمق ساختار دلالت دارد و افزایش این نوع تفکیک، تعداد سطوح سلسله مراتب را افزایش می‌دهد. سلسله مراتب زیـاد، فاصلــه بــیــن مدیریت عالی با عملیات واقعی و همچنین تحریف ارتباطات را افزایش می‌دهد و هماهنگی بین تصمیمات پرسنل مدیریتی و نظارت بر عملیات را برای مدیریت عالی مشکل می‌سازد. تفکیک افقی و عمودی وابسته به هم هستند، افزایش تخصص گرایی وظایف هماهنگی را افزایش می‌دهد و افزایش نیاز به هماهنگی موجب تفکیک عمودی می شود(رابینز، ۱۹۸۷: ۵۸).

الف .۳) تفکیک جغرافیایی: با وجود مکان‌های مختلف در نواحی جغرافیایی مختلف، پیچیدگی افزایش می‌یابد. تفکیک جغرافیایی به پراکندگی ادارات، کارخانه ها و کارکنان سازمان در مناطق جغرافیایی مختلف اشاره دارد. تفکیک جغرافیایی، تفکیک افقی و عمودی را گسترش می‌دهد. یک سازمان وقتی واحد تولید و بازاریابی را از هم تفکیک می‌کند، ممکن است این واحد بازاریابی در چندناحیه جغرافیایی فعالیت کندکه‌موجب پیچیده‌تر شدن سازمان می‌شود(رابینز، ۱۹۸۷: ۶۱).

تمرکز: به جائیکه اختیار تصمیم گیری در آنجا متمرکز است، اشاره دارد.در برخی سازمان‌ها تصمیم گیری بشدت متمرکز است. تراکم قدرت در یک نقطه دلالت بر تمرکز داشته و عدم تراکم از تراکم کم نشانه عدم تمرکز است، تمرکز به مسئله میزان پراکندگی اختیارات تصمیم گیری بر می‌گردد نه تفکیک جغرافیایی سازمان. تمرکز می‌تواند به عنوان میزانی که افراد، واحدها و یا سطوح سازمانی برای انتخاب راه کارهای تصمیم گیری خود دارای اختیار رسمی بوده و بدین ترتیب کارکنان از حداقل اعمال رأی و نظر خود برخوردارند، تشریح شود (رمضان نرگسی ۱۳۸۲).

در قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۷۹ از داوری تعریفی به عمل نیامده است و تنها شرایط، آثار و مسائل مربوط به آن در مواد (۴۵۴ تا ۵۰۱) مقروم گردیده است. علی رغم تعداد قابل توجه ای از مواد قانون آیین دادرسی مدنی که به داوری اختصاص یافته به نظر برخی(احمدی، ۱۳۷۷، ص ۴۱۶). این باب بسیار مهجور و از ابواب نسبتاً تعطیلِ قانون آیین دادرسی مدنی است. البته شایان ذکر است که مزایای داوری در عصر کنونی جلوه­ی زیباتری را به منصه­ی ظهور گذاشته است تا جایی که تمایل بسیاری در حل و فصل دعاوی توسط این نهاد در قرارداد های کنونی قابل ملاحظه است.

۱-۱-۱-۴- مفهوم داوری از لحاظ اسلامی و مبنای قرآنی آن

اسلام به عنوان دینی کامل و جهان شمول که برای هدایت و سعادت زندگی دنیوی و اُخروی بشر آمده، در کتاب خود، قرآن نکات لازم را در این زمینه، برای تعالی انسان‌ها ذکر کرده، راه و روش رسیدن به هدف غایی را ترسیم نموده است. با توجه به اهمیت ویژه ای که داوری در دین مبین اسلام دارد، لاجرم هرچند به طور خلاصه مفهوم داوری و معنای آن را در اسلام با لحاظ مبنای قرآنی، مورد بررسی قرار می‌دهیم.

داوری در قرآن کریم در دو معنای عام و خاص به کار رفته است و بررسی معنای عام و کلی آن بسیار حائز اهمیت به نظر می‌رسد و شاید بتوان گفت اهمیت این نوع داوری از داوری به معنای خاص بیشتر است زیرا افرادی که به طور رسمی به قضاوت مشغولند درصد کمی از افراد جامعه را تشکیل می‌دهند و اکثریت مردم هیچ گاه در چنین نقشی ظاهر نمی شوند. اما قضاوت به معنای عام تمام انسان‌ها را دربر می‌گیرد. در قران کریم، واژه هایی همچون «حکم» «قضی» «فصل» و «فتح» در ارتباط با موضوع داوری به کار رفته اند^[۶]. همه ی این واژه های فوق که در قران کریم ذکر شده اند به طور کلی در اصطلاح لغوی به معنای قضاوت و داوری میان مردم و یا فصل خصومت میان آنان آمده است.

طبق قرآن کریم حق قضاوت و داوری به طور مطلق در دنیا و آخرت مخصوص خداوند است اما خداوند سبحان برای پایان بخشیدن به اختلافات موجود بین مردم در زندگی دنیوی ابتدا پیامبران و جانشینان ایشان را در زمین برگزیده و این وظیفه ی خطیر را به عهده ی ایشان قرار داده است و خطاب به پیامبر عظیم الشأن (ص) می فرماید: ما این کتاب را به حق بر تو نازل کردیم تا میان مردم به (موجب) آنچه خداوند به تو آموخته است. (داوری کنی) (نساء: ۱۰۵). سپس در یک خطاب نسبت به عموم افراد می فرماید «… و چون میان مردم داوری می کنید، به عدالت حکم کنید…» (نساء: ۵۸) این آیات و موارد مشابه آن نشان می‌دهد که خداوند جواز قضاوت و داوری را به بندگان خود از انبیاء و اوصیا و عموم مردم عطا نموده است (ساروی و برومند، آذر ماه ۱۳۸۴،ص ۸۳).

با ملاحظه ی این آیات و آیات مختلف دیگر قرآن کریم و همچنین احادیث و روایات از پیامبر و امامان معصوم (ع) به اهمیت هرچه بیشتر داوری در مکتب اسلامی و مفهوم دقیق آن پی می بریم و لازم به ذکر است که در فقه اسلامی از داوری با عنوان «تحکیم» یاد شده است و قرارداد داوری را عقد تحکیم و طرفین را «محکّمین» و داور را حکَم یا «قاضی تحکیم» می‌نامند. آیت الله موسوی اردبیلی درباره ی قاضی تحکیم در نظام اسلامی می فرماید: « قاضی تحکیم کسی است که طرفین دعوا وی را به داوری انتخاب می‌کنند و رأی و نظر او را درباره موضوع اختلاف می‌پذیرند. انتخاب و تعیین قاضی تحکیم با طرفین و در اختیار آن ها‌ است و نیاز بدان نیست که از طرف یک مقام دیگر نیز اذن و اجازه و ابلاغ داشته باشد»( سواد کوهی، خرداد و تیر ۱۳۷۸،ص ۱۳).

با توجه به آیات بسیار قرآن در این باره، بدیهی است که در قرآن کریم و دین مبین اسلام به داوری به مفهوم دقیق کلمه و با شرایط خاص خود مؤکّداً اشاره شده و در آیات مختلف خداوند سبحان با لزوم تحقق شرایطی برای انسان‌ها آن ها را به داوری بین مردم، ‌در مورد اختلافات دنیوی­شان تشویق و ترغیب نموده است.

۱-۱-۲-تعریف خصوصی سازی^[۷]

بررسی واژه خصوصی سازی در کتاب لغت قدما محلی از اِعراب ندارد چرا که فرآیندی نوظهور است و صرفاً از باب اصطلاحی قابل بررسی است. همچنین اگرچه امروزه خصوصی‌سازی در بیشتر کشورها مورد توجه بوده و مصطلح و مستعمل است اما هنوز تعریف واحد، جامع و مانعی که مورد تأیید اندیشه‌های مختلف باشد آز آن ارائه نگردیده است.

بر این اساس ادبیات داخلی ایران خصوصی سازی را چنین تعریف می کند: «ابزاری است که در حقیقت انتقال مالکیت یا کنترل دارایی­ های مورد استفاده را برای ارائه کالا و خدمات از بخش عمومی به بخش خصوصی نشان می‌دهد. همچنین، به آن دسته اقدامات دولت که برای افزایش نقش بخش خصوصی در اقتصاد انجام می‌گیرد نیز خصوصی سازی گفته می‌شود» (حیدری کرد زنگنه، ۱۳۸۸،ص ۱۱-۱۲). در جای دیگر خصوصی سازی چنین تعریف شده است: «خصوصی‌سازی در واقع کاهش نقش دولت و گرایش و حرکت به سمت بازار و باز نمودن درهای مؤسسات دولتی به روی نیروهای بازار است»( جعفری، ۱۳۸۹،ص ۲۲ ). همچنین آمده است: «مفهوم خصوصی سازی مبین واجد شرایط بازاری کردن و باز نمودن درهای یک مؤسسه‌­ی اقتصادی عمومی به روی نیروهای بازار با توجه به داده ­ها و بازده­ها می‌باشد» (گروه پژوهشی سازمان ملل متحد، اردیبهشت ۱۳۷۴،ص ۱۹).

به عنوان آخرین تعریف می‌توان اشاره داشت: «خصوصی سازی را می‌توان تلاشی در جهت پررنگ کردن نقش بازار در مقابل تصمیم­های دولت به عنوان کارگزار اقتصادی دانست. همچنین: خصوصی سازی فرآیندی است که طی آن کارایی مکانیزم بازار و دست نامرئی آدام اسمیت^[۸] حیاتی دوباره می‌یابد، عملکرد فعالیت­های اقتصادی دولت زیر سؤال می‌رود و در نتیجه بخش عمومی (دولت) تصمیم می‌گیرد دامنه­ فعالیت‌های خود را محدود نموده و مالکیت یا مدیریت برخی از واحدهای اقتصادی تحت تملک خود را به مکانیزم بازار محول نماید»(طباطبایی یزدی و مافی ۱۳۸۷، صص ۱۲۷ و ۱۳۱).

از دیدگاه اندیشمندان خارجی خصوصی سازی چنین تعریف شده است: «بیسلی و لیتل چایلد^[۹]: خصوصی‌سازی وسیله‌ای برای بهبود عملکرد فعالیت‌های اقتصادی صنایع از طریق افزایش نقش نیروهای بازار است در صورتی که حداقل ۵۰ درصد سهام دولتی به بخش خصوصی واگذار گردد. همچنین، سازمان بهره‌وری آسیایی: خصوصی سازی برگردانیدن بنگاه‌های ملی شده به بخش خصوصی، حاکم نمودن شرایط رقابت کامل بر واحدهای دولتی و آزاد سازی یا انتقال کامل کنترل قانونی بنگاه‌ها می‌باشد»( کمیجانی، ۱۳۸۲، ص ۱۸).

1. 1. Infrastructure ↑

1. 1. Office automation ↑

1. 1. Network ↑

1. 1. Management Report System (MRS) ↑

1. 1. Back up Human Resource ↑

1. 1. Sales growth ↑

1. 1. Return on Stock ↑

1. 1. Firm Size ↑

1. 1. . Modern Society ↑

1. 1. . World Development ↑

1. 1. . Market Needs ↑

1. 1. . E comerce ↑

1. 1. . Competitive Inteligece ↑

1. 1. . Competitive Advantagement ↑

1. 1. . Shareholders ↑

1. 1. . Personal computer (Pc) ↑

1. 1. . Network Server ↑

1. 1. . Network Client ↑

1. 1. .Strategic Grid ↑

1. 1. . Stage of Growth Model ↑

1. 1. .Rockart ↑

1. 1. . porter & Millar ↑

1. 1. .Value-chain ↑

1. 1. . Five Forcls Model ↑

1. 1. . Mak Farlan ↑

1. 1. . Porters Generic strategies ↑

1. 1. .In formation Tecnology strategy ↑

1. 1. I.B.M ↑

1. 1. . Information technology Amrican ↑

1. 1. .offive compatingand Accounting Machiney (OCAM) ↑

1. 1. . Leavitt ↑

1. 1. . Whisler ↑

1. 1. .Information processing Equipment (IPE) ↑

1. 1. ..Media communication ↑

1. 1. .Value Chain ↑

1. 1. .Scott Moton ↑

1. 1. .Hard War ↑

1. 1. .Soft War ↑

1. 1. .Databas ↑

1. 1. .Storage Technology ↑

1. 1. Disk ↑

1. 1. .Ecommerce ↑

1. 1. .Networks ↑

1. 1. .Resource sharing ↑

1. 1. .Reliability ↑

1. 1. . Costs ↑

1. 1. . Communications ↑

1. 1. . Cata ↑

1. 1. .Information ↑

1. 1. . Knowledge ↑

1. 1. .Capabilities ↑

1. 1. Matsich ↑

1. 1. Makloub ↑

1. 1. . Perpend Information ↑

1. 1. . Usefulness of Information ↑

1. 1. . Quality of Information ↑

1. 1. .Timeliness ↑

1. 1. . Operational Information ↑

1. 1. . Management Information ↑

1. 1. . Information System ↑

1. 1. .Inputs ↑

1. 1. .Raw Data ↑

1. 1. . Defensive ↑

1. 1. . Agressive ↑

1. 1. .Electronic Communication System (ECS) ↑

1. 1. Microwave ↑

1. 1. .Email ↑

1. 1. .Mailinglists ↑

1. 1. .Telnet ↑

1. 1. . Archive ↑

1. 1. . Pilo Transfer Protocle ↑

1. 1. .World Wide Web ↑

1. 1. .Hypertext ↑

1. 1. .Usenet News ↑

1. 1. Parpa ↑

1. 1. .Chat ↑

1. 1. .Paper less ↑

1. 1. .Elektronic Gove ↑

1. 1. .Astar Network ↑

1. 1. . Busetwork ↑

1. 1. .Ring network ↑

1. 1. .Local Arae Network ↑

1. 1. .Wide Area Network ↑

1. 1. Wireless ↑

1. 1. . Integted services Digital Netwoeks(ISDN) ↑

1. 1. .Digital Subscriber Line (DSL) ↑

1. 1. . Optical fiber ↑

1. 1. Kuaksyl ↑

1. 1. Artificial Intelligence ↑

1. 1. .Executives Information System (EIS) ↑

1. 1. .Office Aotumasion System (OAS) ↑

1. 1. .Decision Support Systems (DSS) ↑

1. 1. .Management Information Systems (MIS) ↑

1. 1. .Christian Romer ↑

1. 1. Jerald Hitz ↑

1. 1. .Document Bank Management system (DBMS) ↑

1. 1. . Information Technology master plan(ITMP) ↑

1. 1. . Swot ↑

1. 1. . Request For Proposal (RFP) ↑

1. 1. .Strategic ↑

1. 1. .Tactics ↑

1. 1. .Operation ↑

1. 1. . Cristofer Nolan ↑

1. 1. .Parsons Gregory ↑

1. 1. . Pelanned ↑

1. 1. . Leading Advan tage ↑

1. 1. .Pree Market ↑

1. 1. . Monoply ↑

1. 1. .Sarceresoarce ↑

1. 1. .Strategic ↑

1. 1. . Operations ↑

1. 1. . Practicable ↑

1. 1. . Planend ↑

1. 1. .Not planing ↑

1. 1. . Information Socity Index (ISI) ↑

1. 1. National Bank ↑

1. 1. .Digital Massindex ↑

1. 1. . Performance ↑

از اینرو در مطالعه حاضر درصدد تبیین عوامل مؤثر بر افزایش سهم سپرده بانک ملی ایران در بازار می‌باشیم. لذا با بهره جستن از مدل ارائه شده در مطالعه سال ۱۳۸۸،رافیک نظریان و مرجان محمد اسماعیل به تبیین چگونگی افزایش سهم سپرده بانک ملی ایران در بازار می پردازیم .بر طبق ادبیات پس انداز ونظریه تقاضای پول میلتون فریدمن ، دو دسته عوامل محیطی شامل متغیرهای کلان اقتصادی مانند قیمت املاک و مستغلات ،نرخ بهره و نرخ تورم وهمچنین عوامل خاص بانکی شامل متغیرهائی که مختص هر بانک بوده و بیان کننده ویژگی‌های آن بانک است مانند حجم تسهیلات ،تعدادشعب ، تعداد پرسنل در میزان جذب سپرده بانک‌ها موثرند.در واقع مسئله اصلی تحقیق حاضر این است که چه عواملی سبب افزایش حجم سپرده های بانک ملی ایران در بازار خواهد شد؟

۱-۳-ضرورت انجام تحقیق

بانک‌ها زمانی قادربه ادامه فعالیت خواهند بود که سهم خود را از سبد پولی حفظ نموده و درصدد افزایش آن برآیند به همین دلیل شناسایی عوامل مؤثر بر افزایش سپرده های بانک‌ها از اهمیت خاصی برخوردار است.سپرده گذاری نزد بانک‌ها از سه جهت دارای اهمیت است: اول آن که پول های سپرده در نزد بانک باعث افزایش موجودی بانک می شود و همین امر بانک را قادر می‌سازد تا چند برابر وجه نقد را به صورت حواله منتشر و به وام گیرندگان جدید واگذار کند. دوم آن که هر قدر تعداد سپرده گذاران و مقدار سپرده در نزد یک بانک بیشتر شود شهرت و اعتبار و اطمینان مردم نسبت به آن بانک بیشتر خواهد شد. سومین اهمیت سپرده های مردم در نزد بانک ها در تمایل آن ها برای نگهداری حواله های بانکی(رسیدهای بانکی)است(شادمانی، ۱۳۹۰).

تجهیز منابع همواره اصلی ترین وظیفه سیستم بانکی بوده است. در جهان امروز منابع مالی آنقدر برای بانک‌ها مهم وحیاتی شده است که رقابت شدیدی در این زمینه ایجاد نموده است. یکی از شواهد ارائه خدمات نوین، جلب اطمینان وتشویق بیشتر مردم برای سپرده گذاری در بانک می‌باشد. با توجه به وظیفه نظام بانکی در تجهیز منابع مالی و تخصیص بهینه آن در سیستم اقتصادی، هر چه نظام بانکی در تجهیز منابع مالی ‌و تخصیص آن در فضای رقابتی به صورت کاراتری عمل نمایند، می توان شاهد کاهش هزینه های تولید و بهبود امر تولید و اشتغال و رشد اقتصادی بود. بانک‌ها وجوه مازاد را جمع‌ آوری و با دادن وام به متقاضیان، وظیفه سنتی خود یعنی واسطه گری را میان سپرده گذاران و وام گیرندگان ایفا می نمایند. جذب منابع مالی برای هر بانک وسیستم بانکی هم به عوامل درون سازمانی وهم به عوامل برون سازمانی مربوط می شود، لذا شناخت این عوامل ومیزان تاثیر پذیری هر کدام از آن ها برای موفقیت در این زمینه مهم واساسی است. وجه مشترک عوامل برون سازمانی مؤثر بر افزایش یا کاهش منابع مالی بانک‌ها تاثیر یکسان ‌و یکنواخت آن ها بر کلیه بانک‌های تجاری می‌باشد (Alipour et al, 2013).

۱-۴- اهداف تحقیق

در این تحقیق سعی خواهد شد عوامل کمی که منجر به افزایش حجم سپرده بانک ملی ایران در بازار می شود مورد بررسی قرارگیردسپس این عوامل از نظر اهمیت اولویت بندی شوند.

هدف اصلی

تعیین عوامل کمی مؤثر برافزایش سهم سپرده بانک ملی ایران در بازار.

اهداف فرعی

1. 1. سنجش رابطه میان نرخ سود واقعی سپرده های بانک ملی ایران با افزایش سهم سپرده آن در بازار .

1. 1. سنجش رابطه میان شاخص قیمت املاک و مستغلات کشور با افزایش سهم سپرده بانک ملی در بازار .

1. 1. سنجش رابطه میان تعداد شعب بانک ملی ایران با افزایش سهم سپرده آن در بازار.

1. 1. سنجش رابطه میان حجم تسهیلات بانک ملی ایران با افزایش سهم سپرده آن در بازار.

1. سنجش رابطه میان هزینه تبلیغات بانکداری الکترونیکی با افزایش سهم سپرده بانک ملی در بازار.

۱-۵- سوالات تحقیق

1. آیا رابطه ای بین عوامل کمی خدمات بانک ملی ایران و افزایش سهم سپرده آن در بازار وجود دارد؟

اولویت شدت رابطه عوامل شناسایی شده چگونه‌ است؟

۱-۶- چارچوب نظری

چارچوب نظری پایه ای است که تمام تحقیق بر روی آن تکیه می‌کند.یک شبکه منطقی،توسعه یافته،توصیف شده و کامل بین متغیرهایی است که از طریق فرایندهایی مانند مصاحبه،مشاهده و بررسی ادبیات موضوع پیشینه ی تحقیق مشخص شده اند.این متغیر ها با مسئله تحقیق در ارتباط است. یک چارچوب نظری خوب، متغیرهایی مهم و مؤثر در شرایط مربوط به مسئله ای تعریف شده را شناسایی و نشان می‌دهد و ارتباط بین متغیرها را به صورتی منطقی توصیف می‌کند (خاکی،۱۳۸۹).

در مطالعه حاضر درصدد تبیین عوامل مؤثر بر افزایش سهم سپرده بانک ملی ایران در بازار می‌باشیم. لذا با بهره جستن از مدل ارائه شده در مطالعه سال ۱۳۸۸،رافیک نظریان ومرجان محمد اسماعیل به تبیین چگونگی افزایش سهم سپرده بانک ملی ایران در بازار می پردازیم .

مدل اقتصاد سنجی که بر اساس الگوی نظریه تقاضای پول میلتون فریدمن و ادبیات مرتبط به پس انداز افراد برآورد شده است به شرح زیر می‌باشد:

که در رابطه فوق:

DEP: حجم سپرده های سرمایه گذاری به عنوان نماینده شاخص سهم بازار می‌باشد.

NET: نرخ بهره واقعی بانک است که از تفاضل نرخ بهره اسمی و نرخ تورم به دست آمده است.

HUS : شاخص قیمت املاک و مستغلات کشور در مناطق شهری می‌باشد.

FCL: حجم تسهیلات ارائه شده توسط بانکملی می‌باشد.

BRN: تعداد شعب بانکملی است.

در این الگو از دو گروه متغیر استفاده شده است ، گروه اول متغیر های اقتصاد کلان شامل نرخ سود و شاخص بهای املاک و مستغلات که برای همه بانک‌ها مقدار ثابتی است و گروه دوم متغیر های مختص بانکداری شامل تعداد شعب ،حجم تسهیلات ‌بانک‌هاست که از بانکی به بانک دیگر متفاوت است.

به منظور تطابق هرچه بیشتر مدل فوق با سنجش عوامل بهینه کمی در صنعت بانکداری کشوروهمچنین بومی سازی تحقیق شاخص هزینه تبلیغات بانکداری الکترونیک ‌بر اساس تحقیق حیدر پور و طهماسبی گتابی (۱۳۸۷) به عنوان شاخص کمی دیگر به ابعادچهار گانه بالا افزوده شده است و در نتیجه مدل اقتصاد سنجی به صورت زیر خواهد شد:

که در آن ADV : هزینه تبلیغات می‌باشد.

این مدل با بهره گرفتن از داده های سالانه اداره امور شعب بانک ملی استان گیلان به همراه چهار اداره امور شعب استان‌های همجوار به صورت مدل داده های تابلوئی متوازن برای سال‌های ۱۳۸۸ لغایت ۱۳۹۳ برآورد شده است.

بر این اساس مدل تحلیل تحقیق حاضر به شرح نمودار زیر می‌باشد:

نرخ بهره واقعی

تعداد شعب

هزینه تبلیغات بانکداری

۱- نیازهای هنجاری: فاصله میان وضع موجود و استانداردهای تعیین شده، نیاز هنجاری تلقی می شود.

1. 1. نیازهای احساس شده: مترادف با مفهوم خواستن نیازی است که در طی زمان و در حین کار توسط فرد یا گروه احساس شده است.

   

1. 1. نیازهای بیان شده (مورد تقاضا): نیازهایی است که فرد آن را تقاضا نماید.

1. نیازهای مقایسه ای: نیازی است که در مقایسه با نمونه مشابه معنا می‌دهد.

فتحی واجارگاه (۱۳۸۵) ‌به این طبقه بندی، نیازهای پیش‌بینی شده یا مورد انتظار را به معنای فاصله بین آن چه که در حال حاضر در دسترس است و آن چه که در آینده مورد تقاضای یک پروژه می‌باشد اضافه نموده است.

عباس زادگان و ترک زاده (۱۳۸۶)، دسته دیگری از نیازها را به نام نیازهای هنجاری را به طبقه بندی برادشاو (۱۹۷۲) و فتحی واجارگاه (۱۳۸۵) افزوده اند و آن را به صورت نیازهایی که بیانگر وضع مطلوب اند و رسیدن سازمان به وضعیت مطلوب و یا انجام احسن شغل یا وظیفه مستلزم و منوط به تحقق آن ها است تعریف می‌کنند.

فورتنر (۲۰۰۵)، نیازها را از لحاظ توانایی تشخیص به دو گروه تقسیم ‌کرده‌است:

نیازهای آشکار: سنجش و برآورد کردن ها با سهولت بیشتری امکان پذیر است و

نیازهای پنهان: سنجش و شناسایی آن ها بسیار مشکل و عمدتاًً برآورد آن ها مستلزم بررسی های همه جانبه و دقیق است. طبقه بندی ‌کرده‌است.

سالازار (۲۰۰۷)، نیازها را از نطر ضرورت و اهمیت به دو گروه تقسیم ‌کرده‌است.

نیازهای فوری: این نیازها از اولویت خاص برخوردار می‌باشد.

نیازهای عادی: دارای اهمیت هستند اما از اولویت اضطراری برخوردارنیستند.

در یک جمع بندی کلی و نهایی می توان گفت نیاز یعنی وضع موجود منهای وضع مطلوب.

۲-۲-۲ طبقه بندی نیازها

به منظور فهم بهتر نیازها و فرایندی که برای شناسایی آن ها صورت می‌گیرد (نیازسنجی)، طبقه بندی های گوناگونی از نیازها صورت گرفته که هر یک از آن ها به یک یا چند ویژگی مهم مبتنی است (فتحی واجارگاه، ۱۳۸۸).

مهم ترین طبقه بندی های ارائه شده در این زمینه در جدول شماره (۲-۱) در زیر آمده است:

ردیف

نام انواع طبقه بندی نیازها

دسته بندی نیازها در هر طبقه

۱

طبقه بندی« برادشاو» از نیازها

الف- نیازهای هنجاری

ب- نیازهای احساس شده

ج-نیازهای مقایسه ای

د-نیازهای بیان شده یا مورد تقاضا

۲

طبقه بندی ‌بر اساس نوع نیاز

الف- نیازهای آموزشی

ب-نیازهای روانشناختی

۳

طبقه بندی نیازها از نظر ضرورت و اهمیت

الف- نیازهای فوری

ب-نیازهای عادی

۴

طبقه بندی نیازها از لحاظ نحوه برآوردن و رفع آن ها

الف- نیازهایی که خود سازمان می‌تواند آن را برطرف سازد.

ب-نیازهایی که سازمان قادر به رفع آن نیست.

۵

طبقه بندی نیازها از لحاظ توانایی تشخیص

الف- نیازهای آشکار

ب-نیازهای پنهان

۶

طبقه بندی نیازها از لحاظ فردی یا گروهی بودن

الف- نیازهای فردی

ب-نیازهای گروهی

طبقه بندی نیازها به لحاظ توانایی تشخیص:

نیازها را از لحاظ توانایی تشخیص می توان به دو دسته اساسی زیر تقسیم نمود:

۱٫ نیازهای آشکار

این دسته از نیازها کاملاً مشهود بوده، سنجش و برآورد آن ها با سهولت بیشتری امکان پذیر است. برای مثال نیاز معلمان جدیدالاستخدام به آموزش هایی نظیر روش های تدریس و آموزش های توجیه یا نیازهای مدیران جدیدالانتصاب به آشنایی با مهارت های مدیریت.

۲٫ نیازهای پنهان

به آن دسته از نیازها که سنجش و شناسایی شان بسیار مشکل بوده و عمدتاًً برآورد آن ها مستلزم بررسی های همه جانبه و دقیق است، نیازهای پنهان می‌گویند. برای مثال انباشته شدن کار در سازمان ها و عدم اجرای وظایف در موعد مقرر، کاهش انگیزه ها و علائق دانش آموزان یا معلمان حاکی از وجود نیاز (اعم از آموزشی و غیر آموزشی) است.

طبقه بندی نیازها به لحاظ ضرورت و اهمیت

نیازها را بر حسب میزان ضرورت و اهمیت می توان به دو دسته فوری و عادی تقسیم نمود.

۱٫ نیازهای فوری

این نیازها از اولویت خاصی برخوردارند و باید با تمام امکانات موجود در اسرع وقت نسبت به رفع آن ها اقدام نمود، در غیر این صورت بر عملکرد و بازده کلی سازمان اثر منفی خواهند داشت. برای مثال هنگامی که رایانه به منزله یک موضوع درسی در مدارس تدریس می شود، آشنایی معلمان و مدیران با رایانه و نحوه به کارگیری آن، نوعی نیاز فوری است.

۲٫ نیازهای عادی

این نیازها مهم هستند، اما از اولویت اضطراری برخوردار نیستند و عدم رفع سریع آن ها مشکلات گسترده ای را در عملکرد سازمانی به وجود نمی آورد. برای نمونه، آشنایی مدیران با مکاتبات اداری و اصول و قوانین آن، اگر چه اهمیت ویژه ای دارد، از فوریت برخوردار نیست و می توان در قالب برنامه های آتی سازمان، به آن توجه نمود.

طبقه بندی نیازها به لحاظ نحوه برآوردن و رفع آن ها

نیازها را به لحاظ نحوه برآوردن و تأمین آن ها می توان به دو دسته کلی زیر تقسیم نمود:

الف) نیازهایی که خود مؤسسه یا نظام بتواند آن ها را برطرف سازد؛ برای مثال آموزش هایی که به معلمان در اداره آموزش نیروی انسانی ارائه می شود.

ب) نیازهایی که خود سازمان قادر به رفع آن ها نیست و باید از سازمان های دیگر کمک بگیرد؛ مثلاً بسیاری از دوره هایی که به وسیله مرکز آموزش مدیریت دولتی برای سازمان ها مختلف اجرا می شود.

تقسیم بندی نیازها به لحاظ فردی بودن یا گروهی بودن

۱٫ نیازهای فردی

نیازهای که مختص فرد یا گروهی خاص در شغل ویژه ای باشد. مانند نیاز معلمان ابتدایی به شناخت شیوه های نو در آموزش علوم.

۲٫ نیازهای گروهی

نیازهای افرادی که در چند شغل مشابه کار می‌کنند، مانند نیاز مدیران کلیه سطوح به آشنایی با اصول و مبانی مدیریت آموزشی.

۲-۲-۳ مفهوم نیازسنجی

نیازسنجی یکی از بحث انگیزترین مفاهیم موجود در حوزه خدمات اجتماعی، تعلیم و تربیت و برنامه ریزی است. چالش زا بودن مفهوم نیازسنجی تا حد زیادی به علت ابهام در تعریف نیاز است. با این همه صرف نظر از اختلاف عقیده در خصوص ماهیت و چگونگی نیاز، محققان تعاریف گوناگونی از واژه نیازسنجی به دست داده‌اند که در زیر برخی از مهم ترین آن ها را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

بورتون و میلر (۱۹۷۷) نیازسنجی عبارت است از فرایندی نظام دار برای تعیین اهداف، شناسایی فاصله بین وضع موجود و هدف ها و نهایتاًً تعیین اولویت هایی برای عمل.

هولت (۱۹۹۹) می‌گوید: نیازسنجی عبارت است از تعیین آن چه که باید آموزش داده شود.

سارز (۱۹۹۱)، نیازسنجی عبارت از فرایند جمع‌ آوری و تحلیل اطلاعات است که منجر به شناسایی نیازهای افراد، گروه ها، مؤسسات، جامعه محلی و جامعه به طور کلی می شود.

۲-۲-۴ نیاز آموزشی

نسق اشخاص ، در ادارات جهاد کشاورزی شهرستان ها مسبوق به سابقه بوده و به عنوان مثاله چنانچه اداره مذکور در پاسخ به استعلام مراجع قضایی اعلام نماید که آقای «الف » در روستای خواچک سه قفیز نسق زراعی دارد ، این مهم به اثبات می‌رسد که در زمان اجرای قانون اصلاحات ارضی ، مشارالیه احدی از زارعینی بوده که در زمین کشاورزی به مساحت سه هزارمترمربع کشت و زرع می نمود و نظر به اینکه بعد از اجرای قانون مارالذکر ، اراضی تحت کشت و زرع و تصرف زارعین به تملک قانونی آنان در آمده است ، لذا نسق زراعی می‌تواند نقش اساسی در تعیین مالکیت اشخاص نسبت به اراضی تحت تصرف ایفاء نماید .

گفتار هفتم : واحدهای تعیین مساحت

در زمان اجرای قانون اصلاحات ارضی ، اراضی تحت تصرف زارعین را بر اساس واحدهای تعیین مساحت از جمله ، مثقال ، سیر ، دهو ، قفیز ، خروار ، هکتار و جریب ، تعیین می نمودند . در برخی از نواحی ایران ، تغییرات اندکی بین واحد سنجش مساحت در بین اهالی یک منطقه جغرافیایی با منطقه دیگر وجود دارد ، لکن آنچه که عمومیت داشته و در غالب موارد یکسان می‌باشد عبارتند از :

الف) یک مثقال برابر است با ۶۴/۴ گرم = ۶۰۶مترمربع

ب) یک سیر برابر است با ۱۶ مثقال = ۹۶۹۶متربع

ج) یک دهو برابر است با ۱۰۰مترمربع

د) یک قفیز برابر است با ۱۰۰۰ مترمربع

م) یک خروار برابر است با ۴۰۰۰ مترمربع

ن) یک هکتار معادل یک جریب برابر با ۱۰۰۰۰ مترمربع

مبحث دوم : بررسی انواع اراضی در نظام ملکی ایران

بحث زمین و نظام های بهره برداری از آن ، بعد از اجرای قانون اصلاحات ارضی و انقلاب اسلامی ، دچار تغییر و تحولات بسیاری شده و از نظر ساختاری و تقسیمات حقوقی نیز چهره جدیدی برخود دیده است . در این مبحث ، سعی بر آن گردیده تا جهت آشنایی هر چه بیشتر نسبت به تغییرات و تقسیم بندی های بعمل آمده ، تعریف مختصری از انواع اراضی در نظام ملکی ایران ارائه گردد.

گفتار اول : اراضی موات

اراضی موات در لغت به معنای زمین های خشک و بایر و زمین های ویرانی که مالک نداشته باشند گفته می شود . در اصطلاح حقوقی و طبق ماده ۲۷ قانون مدنی ، اراضی موات یعنی زمین هایی که معطل افتاده و آبادی و کشت و زرع در آن ها نباشد . همچنین ماده ۳ قانون زمین شهری ، اراضی موات را زمین هایی دانسته که سابقه عمران و احیاء نداشته باشد .

نظر به مراتب فوق ، برای آنکه زمینی را موات بدانیم باید دو شرط اساسی را دارا باشد : شرط اول آنکه ، زمین مالک خاص نداشته باشد ؛ ‌بنابرین‏ ، چنانچه زمینی ملک اشخاص باشد و به سبب اهمال مالک آباد نگردد ، زمین موات نامیده نمی شود . چنین زمینی بایر نامیده شده و احیای آن از موجبات تملک نیست .

شرط دوم : آبادی و کشت و زرع در آن نباشد . آبادی زمین به تناسب انتفاعی که از آن برده می شود متفاوت است ، ولی در عرف ، زمینی را که در آن ‌درخت‌کاری و زراعت و ساختمان باشد را آباد می‌گویند .

گفتار دوم : اراضی جنگلی

به جنگل های تکامل نیافته ای اطلاق می‌گردد که حداقل یکی از شرایط ذیل را دارا باشد :

الف) زمین هایی که در آن ها آثار و شواهد وجود جنگل از قبیل ،پاجوش ، بوته و یا کنده درختان جنگلی وجود داشته باشد ، مشروط بر آنکه در تاریخ ملی بودن شدن جنگل ها ( ۲۷/۱۰/۱۳۴۱) تحت کشت نباتات یک ساله یا آیش زراعت مذبور نبوده باشد .

ب) زمین هایی که در آن درختان خودروی جنگلی به طور پراکنده وجود داشته باشد و حجم درختان موجود بر حسب مورد از بیست و یا یکصد مترمکعب کمتر باشد مشروط بر آنکه در تاریخ ملی شدن جنگل ها تحت کشت نباتات یکساله یا آیش زراعت های مذبور نباشد .

ج) اراضی که درختچه یا بوته هی خودروی جنگلی به طور انبوه یا پراکنده در آن ها وجود داشته باشد مشروط بر آنکه در تاریخ ملی شدن جنگل ها ، تحت کشت نباتات یکساله یا آیش زراعت های مذبور نباشد.^[۲۱]

گفتار سوم : املاک مسلوب المنفعه

املاک مالکیت و اشخاصی که در اجرای قانون اصلاحات ارضی به دلیل بی آبی مفرط و سایر دلایل ، خشک و بی حاصل تشخیص داده شده و مشمول تقسیم نگردیده است . این املاک قبل از اجرای اصلاحات ارضی دایر بوده ولی با اجرای قانون مذبور به استناد ماده ۴۰ آیین نامه اصلاحات ارضی مصوب ۳/۵/۱۳۴۳ ، همراه با اراضی بایر قانون اصلاحات ارضی در اختیار مالکان آن قرار گرفت تا ظرف مدت پنج سال برای آبادانی آن اقدام نموده و از سازمان های ذیربط گواهی عمران دریافت دارند . در غیر این صورت ، ملک از یـد آن ها خارج شده و در اختیار دولت قرار می گرفت. آخرین مهلت برای عمران و آبادی نیز تا پایان شهریور ۱۳۵۴ بوده است .

گفتار چهارم : اراضی بایر مجمع تشخیص مصلحت نظام اسلامی مصوب ۲۵/۵/۱۳۶۷

بموجب مصوبه فوق ، کلیه اراضی بایر در سراسر کشور ، در صورت اعراض صاحبان آن ها ، بلاعوض در اختیار دولت قرار می‌گیرد و در صورت عدم اعراض نیز ، چنانچه مالکین اینگونه اراضی در ظرف مدت یکسال به کشت اراضی یا عقد اجاره ، مزارعه یا فروش به سایر اشخاص اقدام ننمایند ، مدیریت های امور اراضی برابر مقررات ، اراضی فوق را در اختیار واجدین شرایط قرار می‌دهند . لازم به ذکر است که مجمع تشخیص مصلحت نظام در تاریخ ۳/۶/۷۳، موقوفات و اراضی موقوفه را از شمول مصوبه مورخ ۲۵/۵/۶۷ مستثنی اعلام نموده است .^[۲۲]

از منظور مجمع تشخیص مصلحت نظام ، اراضی بایر زمین هایی است که سابق احیا دارند ولی به دلیل اعراض مالک ، بیشتر از پنج سال متوالی بدون دلیل موجه بلاکشت مانده یا بماند .

گفتار پنجم : اراضی کشت موقت

کلیه اراضی بایر و دایری است که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تا پایان سال ۱۳۵۹ در سراسر کشور و مناطق غیرکرد نشین ، و نیز تا پایان سال ۱۳۶۳ در مناطق کردنشین به نحوی در اختیار غیرمالکین قرار گرفته و در آن کشت می نمودند . این افراد تا سال ۱۳۶۵ به صورت موقت بر روی اراضی کشت و کار می‌کردند و سپس بر اساس مصوبه ۸/۸/۶۵ مجلس شورای اسلامی ، از طریق هیاتهای هفت نفره واگذاری و احیای اراضی ، به صورت بیع شرط به افراد واگذار گردید . این اراضی به کشاورزان متصرفی واگذارمی گردید که اولا بی زمین یا کم زمین باشند ، ثانیاً منبع درآمد کافی غیر از کشاورزی نداشته باشند و ثالثا ساکن همان محل باشند . مساحت این اراضی که اکثرا دایر بود بالغ بر ۸۵۰ هزار هکتار در سراسر کشور می‌باشد.^[۲۳]

گفتار ششم : اراضی « بند ج »

کلیه اراضی بایری که قبل ادایر بوده و بر حسب ملاک های رژیم پهلوی ، ملک اشخاص یا مؤسسات محسوب می گردید لکن بنا به دلایل مختلف بایر نگه داشته شده است . پس از پیروزی انقلاب اسلامی به استناد لایحه قانونی اصلاح لایحه قانونی واگذاری و احیای اراضی در حکومت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۲۵/۶/۵۸ و ۲۶/۱/۵۹ مقرر گردید که مالکین اینگونه اراضی با رعایت ضوابط مندرج در « بند د» لایحه فوق الذکر ، نسبت به عمران و آبادی آن بپردازد و در غیر اینصورت ، دولت آن ها را در اختیار می‌گیرد تا کشت و بهره برداری از آن ها را به افراد واجد شرایط واگذار نماید.

احتمال‌های دیگری نیز برای حل تعارض ظاهری بیان شده است که به سه احتمال اشاره می‌کنیم.^[۵۶]

۱٫ ماده ۲۲۵ ‌در مورد ارتکاب قتل از سوی شخص خواب است اما ماده ۳۲۳ ‌در مورد ایراد جراحت یا قطع عضو از سوی شخص خواب می‌باشد. ‌بنابرین‏ موضوع دو ماده متفاوت است. این توجیه قابل قبول نیست زیرا نوع جنایت نمی‌تواند موجب این تفاوت در حکم باشد.

۲٫ ماده ۲۲۵ ناظر به موردی است که شخص خواب در ارتکاب جنایت، تقصیر کرده باشد. مثلاً کودکی را در کنار خود بخواباند اما ماده ۳۲۳ در مواردی است که شخص خواب مرتکب هیچ تقصیری نشده باشد.

۳٫ تفاوت این دو ماده در نوع ارتکاب جنایت است. ماده ۲۲۵ ناظر به موردی است که مرتکب از جای خود حرکت کرده و به سراغ دیگری برود و جنایتی بر او وارد کند چون عبارت شخصی را بکشد، را به کار برده است. اما ماده ۲۲۳ حالتی را بیان می‌کند که مرتکب در حالی که خوابیده است با حرکت دادن دست و اعضای بین خود جنایتی بر دیگری وارد کند. این توجیه نیز می‌تواند تعارض دو ماده را برطرف کند.

مبحث دوم: نارسایی‌های برآمده از عدم توجه به معیار نظم عمومی

گفتار نخست: نقد و تحلیل سیاست کیفری ایران در قبال اشتباه در شخص و شخصیت

جرم قتل دارای حالت‌های ارتکابی مختلفی می‌باشد که در این جا سعی بر آن شده که قتل ناشی از اشتباه در شخص و شخصیت از دو جنبه فقهی و حقوقی مورد بررسی قرار گیرد. ابتدا به تشریح رویکرد فقهی آن می‌پردازیم و سپس رویکرد حقوقی آن را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

البته اشتباه در قتل به دو صورت قابل تصور است:

۱٫ قاتل قصد قتل «الف» را دارد و به طرف او تیراندازی می‌کند، ولی به علت بی‌دقتی و عدم مهارت تیر به «ب» اصابت می‌کند. و بعد مشخص می‌شود که شخص مورد نظر به قتل نرسیده است که در این مورد اصطلاحاً اشتباه در هدف یا شخص نامیده می‌شود.

۲٫ قاتل قصد قتل «الف» را دارد و به سوی او تیراندازی می‌کند، لیکن بعد مشخص می‌شود که به قتل رسیده است وی پنداشته است که «الف» است، شخص «ب» است که در این مورد اصطلاحاً اشتباه در هویت یا شخصیت نامیده می‌شود.

الف: دیدگاه‌های فقهی و حقوقی

اول به بحث دیدگاه فقهی به اشتباه در شخص می‌پردازیم قتل ناشی از اشتباه در شخص بدین گونه تشریح می‌شود که کسی قصد ارتکاب قتل شخص معینی را دارد و عملیات اجرایی جرم را هم شروع کرده ولی بنا به عللی دچار اشتباه می‌شود و در نتیجه شخص دیگری به قتل می‌رسد. مثلاً کسی از روی دشمنی که با شخص «الف» دارد قصد کشتن وی را می‌کند و با تهیه سلاح در مسیر عبور وی کمین می‌گیرد تا او را هدف گلوله قرار داده، و به قتل برساند. ولی به هنگام تیراندازی دچار اضطراب شدید می‌گردد و در نتیجه به جای آنکه تیر به «الف» برخورد نماید به «ب» برخورد می‌کند، و «ب» کشته می‌شود. در این خصوص فقهای عظام دو دسته تقسیم می‌شوند. دسته‌ای قتل ناشی از اشتباه در شخص را با توجه به اینکه قاتل قصد قتل را داشته و همچنین قصد شلیک کردن را نیز داشته قتل عمد می‌دانند از آن دسته است آیت‌الله مرعشی که معتقد است در قتل عمد قصد قتل معتبر است خواه قصد به شخص معین یا به کشتن انسانی به طور کلی یا به قصد جنایت اعم از قتل نفس جبران گرفته باشد و علت آن که قتل ‌در مورد اخیر نیز قتل عمد است آن است که در قصد کلی قصد افراد قهراً وجود دارد و انطباق کلی بر افراد یک امر قهری است. ‌بنابرین‏ اگر کسی بخواهد انسانی را بکشد، همه فقها در صورت تحقق، قتل را عمدی دانسته‌اند. زیرا قصد قتل انسان هر انسانی منفک از قصد قتل افراد آن نیست یا بالاتر از این هرگاه کسی قصد جنایتی بر کسی داشته باشد و به قصد وقوع جنایت تیراندازی نماید و برای وی هم فرقی نکند که انسان مورد هدف قرار گیرد یا حیوان و تصادفاً انسانی کشته شود چنین قتلی نیز قتل عمد است. زیرا در قصد جنایت به طور اعم قصد جنایت بر انسان نیز مستقر بوده است.^[۵۷]

دسته دوم آن دسته هستند که قتل ناشی از اشتباه در شخص را قتل خطای محض دانسته‌اند. به عنوان مثال، شخص مجنی‌علیه و قصد جنایت بر او از اجزای اصلی جنایت محسوب شده است و با عدم توجه به فردی که جنایت بر او واقع شده است عمد محقق نخواهد داشت پس اگر کسی به سوی دیگری شلیک کند و به شخص غیر از فرد مورد نظر نه قصد فعل واقع شده بر مجنی‌علیه را داشته است و نه قصد کشتن او را^[۵۸] یا شهید ثانی در کتاب «الروضه البهیمه فی الشرح المعه الدمشقیه» ‌در مورد قتل خطای محض می‌نویسد: خطای محض این است که مثلاً قاتل به طرف حیوانی تیراندازی و به انسانی برخورد کند، یا به طرف انسانی معین تیراندازی کند و به شخص دیگری برخورد می‌کند و ضابطه خطای محض ‌به این است که قصد انسان در مثال اول با قصد شخص معین در مثال دوم را نداشته باشد.^[۵۹]

همان طور که مشهود است مثال شهید ثانی برای قتل خطای محض دقیقاً در ماده ۲۹۶ قانون مجازات اسلامی نیز ذکر شده است ملاک در قتل عمد این است که مقصود قاتل تحقق پذیرد و چون در قتل ناشی از اشتباه در هدف فاعل مرتکب خطای در اصابت شده و مقصود او حاصل نشده است. ‌بنابرین‏ قصاص نمی‌شود به عبارت دیگر باید گفت که فقهای اسلامی غالباً ضابطه عمد در فعل را قصد کشتن شخص معینی دانسته‌اند که جنایت بر او واقع می‌گردد. ‌بنابرین‏ به موجب این رأی تعیین شخص مجنی‌علیه و قصد جنایت بر او از اجزای اصلی جنایات عمدی محسوب شده و با عدم توجه قصد به فردی که جنایت بر او واقع شده است عمد تحقق نخواهد یافت. پس اگر کسی به کس دیگری شلیک کند و به شخص غیر از فرد مورد نظر اصابت کند طبق قواعد و ضابطه تعیین شده جنایت از مصادیق بلاتردید خطای محض خواهد بود چرا که جانی نه قصد فعل واقع شده بر مجنی‌علیه را داشته و نه قصد کشتن او را به علاوه نمی‌توان گفت که قاتل قصد کشتن انسانی را داشته است و خواست وی محقق شده است زیرا قصد انسان معینی که در اثر خطا جنایت بر وی واقع نگردید مستلزم عدم قصد مطلق انسان است.

قتل مذکور با شرایط بالا یا همان قتل ناشی از اشتباه در شخصیت از منظر فقهای عظام قتل عمد می‌باشد. با این ترتیب باید گفت که قصد اوصاف شخصیتی مجنی‌علیه در تحقق عمد معتبر نبوده و در تمامی مواردی که قصد قتل انسانی عملاً وجود داشته باشد. هر چند که آن قصد به شخص معینی تعلق گیرد و شخص دیگری که مقصود و هدف نبوده کشته شود قتل عمدی محسوب خواهد شد. زیرا به هر حال نفس محترمه‌ای بی‌جهت و بی‌گناه کشته شده است این نوع قتل مانند آن است که کسی بخواهد شراب انگور بخورد و در اثر اشتباه در مصداق دستش به سوی شراب خرما دراز شود و شیشه را سر بکشد این خطای در مصداق حد شرعی را ساقط نمی‌گرداند. ‌بنابرین‏ خطا و اشتباه مصداقی در قتل و غیر آن عمدی محسوب می‌شود.

نتایج مطالعات انجام گرفته نشان داده است که معلمان، مسئولان مدارس، اولیای دانش آموزان و حتی مشاوران از اضطراب و فشاری که آزمون های سراسری برای دانش آموزان ایجاد می‌کند کمتر اطلاع دارند و آن را نادیده می گیرند. این بی توجهی تا حدودی تصمیماتی را که بر اساس نمرات دانش آموزان دانشجویان اتخاذ می شود، مخدوش می‌کند.(رضایی، ۱۳۸۴)

اگر قرار باشد که در یک آزمون بر اساس نمرات دانش آموزان تصمیم های مهمی گرفته شود، باید توجه داشته باشیم که درصد قال توجهی از نمره (احتمالا پایین) برخی از دانش آموزان ناشی از شرایطی است که آزمون برای آنان ایجاد ‌کرده‌است. هانکوک به بررسی رابطه میان اضطراب ناشی از آزمون و سطح ارزیابی مورد انتظار از آن پرداخت و دریافت که آنم دسته از دانش آموزانی که احساس می‌کنند در معرض ارزیابی مهمتری قرار دارند، از میزان اضطراب بیشتری رنج می‌برند و در آزمون کنش ضعیف تری دارند. و در نتیجه، انگیزه آنان به مراتب پایین تر آمده است.(هانکوک، ۲۰۰۱ به نقل از رضایی، ۱۳۸۴)

آیسان و سایرین(۲۰۰۱) از گروهی از دانش آموزان خواستند تا به یک تست اضطراب، راهبردهای مقاله با آن و میزان درک از وضعیت جسمانی خود، قبل و بعد از یک آزمون مهم پاسخ دهند. آن ها دریافتند که دانش آموزانی که اضطراب بیشتری دارند، از ساز و کارهای مقابله کمتری ‌برخوردارند. پیش از آزمون ها، دانش آموزان سال ای پایین تر هم از اضطراب بیشتری رنج می‌برند و هم ساز و کارهای مقابله کمتری دارند. پس از پایان آزمون، تغییراتی در نوع نگرش دانش آموزان نسبت به وضعیت جسمانی خود روی داد، اما میزان اضطراب دانش آموزان سال های پایین تر از اضطراب دانش آموزان سال های بالاتر بیشتر بود.

حاصل سالها تلاش آیزنک، نظریه شخصیت بسیار با نفوذی است که بر پایه سه بعد قرار دارد. ما می‌توانیم این سه بعد را به صورت فرا عامل ها^[۲۱] در نظر بگیریم که ترکیباتی از صفات یا عوامل هستند. به هر حال سه عامل برتر یا به عبارت دیگر سه بعد شخصیت آیزنک که یک فضای مرکزی سه بعدی برای شخصیت فراهم آورده عبارتند از: برون گرایى: حالتی است که در آن نیروهای شخص به خارج از خودش معطوف می شود. درون گرایی: حالتی است که در آن انرژ یهای شخص بدون علاقه به دنیای خارج با اندکی علاقه متوجه درون خود می شود و عامل بعدى روان رنجورى است. تفاوت عمومی افراد درون گرا و برون گرا این است که درون گرایان نسبت به برون گرایان، حافظه دراز مدت آن ها برتر است، عملکرد کندتر ولی دقیق تر داشته، گوشه گیر و انزوا طلب هستند، گرایش به احساس کمبود(حقارت) در آن ها زیاد است و برای ابتلا به دلواپسی، افسردگی و وسواس آمادگی بیشتری دارند. افرادی که روان رنجوری زیاد دارند در آن قسمتهای مغزکه شاخه سمپاتیک دستگاه عصبی خودمختار را کنترل می‌کنند، فعالیت بیشتری را نشان می‌دهند.(سیاسی، ۱۳۷۹)

گرچه اضطراب امتحان امری تازه نیست، اما سابقه انجام پژوهش‌های تجربی و می‌دانی در این باره به چند دهه اخیر باز می‌گردد. هیل^[۲۲] اشاره دارد که بر اساس برآورد پژوهشگران، سالانه حدود ده میلیون دانش آموز در سطح دبیرستان و ۱۵ درصد از دانشجویان دانشگاه های آمریکا اضطراب امتحان را تجربه می‌کنند و به نظر می‌رسد که آزمودنی های بزرگتر، به اضطراب بیشتری دچار هستند. (بیابانگرد، ۱۳۸۷)

در کشور ایران نیز چنین بنظر می‌رسد که وحشت از گرفتن نمره ضعیف و سرزنش افراد خانواده، تمسخر همکلاسان و دوستان، ترس از ناتوانی برای ادامه تحصیل، همواره دانشجویان را مورد آزار و اذیت روانی قرار می‌دهد. (نورگاه و قره گزلی، ۱۳۸۱)

ویژگی هاى شخصیتى نیز به عنوان مجموعه سازمان یافته و واحدی متشکل از خصوصیات نسبتاً ثابت و پایدار در افراد که بر روی هم، یک فرد را از فرد یا افراد دیگر متمایز می‌سازد، نیز می‌تواند بر اضطراب تاثیر بگذارد.( شاملو، ۱۳۸۲)

رویکردهای مقابله با اضطراب امتحان:

در زمینه مقابله با اضطراب، رویکردهای گوناگونی وجود دارد. در برخی از این رویکردها (برنامه های مشاوره ای با تأکید بر آموزش عادت هایی بهتر مطالعه)) مطرح می‌شوند. برخی دیگر به آموزش روش های تن آرامی توجه دارند، بعضی هم ((تقویت راهبردهای آزمون)) را معرفی می‌کنند. و سر انجام برخی بر همه راهکارهای فوق تأکید می ورزند. در این گونه رویکردها، توصیه می شود که هم باید عادت های خوب مطالعه کردن را آموزش داد، هم به دانش آموزان و دانشجویان کمک کرد تا بتوانند آرامش خود را حفظ کنند و هم راهبردهای آزمون ها را به آن ها آموخت(رضایی، ۱۳۸۴).

یکی از رویکردهای جامع، یعنی روش آزمون تلقینی به فرد یاد می‌دهد که واکنش های ناشی از اضطراب را در یابد، تا بتواند زمان بروز آن را تشخیص دهد و روش های گوناگونی را برای تسلط بر اضطراب فرابگیرد. در روند این آموزش، به فرد امکان داده می شود مهارت هایی فراگرفته را در شرایط خاص تمرین کند و سپس در موقعیت های واقعی زندگی روزمره به کار ببندد(میکن بام، ۱۹۷۵).

عملکرد تحصیلی:

عملکرد یعنی فعالیتی که به نتیجه ای منجر شود و یا تغییری در محیط روی دهد. به بیان دیگر، رفتاری است که به عنوان پاسخ به یک امر از موجود زنده سر می زند و به نتایجی منجر می شود، بویژه نتیجه ای که تا حدی محیط شخص را تعدیل کند(شعاری نژاد، ۱۳۷۵)

چنانچه آموخته ها ی آموزشگاهی فرد متناسب با توان و استعداد بالقوه او باشد یا آموخته های فرد متناسب با توان و استعداد وی بوده، در یادگیری فاصله ای بین توان بالقوه و بالفعل او نباشد، می توان گفت که دانش آموز به پیشرفت تحصیلی نائل گردیده است.(افروز، ۱۳۷۷)

در جهان کنونی عملکرد تحصیلی از اهمیت ی ویژه برخوردار است. جوامع پیشرفته و در حال پیشرفت تأکید زیادی بر روی عملکرد، رقابت و پیروزی دارند. عملکرد تحصیلی به تمامی درگیری های دانش آموز در محیط مدرسه اشاره دارد که دربرگیرنده ی خود کارآمدی، تاثیرات هیجانی، برنامه ریزی، فقدان کنترل پیامد و انگیزش می‌باشد. (درتاج،۱۳۸۳ به نقل از نور محمدیان،۱۳۸۵)

در واقع، موفقیت تحصیلی یکی از متغیر های اصلی نظام های آموزشی است و می توان از آن به عنوان شاخص عمده سنجش کیفیت آموزش و پرورش یاد کرد که معمولا بر اساس نتایج آزمون های نهایی و استاندارد مورد سنجش قرار می‌گیرد. امروزه اغلب نظام های آموزشی نمراتی را که دانش آموزان در دوره های تحصیلی و دروس مختلف کسب می‌کنند؛ نشانی از میزان پیشرفت تحصیلی آن ها می دانند.( کورسانسکی^[۲۳]، ۲۰۰۴، به نقل از کرمی و همکاران، ۱۳۹۱)

در واقع پیشرفت تحصیلی علاوه بر آنکه خود به تنهایی یک هدف به شمار می‌آید در فراگیران ایجاد انگیزه می‌کند و این انگیزه منج به کسب بسیاری از اهداف و ویژگی های روانشناختی می‌گردد.(گرالنیک و همکاران، ۲۰۰۷ به نقل از کرمی و همکاران، ۱۳۹۱)

اتکینسون و همکاران (۱۹۹۸)، پیشرفت تحصیلی را توانایی آموخته شده یا اکتسابی حاصل از درس ارائه شده یا به عبارت دیگر، توانایی آموخته شده یا اکتسابی فرد در موضوعات آموزشگاهی می دانند که به وسیله آزمون های استاندارد شده اندازه گیری می شود. (به نقل از سیف ، ۱۳۸۰)

تکنولوژی جدید

نگهداری پیشگیرانه

سنجش ظرفیت فرایند

سیستم کششی کانبان

مدیریت کیفیت

تغییر سریع درتولید

برنامه های بهبود ایمنی

برنامه های بهبود ایمنی

تیم‌های کاری خودگردان

مدیریت کیفیت فراگیر

۱-ساجیموری و دیگران (۱۹۷۷)، موندن (۱۹۸۱)، پگلز (۱۹۸۴) ۲- وانتوک (۱۹۸۳) ۳- لی و ابراهیم پور (۱۹۸۴) ۴- سوزاکی (۱۹۸۵) ۵- فینچ و کاکس (۱۹۸۶) ۶- وس و رابینسون (۱۹۸۷) ۷- های (۱۹۸۸) ۸- بیچنو (۱۹۸۹) ۹- جان و دیگران (۱۹۹۰) ۱۰- پیپر و مک لاچلین (۱۹۹۰) ۱۱- وایت (۱۹۹۳) ۱۲- راهنمای جایزه شینگو (۱۹۹۶) ۱۳- ساکاکیبارا و دیگران (۱۹۹۷) ۱۴- کوفتروس و دیگران (۱۹۹۸) ۱۵- فلین و دیگران (۱۹۹۹) ۱۶- وایت و دیگران (۱۹۹۹) .

البته بر اساس طبقه بندی بالا شاه و وارد ۴ گروه تولید به هنگام، مدیریت کیفیت جامع، نگهداری بهره ور جامع و مدیریت منابع انسانی را به عنوان گروه ابزارهای اصلی تولید ناب معرفی کرده‌اند. جدول ۲-۴ دیدگاه سایر محققین در رابطه با ابزارها و مؤلفه های تولید ناب را نشان می‌دهد(Bonavia & Marin, 2006).

جدول ۴٫۲٫ طبقه بندی ابزارها و مؤلفه ها اصلی و فرعی تولید ناب

ابزارهای اصلی

ابزارهای فرعی

منابع

۱

۲

۳

۴

۵

۶

۷

۸

۹

۱۰

۱۱

۱۲

۱۳

۱۴

۱۵

۱۶

۱۷

۱۸

۱۹

۲۰

۲۱

مدیریت منابع انسانی

کارکنان چند وظیفه ای

آموزش ضمن خدمت

گردش شغلی

تولید به هنگام

تکنولوژی گروهی

ساخت سلولی

چیدمان وظیفه ای

کاهش زمان راه اندازی

برنامه تولید ثابت

انجام یکنواخت کارها

سیستم کششی ( کانبان)

نگهداری بهره ورجامع

نگهداری بهره ور جامع

مدیریت کیفیت فراگیر

کنترل کیفیت

روش های کنترل

کیفیت آماری

مدیریت منابع انسانی و مدیریت کیفیت فراگیر

سیستم‌های پیشنهادات گروهی مانند حلقه های کیفیت و …

مدیریت منابع انسانی و مدیریت کیفیت جامع و نگهداری بهره ور جامع

کنترل بصری

بازخوردهی به کارکنان

خانه داری صنعتی

مدیریت کیفیت جامع

و تولید به هنگام

استانداردسازی عملیات

مستندسازی رویه های تولید

مدیریت کیفیت جامع

و تولید به هنگام

استانداردسازی عملیات

مستندسازی رویه های تولید

۱- کوا و دیگران (۲۰۰۱)۲- فورزا (۱۹۹۶)۳- فولرتون و مک واترز (۲۰۰۱)۴- گوپتا و بنان (۱۹۹۵)۵- جکسون و دایر (۱۹۹۸)۶- جیمز مور و جیبانس (۱۹۹۷)۷- کارلسون و آهل اشتروم (۱۹۹۶)۸- کاتایاما و بنت (۱۹۹۶)۹- لی (۱۹۹۶)۱۰- مارین و دلگادو (۲۰۰۰)۱۱- مارتینز سانچز و دیگران (۲۰۰۱)۱۲- پرادو پرادو (۲۰۰۲)۱۳- شاه و وارد (۲۰۰۳)۱۴- وایت و دیگران (۱۹۹۹)۱۵- ووماک و دیگران (۱۹۹۰)۱۶- ساکاکیبارا و دیگران (۱۹۹۷)۱۷- فلین و ساکاکیبارا (۱۹۹۵)۱۸- وایت و پری باتوک (۲۰۰۱)۱۹- اپلبام و بات (۱۹۹۴)۲۰- نیپچه و مولمان (۱۹۹۶)۲۱- مارتینز سانچز و پرز پرز(۲۰۰۱)

در آخرین طبقه بندی کلی که در این بخش ارائه می شود میر و فارستر ابزارهای تولید ناب را از دیدگاه کارلسون و آهل اشتروم به شرح زیر معرفی نموده اند.

• • حذف ضایعات

• • بهبود مستمر

• • عیب و نقص صفر

• • تحویل به موقع

• • کشیدن مواد (تولید کششی)

• • تیم های چند وظیفه ای

• • عدم تمرکزگرایی

• • ادغام وظایف

• سیستم‌های اطلاعات عمودی(Mieir & Forrester, 2002).

البته نتایج تحقیقات سایر محققین نیز منجر به معرفی ابزارها و مؤلفه های محدودی برای تولید ناب شده است. نتایج تحقیق پیتر موری^[۲۲] که در سال ۲۰۰۳ انجام شده بیانگر تأثیر بسزای آموزش و مشارکت تیمی در بهبود مستمر و اجرای صحیح مدیریت کیفیت فراگیر در تولید ناب است(۸، سید حسینی). در همان سال مک گریوی^[۲۳] نیز تغییر ماهیت کار و تغییر گرایش‌ها و رفتارهای فردی، گروهی و سازمانی عاملی مهم برای دستیابی به تولید ناب مؤثر می‌داند(۸، سید حسینی).

در هیمن رابطه قانون اساسی عراق صراحت دارد که “هر ایالت قانونی برای خود تدوین می‌کند که ساختار قوای ایالتی و اختیارات و راهکارهای اعمال این اختیارات را به گونه ای که با این قانون اساسی تعارض نداشته باشد، مشخص می‌کند.”^[۱۵۳]

در حال حاضر در عراق تنها کُردها هستند که در سه استان دهوک، اربیل (هولیر) و سلیمانیه دارای یک نظام محلی فدرال هستند. این وضعیت آنان نیز به تحولات پس از حمله عراق به کویت در اوایل دهه ۱۹۹۰ باز می‌گردد که در آن زمان شورای امنیت سازمان ملل متحد پیشنهاد جان میجر وزیر خارجه وقت انگلیس مبنی بر ایجاد منطقه پرواز ممنوعه در شمال و جنوب عراق در جهت جلوگیری از تداوم سرکوب مردم توسط بعثی ها را مورد پذیرش و تأکید قرار داد. از آن زمان کُردها یک حکومت نسبتاً خود مختار را تشکیل داده‌اند که تا امروز ادامه داشته است و حتی در برخی موارد مانند داشتن نیروهای نظامی و امنیتی خاص خود (‌پیش‌مرگ) و یا امضای قراردادهای خارجی (عمدتاًً نفتی) بالاتر از اختیارات موجود در قانون اساسی عراق نیز رفتار کرده و عمدتاًً با تداوم رفتار خود به دنبال ایجاد رویه و پذیرش آن توسط دولت مرکزی بوده اند.

مسئولان استان بصره که عمدتاًً به حزب مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق به رهبری عمار حکیم نزدیک هستند دیگر افرادی هستند که طی سه سال اخیر چندین بار تقاضای تشکیل دولت فدرال محلی کرده‌اند اما تقاضای آن ها تا کنون مورد اجابت دولتمردان مقیم بغداد واقع نشده است ولی مسئولان این استان اعلام داشته اند چنانچه دولت مرکزی به بی توجهی خود ادامه دهد آنان خود مستقیم و بر اساس قانون اساسی اقدام به تأسيس منطقه فدرال محلی خواهند کرد. استنادات اینان نیز به اصل ۱۱۶ و نیز بند دوم اصل ۱۱۴ قانون اساسی عراق باز می‌گردد.

باید توجه داشت که قانون اساسی عراق در هنگام نگارش، پذیرش ایالتهای فدرال دیگری را نیز مورد تأیید قرار داده است. بدین منظور اصل ۱۱۶ قانون اساسی، مکانیسم خاصی را در جهت ایجاد ایالتهای فدرال محلی پیش‌بینی ‌کرده‌است. بر اساس این ماده قانونی «یک استان یا بیشتر از یک استان با درخواست برگزاری همه پرسی به یکی از دو شیوه زیر حق تشکیل ایالت دارند:

۱) بنا به درخواست یک سوم اعضای هر یک از شوراهای استان هایی که خواستار تبدیل به ایالت است و ۲) بنا به درخواست یک دهم رأی‌ دهندگان در هر استان که خواهان تبدیل به ایالت هستند.»

به نظر می‌رسد یکی از علل اصلی اختلافات تفسیری ‌گروه‌های مختلف عراقی از قانون اساسی، شکاف آشکار میان قانون اساسی مکتوب و نحوه عملکرد دولت و یا ‌گروه‌های سیاسی در این کشور می‌باشد. بودن در دوره گذار و تعدد ‌گروه‌های عمدتاًً نامتجانس قومی، مذهبی و سیاسی در عراق با در نظر گرفتن مشکلات ساختاری این کشور مانند کیفیت تأسيس عراق و یا ترجیح منافع گروهی بر منافع ملی، باعث شده است تا هر حزب و جریان سیاسی در عراق تلاش وافری نماید تا در این دوران گذار، در جهت نیل به منافع بیشتر، به دنبال حاکم کردن دیدگاه های تفسیری خود از قانون اساسی این کشور باشد. این مسئله باعث شده است تا عملاً بسیاری از اصول قانون اساسی این کشور عملی نشود. اما با این اوصاف به نظر می‌رسد مشخص بودن نسبی جغرافیای قومی و مذهبی سه گروه عمده تشکیل دهنده عراق، باعث می شود تا در گام اول احتمال الگو برداری اعراب سُنی از وضعیت کُردها محتمل تر از بقیه شود و در گام بعدی مشخص تر شدن تمایزات مناطق جغرافیایی میان سه حزب و جریان الدعوه (ائتلاف دولت قانون)، صدر و مجلس اعلا برخی از این گروه ها را نیز به سمت تأسيس حکومت ایالت فدرال سوق دهد. در نتیجه ایده افرادی همچون «نوری مالکی» که به دنبال ایجاد یک دولت مرکزی قدرتمند هستند با موانع اساسی و مخالفین جدی متعددی مواجه خواهد شد.

بند دوم: طرح برقراری نظام فدرال در لبنان

برخی محافل سیاسی پیشنهاد دادند که یک دولت فدرال به شکل کانتون های سوئیس در لبنان بنیان نهاده شود .لیکن علی‌رغم حمایت برخی مارونیها و دروزیها از این فکر،لیکن به دلیل اینکه تأسيس دولت فدرال می‌تواند اولین قدم و یا شیوه بسیار موذیانه برای تجزیه لبنان باشد، از طرف اکثریت مسلمانان به ویژه شیعان رد شده است . آلا سدیر درایسدل متخصص جغرافیای سیاسی و کارشناس مسایل خاورمیانه خاطرنشان می کند:” هر نوع راه حل دراز مدت ‌در مورد لبنان باید در برگیرنده توزیع مجدد قدرت بر اساس واقعیات دموگرافیک، به ویژه رشد جامعه فعال شده شیعه باشد.”^[۱۵۴] به اعتقاد وی یکی از پر قدرت ترین ‌گروه‌های لبنانی در حال حاضر شبه نظامیان شیعه (جنبش امل و حزب الله لبنان) می‌باشند.این در حالی است که سنی ها از نقش فزاینده شیعیان احساس نگرانی می‌کنند .همچنین باید توجه داشت که مسایل لبنان را نمی توان جدا از مسئله کشمکش میان اعراب و اسرائیل مورد بررسی قرار داد .

منابع دیپلماتیک لبنان نیز خبر از تصمیم مقامات لبنان برای برقراری نظام فدرالی در این کشور خبر دادند.^[۱۵۵] به نوشته روزنامه الاهرام چاپ مصر منابع دیپلماتیک بیروت تأکید کردند: طرح برقراری یک نظام سیاسی جدید بر اساس نظام فدرالی (مشابه نظام امریکا) به جای نظام فعلی در این کشور از سوی مقامات لبنان در حال بررسی است . طبق طرح مذکور بیروت به عنوان پایتخت فدرالی و مقر دولت مرکزی انتخاب می شود و لبنان به ۱۴ ایالت تقسیم خواهد شد که هر کدام به طور مستقل در چارچوب اداری عمل خواهند کرد.

منابع لبنانی تأکید کردند: این طرح که مورد توجه گسترده احزاب سیاسی لبنان واقع شده ، شامل تعیین رییس دولت از سوی دولت مرکزی و شورای اجرایی منتخب از ساکنان ایالت ها می شود که بر اساس آن به دولت مرکزی اختیارات لازم در زمینه سیاست خارجی و سیاست های امنیتی و اقتصادی داده می شود.
بر اساس این دیدارهای گسترده یی بین سفارت های کشورهای بزرگ در لبنان برای بررسی مسائل مربوط ‌به این طرح و نحوه اجرای آن صورت می‌گیرد.

بخش پنجم :نتیجه گیری

در کشورهای لبنان و همچنین در سال‌های اخیر در عراق ملاحظه می شود به دلیل وجود اقوام و مذاهب مختلف برای اشغال پستهای سیاسی توسط ‌گروه‌های مختلف ، الگوی خاصی برای توزیع قدرت میان ‌گروه‌های سیاسی با خواستگاههای مختلف قومی و مذهبی در نظر گرفته شده است. لیکن در مواردی دیده می شود که این نحوه اداره امور سیاسی نه تنها نتوانسته ثبات سیاسی لازم را فراهم نماید بلکه منجر به تنشهایی میان قوای حاکم گشته است.

برای آزمون فرض از رگرسیون استفاده می‌شود. ‌بنابرین‏ باید مدل زیر را در نظر گرفت:

(۴-۵)

که نشان دهنده عرض از مبدأ، متغیر خالص سرمایه درگردش، متغیر اندازه شرکت، متغیر ارزش دفتری بدهی، متغیر نوسانات جریان وجوه نقدو متغیر سود ساختگی است و و نشان دهنده ضرایب رگرسیونی می‌باشند.

۴-۳-۳-۲) آزمون دوربین- واتسون

برای انجام رگرسیون باید همواره خطاها مستقل باشند، به منظور بررسی استقلال خطاها از آماره دوربین- واتسون استفاده شد، و فرضیات زیر مورد آزمون قرار گرفت:

فرض : خطاها مستقل نیستند.

فرض : خطاها مستقل هستند.

اگر مقدار آماره دوربین- واتسون بین ۵/۱ تا ۵/۲ باشد فرض پذیرفته و نتیجه اینکه خطاها مستقل هستند.

در مدل کلی مقدار آماره دوربین- واتسون ۹۸۴/۱ است، چون مقدار این آماره بین ۵/۱ تا ۵/۲ می‌باشد ‌بنابرین‏ میان خطاها استقلال وجود دارد و می‌توان از رگرسیون استفاده کرد.

‌بنابرین‏ مدل مورد نظر ما به صورت زیر است:

نمودار۴-۳: میزان ضریب رگرسیونی میان متغیرهای خالص سرمایه در گردش و میزان وجه نقد

در این نمودار ۲۱/۰ نشان دهنده میزان ضریب رگرسیونی میان متغیرهای خالص سرمایه در گردش و میزان وجه نقد است. همچنین عدد ۲۱/۰ نیز نشان دهنده واریانس متغیر خالص سرمایه در گردش است. سایر مقادیر ارائه شده در نمودار نیز به همین صورت می‌توان تفسیر کرد.

۴-۳-۳-۳) مدل آماری و معادله ساختاری فرضیه سوم

برای نوشتن معادلات ساختاری باید از ضرایب رگرسیونی استفاده کرد. همان‌ طور که در جدول(۴-۸) آمده است، مقدار ضریب رگرسیونی میان متغیر میزان وجه نگهداری شده و خالص سرمایه در گردش۲۱۱/۰ و سطح معنی‌داری ۰۰۰/۰ است که از ۰۵/۰ کمتر است، ‌بنابرین‏ با توجه به سطح معنی‌داری و مثبت بودن ضریب رگرسیونی فرض از نظر آماری تأیید شده و فرضیه سوم پذیرفته می‌شود و با اطمینان ۹۵ درصد بین میزان وجه نقد نگهداری شده شرکت و خالص سرمایه درگردش شرکت رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد.

در این جدول مقدار عرض از مبدأ، اندازه شرکت، ارزش دفتری بدهی، نوسانات جریان وجوه نقد و سود سهام ساختگی نیز آزمون شده است، چون سطح معنی‌داری عرض از مبدأ، اندازه شرکت، نوسانات جریان وجوه نقد و سود سهام ساختگی از ۰۵/۰ کمتر است نتیجه این است که مقدار این ضرایب مخالف صفر است و می‌توان در نوشتن معادلات ساختاری از آن ها استفاده کرد. اما برای متغیر ارزش دفتری بدهی سطح معنی‌داری ۲۵۶/۰ بوده که از ۰۵/۰ بیشتر است و از نظر آماری مقدار این متغیر صفر بوده و در نوشتن معادله رگرسیونی از آن استفاده نمی‌شود.

جدول ۴-۸: جدول ضرایب رگرسیونی فرضیه سوم

ضرایب

مقدار آماره آزمون T

سطح معنی داری

فرض مورد بررسی

نتیجه آزمون فرض

عرض از مبدأ

۲۵۲/۰

۰۳۰/۷

۰۰۰/۰

پذیرش فرض

خالص سرمایه درگردش

۲۱۱/۰

۳۶۷/۲۳

۰۰۰/۰

پذیرش فرض

اندازه شرکت

۰۴۲/۰-

۷۵۵/۶-

۰۰۰/۰

پذیرش فرض

ارزش دفتری بدهی

۰۰۴/۰

۱۳۸/۱

۲۵۶/۰

پذیرش فرض

نوسانات جریان وجوه نقد

۰۱۸/۰

۵۰۱/۲

۰۱۳/۰

پذیرش فرض

سود سهام ساختگی

۰۵۰/۰

۶۵۴/۵

۰۰۰/۰

پذیرش فرض

با بهره گرفتن از جدول ضرایب فوق، مدل رگرسیون خطی ساده میان متغیر مستقل میزان وجه نقد و متغیرهای کنترلی اندازه شرکت، نوسانات جریان وجوه نقد و سود سهام ساختگی با متغیر وابسته خالص سرمایه در گردش عبارت است از:

(۴-۶)

با بهره گرفتن از این مدل رگرسیونی، هر مقدار مدنظر، از میزان وجه نقد را می‌توان با بهره گرفتن از متغیرهای ظرفیت بدهی، اندازه شرکت، نوسانات جریان وجوه نقد و سود سهام ساختگی پیش‌بینی کرد.

در ادامه در بررسی اینکه آیا مدل رگرسیونی ارائه شده در فوق مناسب است یا خیر، بدین منظور از جدول تجزیه واریانس که با نرم افزار SPSS به دست آمده است استفاده می‌شود.

در جدول (۴-۹) فرضیات زیر آزمون شدند:

فرض : مدل رگرسیون خطی برازش داده شده، معنی‌دار نیست.

فرض : مدل رگرسیون خطی برازش داده شده، معنی‌دار است.

اگر سطح معنی‌داری از ۰۵/۰ کمتر باشد، فرض مقابل تأیید و مدل رگرسیون خطی برازش داده شده معنی دار است.

همان‌ طور که در جدول(۴-۹) آمده است، سطح معنی‌داری ۰۰۰/۰ است و از ۰۵/۰ کمتر است. ‌بنابرین‏ مدل رگرسیونی ارائه شده در رابطه فوق معنا دار است.

جدول ۴-۹: جدول تجزیه واریانس مدل سوم

منبع تغییرات

مجموع مربعات

درجه آزادی

میانگین مربعات

آماره F

سطح معنی داری

رگرسیون

۳۷۵/۲

۵

۴۷۵/۰

۲۱۹/۱۶۲

۰۰۰/۰

خطا

۶۵۰/۰

۴۶۳

۰۰۳/۰

مجموع

۰۲۵/۳

۴۶۸

۴-۳-۳-۴) معیارهای مناسبت مدل سوم

به منظور بررسی مناسبت مدل می‌توان از دو معیار زیر استفاده کرد:

الف)ضریب تعیین: ضریب تعیین این مدل ۷۸۰/۰ می‌باشد یعنی با بهره گرفتن از رابطه رگرسیونی فوق ۷۸ درصد از تغییرات را می‌توان توجیه کرد که مقدار بسیار مناسبی است.

ب)مقادیر NFI ، RFI ، IFI و CFI، هرچه این مقادیر به عدد یک نزدیکتر باشند، مدل مناسب‌تر است. همچنین در صورتی که مقدار RMSEA از ۰۵/۰ کمتر باشد مدل بسیار مناسب است. در صورتی که مقدار آن بین ۰۵/۰ تا ۰۸/۰ باشد، مدل برازش داده شده مناسب و در صورتی که از ۱/۰ بالاتر باشد مدل برازش داده شده ضعیف است. همان‌ طور که در جدول(۴-۱۰)آمده است مقادیر نشان دهنده این مطلب هستند که مدل مناسب است. این مقادیر با بهره گرفتن از نرم افزار آموس محاسبه شده اند.

جدول ۴-۱۰: جدول معیارهای مناسبت مدل سوم

مدل

NFI

RFI

IFI

CFI

RMSEA

مدل سوم

۷۸۷/۰

۶۳۰/۰

۸۰۱/۰

۷۹۸/۰

۰۵۶/۰

۴-۳-۴-۱) فرضیه چهارم

در بررسی اینکه بین میزان وجه نقد نگهداری شده و فرصت‌های رشد شرکت رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد یا خیر بدین منظور فرض صفر و مقابل به صورت زیر تعریف شد:

: بین میزان وجه نقد نگهداری شده و فرصت‌های رشد شرکت رابطه مثبت و معنی‌داری وجود ندارد ( ).

: بین میزان وجه نقد نگهداری شده و فرصت‌های رشد شرکت رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد ( ).

برای آزمون فرض از رگرسیون استفاده شد. ‌بنابرین‏ مدل زیر در نظرگرفته شد:

(۴-۷)

که نشان دهنده عرض از مبدأ، متغیر فرصت‌های رشد، متغیر اندازه شرکت، متغیر ارزش دفتری بدهی، متغیر نوسانات جریان وجوه نقد و متغیر سود ساختگی است و و نشان دهنده ضرایب رگرسیونی است.

۴-۳-۴-۲) آزمون دوربین- واتسون

۵٫ روش رتبه ­بندی ترسیمی با مشکل مقاومت از طرف مدیران روبرو است، این موضوع که این روش به استباط و قضاوت زیادی نیاز دارد موجب ناراحتی رتبه­دهندگان می­ شود. مقیاس ترسیمی، رتبه دهنده را مجبور می­سازد که درباره خصوصیات و ویژگی­های شخصیتی کارکنان، حتی زمانی که اطلاعاتی کافی ندارد، به استنباط­هایی بپردازد.

۶٫ بالاخره در این روش ، هنگامی که رتبه­ها به اطلاع ارزیابی شونده می­رسد و به اصطلاح «بازخورد» ایجاد می­ شود، واکنش­های دفاعی و بحث و جدل­هایی روی می­دهد.(رفیع زاده،۱۳۹۲، ۳۱۰).

۳- روش مقایسه زوجی

نوعی ارزیابی به روش درجه­بندی است که کار مقایسه کارکنان را آسانتر می­ نماید. در اینجا، عملکرد هریک از کارکنان با عملکرد تک تک سایر افراد مقایسه می­گردد. برای مثال اگر در واحدی از سازمان پنج نفر ارزیابی شوند، عملکرد هریک از اعضا با عملکرد هریک از چهار نفر دیگر مقایسه و نتیجه، اعلام می­گردد. کسی که در پایان این مقایسه­ها بهترین نتیجه را به دست آورده باشد(یعنی کسی که دفعات بیشتری عملکردش بهتر از دیگران ارزیابی شده باشد) در صدر جدول قرار ‌می‌گیرد.(سعادت، ۱۳۷۵، ۲۳۳). کار بر مبنای این روش همانند روش رتبه بندی مقرون به صرفه است و برای همه سازمان­ها توصیه می­ شود. همچنین این روش دارای نقاط ضعف و اشکالاتی به شرح زیر ‌می‌باشد:

۱٫ اگر تعداد کارکنان زیاد باشد تعداد مقایسه بسیار زیاد می­گردد، برای مثال برای ۲۵ نفر ۳۰۰ بار مقایسه لازم است.

۲٫ شرح عوامل مورد مقایسه هر قدر جامع و مانع باشد ممکن است برای افراد مختلف در محیط­های مختلف مفاهیم متفاوتی داشته باشد.

۳٫ نظر به اینکه مدیران معیارهای واحدی را به کار نمی­برند ممکن است یک مدیر شخصی را عالی بداند و دیگری همان شخص را در سطحی پایین ارزیابی نماید.

۴٫ ممکن است نظریه دهنده در شرایط روحی خوب، نظریه خوب و در شرایط روحی نامطلوب، نظریه بد و غیر واقعی ارائه نماید.

۴- روش ثبت وقایع حساس

در این روش ارزیاب روی رفتارهای بحرانی یا کلیدی تمرکز می­ کند و معلوم می­ شود که کارمند کار را به صورت کارا انجام می­دهد یا غیر کارا. ارزیاب شرح کوتاه از آنچه کارمند انجام می­دهد و اینکه کارا یا غیر کارا باشد را می­نویسد(دیسنزو و رابینز،۲۰۰۳). اگرچه به نظر می­رسد که روش ثبت وقایع حساس بر بسیاری از مشکلات ذهنی مرتبط با سایر روش های ارزیابی عملکرد فایق آید، اما دارای موانعی نیز ‌می‌باشد. این روش در صورتی مؤثر است که سرپرستان مدارک و سوابق مستمر از کارکنان خود نگهداری کنند. هر چند، اکثر سرپرستان در نگهداری گزارش­های مربوط به کارکنان سهل­انگاری ‌می‌کنند، و اشتباها به حافظه خود برای یادآوری این رخدادهای مهم متکی هستند. نتیجه نهایی، یک خطای ارزیابی است که خطای تأخر نامیده می­ شود زیرا ارزیابی­کنندگان تمایل به یادآوری آن رفتارهایی دارند که اخیراً (معمولا در دو هفته گذشته) رخ داده است. از سوی دیگر، هنگامی که سرپرستان به طور مستمر گزارش­های روزانه از رفتار کارکنان نگهداری ‌می‌کنند، ممکن است مسائل دیگری به وجود آید. برخی از کارکنان، با آگاهی از یاداشت­برداری سرپرستان از رفتار آن ها، بگونه­ای ناراحت و ناآرام می­شوند. گروهی دیگر گرایش به مخفی کردن آن رفتارهایی دارند که احساس ‌می‌کنند اثر معکوس بر رتبه ­بندی و قضاوت در آن­ها می­ گذارد. در هر حال، دستاورد نهایی این است که بازنگری­های عملکرد تحریف شده است(جزنی،۱۳۷۸، ۳۱۲).

۵- روش توزیع اجباری

سیستم توزیع اجباری ارزیابی شاغلین برای اولین بار توسط فردی به نام ژوزف تیفین^[۳۲] ابداع گردید. مبنای چنین سیستمی ‌بر اساس یک سری اطلاعات آماری به منظور رفع نقایص سیستم مقیاس خطی ابداع گردیده است. در این سیستم سرپرستان واحدهای سازمانی موظفند که ارزیابی کار کارکنان واحد خویش را به صورت کلی نزد خود انجام داده و ‌بر اساس توزیع فراوانی یک منحنی نرمال آماری که به شرح زیر تنظیم شده باشد، عمل ارزیابی را انجام دهند.

حداقل شایستگی ۱۰ درصد کارمندان

مرحله متوسط ۲۰ درصد کارمندان

مرحله خوب ۴۰ درصد کارمندان

مرحله بسیار خوب ۲۰ درصد کارمندان

مرحله عالی ۱۰ درصد کارمندان

یک نکته قابل توجه درباره ارزیابی توزیع فراوانی تعداد کارکنان در گروه ­های مختلف که دارای یک منحنی نرمال آماری است، این است که سرپرستان موظف­اند حدود مراحل منحنی نرمال را رعایت کنند، که این امر از آزادی عمل آنان در تعیین درجات با دادن نمرات نامناسب درباره شایستگی کارمندان جلوگیری می­ نماید. بدین ترتیب سرپرستان موظف­اند که در ارزیابی شاغلین زیردست خویش از تمایل به یک سوی خاص که قسمت اعظم وزن امتیازات را در یک نقطه متمرکز می­سازد، خوداری نموده و سعی کنند که نظرات خود را در دامنه وسیع­تر به صورت یک توزیع فراوانی نرمال منعکس سازند. از دیگر نقاط ضعف این روش این است که اگر در یک واحد سازمانی افراد هم­توان و هم­تراز از نظر تخصص و کارایی یافت شوند، عمل ارزیابی به خوبی انجام نمی­پذیرد زیرا برخلاف میل باید از ماهیت حقیقی کار آن ها چشم­پوشی کرد و سرپرست مجبور می­ شود افراد را در گروه ­های خاصی که تمایل و یا استحقاق جا گرفتن در آن را ندارند، قرار دهد که این خود بزرگ­ترین عیب در امر قضاوت به شمار می­رود(رفیع­زاده،۱۳۹۲، ۳۲۲).

۶- روش انتخاب اجباری

روش انتخاب اجباری، که در خلال جنگ جهانی دوم به وجود آمد، کوشش می­ کند تا ارزیابی کنندگان از این موضوع که به طور کلی به شاغل امتیاز خوب می­ دهند یا بد مطلع نشوند. در ساده­ترین شکل این روش، جملات به طور زوجی ارائه می­شوند، ارزیابی کننده باید جمله­ای را که به بهترین وجه شاغل را توصیف می­ کند انتخاب نماید. جمله­های دوتایی به گونه ­ای ساخته ‌شده‌اند که ارزیابی کنندگان باید بین دو گزینه برابر جذاب و غیر جذاب انتخاب کنند. هر عامل متعاقباً با عوامل برابر دیگر مطلوب یا غیر مطلوب در طول مقیاس جفت می­ شود(جزنی،۱۳۷۸، ۳۱۳). این روش نوعی خاص از روش چک لیست ‌می‌باشد. ارزیاب باید از بین دو یا بیشتر از دو بیانیه توصیفی ‌در مورد ارزیابی شونده انتخاب کند. این روش ارزیابی، سوگیری و تحریف را کاهش می­دهد(دیسنزو و رابینز،۲۰۰۳). با این که روش انتخاب اجباری دارای محاسنی است، بویژه اینکه خطای ارزیاب را کاهش می­دهد، ولی دارای معایب خاصی به شرح زیر نیز هست:

الف)به علت گسترش مقیاس­های مناسب، مستلزم بررسی­ های زیاد و صرف دقت جهت تنظیم سؤالات است.

ب)این روش مستلزم هزینه نسبتاً زیادی است، زیرا همواره برای انتخاب پرسش­های جدید باید کار شود و در هر مرحله پرسش­ها عوض شوند.

پ)از این جهت که نوعی بی ­اعتمادی در امر ارزیابی را نشان می­دهد، به روحیه سرپرستان لطمه وارد می­سازد.

ت)در این روش نتایج به دست آمده در اختیار کارکنان و سرپرستان قرار نمی­گیرد.

ث) چون توصیفی است، ارزیاب همواره در انعکاس آن با شک برخورد می­ کند(رفیع­زاده،۱۳۹۲، ۳۲۴).

۷- روش درجه­بندی متکی بر رفتار

گام پیش مطالعه

مطابق برنامه کاری مهندسی ارزش، در مرحله پیش مطالعه (به عنوان ‌یکی از سه مرحله اصلی مطالعات)، اقدامات و فعالیت­هایی صورت ‌می‌گیرد که شرایط مناسب و لازم برای برگزاری کارگاه اصلی فراهم سازد.

فعالیت‌های فاز پیش مطالعه مزرعه دانش به شرح زیر ‌می‌باشد:

• • شناسایی نیازها و خواسته­ های کارفرما

  

• • گردآوری اطلاعات پروژه

• • آشنایی مبانی مطالعه

• تعیین تیم مطالعه

به­منظور تحقق اهداف فوق، به‌ویژه گردآوری اطلاعات مرتبط با پروژه مزرعه دانش جلسه­ای به شکل مجازی و با نرم­افزار اسکایپ و با حضور ذینفعان اصلی پروژه یعنی مالک مزرعه دانش برگزار گردید. در این جلسه هدف یکسان­سازی اطلاعات تیم مهندسی ارزش و اطلاع از آخرین تغییرات ایجادشده در طرح و پرسش و پاسخ­هایی در این راستا مطرح گردید.

برای انجام فاز پیش مطالعه به صورت مجازی که اولین گام از برنامه کاری مهندسی ارزش ‌می‌باشد، جهت تهیه مبانی مطالعه پروژه­ مزرعه دانش نخست شرح جامع و کاملی از مشخصات طرح پایه، به صورت نوشتاری که به صورت شفاف ‌بیان کننده طرح پایه باشد در پایگاه اینترنتی بارگذاری شد به­علاوه نقشه­های طرح پایه و سایر مدارک و مستندات مربوط به پروژه در قسمت پیش مطالعه پایگاه بارگذاری گردید تا در دسترس اعضای تیم مهندسی ارزش قرار گیرد.

تعیین اعضای تیم مهندسی ارزش

اعضای تیم به پیشنهاد راهبر تیم انتخاب و معرفی شدند، به دلیل برگزاری کارگاه به صورت مجازی، این امکان را در اختیار راهبر پروژه قرارداد که در انتخاب اعضای تیم مهندسی ارزش بدون هیچ­گونه محدودیت مکانی به انتخاب اعضا جهت شرکت در کارگاه اقدام نماید. بدین منظور راهبر پروژه اسامی شرکت­ کنندگان به همراه برخی اطلاعات اضافی برای شناسایی و دسترسی بهتر به هریک از اعضا از قبیل رشته تحصیلی، عنوان شغلی را در پایگاه اینترنتی در قسمت اعضای تیم درج می­ کند تا تمامی شرکت­ کنندگان ‌به این‌گونه اطلاعات دسترسی داشته باشند.

اعضای تیم مهندسی ارزش پروژه مزرعه دانش به شرح زیر ‌می‌باشد:

جدول ‏۴‑۱-لیست اعضای تیم مهندسی ارزش پروژه مزرعه دانش

ردیف
نام و نام خانوادگی
رشته تحصیلی
محل سکونت
۱

دکتر داود رضا عرب

دکترا عمران- آب

تهران

۲

مهندس روژمان مدرسی

معماری

تهران

۳

مهندس سید هادی هاشمی

مهندسی برق

ارومیه

۴

مهندس امیر حسن مسلمی

مهندسی عمران- خاک

ساری

۵

مهندس رامین مدرسی

مهندسی عمران-خاک

ارومیه

۶

مهندس مهرداد سمساری آذر

معماری

تبریز

۷

مهندس اتابک قنبری

مهندسی زمین‌شناسی

ارومیه

۸

مهندس نوید احیایی

معماری

سقز

۹

مهندس علی مسلمی

مهندسی مکانیک

مشهد

۱۰

مهندس طاهر اسدی

مهندس عمران

اراک

۱۱

مهندس میلاد رضویان

مهندس عمران

ساری

۱۲

مهندس مهرداد مشتاقی

مهندسی عمران-آب

تبریز

۱۳

مهندس محسن ناژداکی

معماری

تهران

۱۴

مهندس میلاد فرجی

معماری

تهران

۱۵

آقای امیر نظمی افشار

اقتصاد

ارومیه

۱۶

مهندس مسعود مشتاقی

مهندسی مکانیک

تهران

۱۷

مهندس محمد نصیری پور

معماری

تهران

۱۸

مهندس رضا برخورداری

مکانیک

تهران

۱۹

فرشید دباغی

اقتصاد

لیون فرانسه

۲۰

ایمان شیرین‌بیان

معماری

فرانکفورت آلمان

۲۱

داود صفدری

شهرسازی

ونکوور کانادا

۲۲

صفا ثابت

مکانیک سیالات

آنکارا ترکیه

۲۳

سهیل وارسته

معماری

آنکارا ترکیه

۲۴

سعید میرزایی

معماری

هامبورگ آلمان

فاز اطلاعات مزرعه دانش

پس از تشکیل تیم مطالعه مهندسی ارزش و تبادل اطلاعات اولیه، مبانی مطالعه به عنوان مبنای ادامه کار موردتوافق قرار ‌می‌گیرد. جهت آشنایی با اطلاعات مزرعه دانش که در حقیقت چارچوب کلی کار برای ادامه روند مطالعه مهندسی ارزش می­باشند تمامی مراحل برای تبادل اطلاعات و ثبت مبانی مطالعه با نرم­افزار اسکایپ انجام شد.

اطلاعات مزرعه دانش

در این قسمت اعضای تیم مهندسی ارزش به جمع ­آوری اطلاعات مربوط به پروژه مزرعه دانش پرداختند. به دلیل برگزاری کارگاه به صورت مجازی و عدم نیاز به حضور فیزیکی افراد در محل پروژه، اطلاعات پروژه اعم از تصویری و عکس از طریق نرم­افزار وایبر در اختیار اعضا قرار گرفت. همچنین تمامی اطلاعات در قسمت پیش مطالعه مزرعه دانش ارسال شد.

معرفی شهرستان محلات

شهرستان محلات با آب‌وهوای معتدل یکی از شهرستان‌های استان مرکزی است که مشخصات اقلیمی آن به شرح زیر می‌باشد:

• • طول جغرافیایی: ۵۰ درجه و ۳۰ دقیقه

• • عرض جغرافیایی: ۳۳ درجه و ۵۳ دقیقه

• • ارتفاع از سطح دریا: ۱۷۴۷ متر

• • سرعت وزش باد: کمتر از ۱۶ کیلومتر در ساعت

• • متوسط رطوبت نسبی: ۵۷/۱تا ۶۸/۶درصد

• • حداقل رطوبت نسبی: ۴۴/۲درصد

• • میانگین حداقل دما: ۱/۴درجه سانتی‌گراد

• میانگین حداکثر دما: ۲۳/۱درجه سانتی‌گراد

همان­طور که در شکل ۴-۱ تا ۴-۳ حدود تقسیمات چهارگانه اقلیمی شهرستان محلات نشان داده‌شده است شهرستان محلات در اقلیم فلات مرکزی واقع‌شده است.

شکل ‏۴‑۱- نقشه تقسیمات اقلیمی تابستانی

شکل ‏۴‑۲- حدود تقسیمات چهارگانه اقلیمی

شکل ‏۴‑۳- تقسیمات اقلیمی زمستانی

ویژگی­های شهرستان محلات

1. 1. آب‌وهوای مناسب

1. 1. جاذبه‌های توریستی منطقه به شرح زیر ‌می‌باشد:

      • • وجود مزارع گل و گیاه
      • • ستون‌های تاریخی خورهه
      • • چشمه‌های آبگرم
      • • آتشکده تاریخی آتش کوه
      • • پارک سرچشمه
      • • کوچه‌باغ‌های قدیمی
      • صنعت

1. 1. وجود معادن سنگ

فهرست منابع

منابع فارسی ۱۸۷

منابع خارجی ۱۹۷

منابع سایت‌ها ۱۹۸

چکیده انگلیسی ۱۹۹

فهرست جداول

عنوان صفحه

جدول ۲-۱- وضعیت درآمدهای مالیاتی و سایر درآمدهای دولت طی سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰ ۱۷

جدول ۲-۲- وضعیت درآمدهای مالیاتی در استان آذربایجان غربی طی سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۰ ۱۸

جدول ۲-۳- نرخ مالیات بر ارزش افزوده و عوارض کالاهای غیرمعاف و خاص در ایران ۳۰

جدول ۲-۴- بررسی تعداد کشورهای تک نرخی و چند نرخی در طی زمان ۳۳

جدول ۲-۵- جدول ضرایب عدم تمکین مالیاتی در چند کشور منتخب ۵۸

جدول ۲-۶- طبقه بندی انواع فعالیت‌های اقتصاد زیرزمینی ۵۹

جدول ۳-۱- سوالات پرسشنامه با توجه به فرضیات تحقیق ۱۰۲

جدول ۳-۲- آماره پایایی پرسشنامه ۱۰۲

جدول ۴-۱- توزیع فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان به پرسشنامه ۱۰۷

جدول ۴-۲- توزیع فراوانی سابقه کار پاسخ دهندگان به پرسشنامه ۱۰۸

جدول ۴-۳- توزیع فراوانی میزان تحصیلات پاسخ دهندگان به پرسشنامه ۱۰۹

جدول ۴-۴- توزیع فراوانی پست سازمانی پاسخ دهندگان به پرسشنامه ۱۱۰

جدول ۴-۵- نتایج آزمون گلموکروف-اسمیرنوف برای متغیر عوامل درون سازمانی ۱۱۲

جدول ۴-۶- نتایج آزمون خلاصه ویلکاکسون برای متغیر عوامل درون سازمانی ۱۱۳

جدول ۴-۷- نتایج آزمون گلموکروف-اسمیرنوف برای متغیر پیچیدگی قوانین ۱۱۴

جدول ۴-۸- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر پیچیدگی قوانین ۱۱۶

جدول ۴-۹- نتایج آزمون گلموکروف-اسمیرنوف برای متغیر نرخ چندگانه ۱۱۷

جدول ۴-۱۰- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر نرخ چندگانه ۱۱۸

جدول ۴-۱۱- نتایج آزمون گلموکروف-اسمیرنوف برای متغیر معافیت‎های گسترده ۱۱۹

جدول ۴-۱۲- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر معافیت‎های گسترده ۱۲۱

جدول ۴-۱۳- نتایج آزمون گلموکروف-اسمیرنوف برای متغیر ناکارآیی جرایم ۱۲۲

جدول ۴-۱۴- جدول‌آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر ناکارآیی جرایم ۱۲۳

جدول ۴-۱۵- نتایج آزمون گلموکروف- اسمیرنوف برای متغیر ضعف در آموزش ۱۲۴

جدول ۴-۱۶- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر ضعف در آموزش ۱۲۶

جدول ۴-۱۷- نتایج آزمون گلموکروف-اسمیرنوف برای متغیرسطح توان‌سازمان در به کارگیری‌افزارها ۱۲۷

جدول ۴-۱۸- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیرسطح توان‌سازمان در به کارگیری‌افزارها ۱۲۸

جدول ۴-۱۹- نتایج آزمون گلموکروف- اسمیرنوف برای متغیر عوامل برون سازمانی ۱۲۹

جدول ۴-۲۰- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر عوامل برون سازمانی ۱۳۱

جدول ۴-۲۱- نتایج آزمون گلموکروف-اسمیرنوف برای متغیر عوامل اقتصادی ۱۳۲

جدول ۴-۲۲- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر عوامل اقتصادی ۱۳۳

جدول ۴-۲۳- نتایج آزمون گلموکروف-اسمیرنوف برای متغیر عوامل سیاسی ۱۳۴

جدول ۴-۲۴- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر عوامل سیاسی ۱۳۵

جدول ۴-۲۵- نتایج آزمون گلموکروف- اسمیرنوف برای متغیر عوامل اجتماعی ۱۳۶

جدول ۴-۲۶- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر عوامل اجتماعی ۱۳۸

جدول ۴-۲۷- نتایج آزمون گلموکروف- اسمیرنوف برای متغیر عدم گسترش فرهنگ مالیاتی ۱۳۹

جدول ۴-۲۸- جدول آماره خلاصه و نتایج آزمون ویلکاکسون برای متغیر عدم گسترش فرهنگ مالیاتی ۱۴۰

جدول ۴-۲۹- جدول اولویت‎بندی فرضیه‎های اصلی با بهره گرفتن از آزمون فریدمن ۱۴۱

جدول ۴-۳۰- جدول آماره کای دو برای اولویت‎بندی فرضیه‎های اصلی در آزمون فریدمن ۱۴۱

جدول۴-۳۱- جدول اولویت‎بندی فرضیه‎های فرعی مربوط به فرضیه اصلی درون سازمانی با بهره گرفتن از آزمون فریدمن ۱۴۲

جدول ۴-۳۲- جدول آماره کای دو برای اولویت‎بندی فرضیه‎های فرعی مربوط به فرضیه اصلی درون سازمانی در آزمون فریدمن ۱۴۲

جدول ۴-۳۳- جدول اولویت‎بندی فرضیه‎های فرعی مربوط به فرضیه اصلی برون سازمانی با بهره گرفتن از آزمون فریدمن ۱۴۲

جدول ۴-۳۴- جدول آماره کای دو برای اولویت‎بندی فرضیه‎های فرعی مربوط به فرضیه اصلی برون سازمانی در آزمون فریدمن ۱۴۳

جدول ۴-۳۵- جدول اولویت‎بندی فرضیه‎های فرعی مربوط به فرضیه های اصلی درون و برون سازمانی با بهره گرفتن از آزمون فریدمن ۱۴۳

جدول ۴-۳۶- جدول آماره کای دو برای اولویت‎بندی فرضیه‎های فرعی مربوط به فرضیه های اصلی درون و برون سازمانی در آزمون فریدمن ۱۴۴

فهرست نمودارها

عنوان صفحه

نمودار ۱-۱- مدل مفهومی‌متغیرهای تحقیق ۸

نمودار ۴-۱- درصد فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان به پرسشنامه ۱۰۷

نمودار ۴-۲- درصد فراوانی سابقه کار پاسخ دهندگان به پرسشنامه ۱۰۸

نمودار ۴-۳-درصد فراوانی میزان تحصیلات پاسخ دهندگان به پرسشنامه ۱۰۹

نمودار ۴-۴- درصد فراوانی پست سازمانی پاسخ دهندگان به پرسشنامه ۱۱۰

نمودار ۴-۵- نمودار Q-Q plot برای متغیر عوامل درون سازمانی ۱۱۱

نمودار۴-۶- نمودار میله‎ای برای متغیر عوامل درون سازمانی ۱۱۳

نمودار ۴-۷- نمودار Q-Q plot برای متغیر پیچیدگی قوانین ۱۱۴

نمودار ۴-۸- نمودار میله‎ای برای متغیر پیچیدگی قوانین ۱۱۵

نمودار ۴-۹- نمودار Q-Q plot برای متغیر نرخ چندگانه ۱۱۶

نمودار ۴-۱۰- نمودار میله‎ای برای متغیر نرخ چندگانه ۱۱۸

نمودار۴-۱۱- نمودار Q-Q plot برای متغیر معافیت‎های گسترده ۱۱۹

نمودار ۴-۱۲- نمودار میله‎ای برای متغیر معافیت‎های گسترده ۱۲۰

نمودار ۴-۱۳- نمودار Q-Q plot برای متغیر ناکارآیی جرایم ۱۲۱

نمودار ۴-۱۴- نمودار میله‎ای برای متغیر ناکارآیی جرایم ۱۲۳

نمودار۴-۱۵ – نمودار Q-Q plot برای متغیر ضعف در آموزش ۱۲۴

نمودار۴-۱۶ – نمودار میله‎ای برای متغیر ضعف در آموزش ۱۲۵

نمودار ۴-۱۷- نمودار Q-Q plot برای متغیر سطح توان سازمان در به کارگیری افزارهای سازمانی ۱۲۶

نمودار ۴-۱۸- نمودار میله‎ای برای متغیر سطح توان سازمان در به کارگیری افزارهای سازمانی ۱۲۸

نمودار ۴- ۱۹- نمودار Q-Q plot برای متغیر عوامل برون سازمانی ۱۲۹

نمودار ۴-۲۰- نمودار میله‎ای برای متغیر عوامل برون سازمانی ۱۳۰

نمودار۴-۲۱- نمودار Q-Q plot برای متغیر عوامل اقتصادی ۱۳۱

نمودار۴-۲۲- نمودار میله‎ای برای متغیر عوامل اقتصادی ۱۳۳

نمودار ۴-۲۳- نمودار Q-Q plot برای متغیر عوامل سیاسی ۱۳۴

نمودار ۴-۲۴- نمودار میله‎ای برای متغیر عوامل سیاسی ۱۳۵

نمودار ۴-۲۵- نمودار Q-Q plot برای متغیر عوامل اجتماعی ۱۳۶

نمودار۴-۲۶- نمودار میله‎ای برای متغیر عوامل اجتماعی ۱۳۸

نمودار۴-۲۷- نمودار Q-Q plot برای متغیر عدم گسترش فرهنگ مالیاتی ۱۳۹

نمودار۴-۲۸- نمودار میله‎ای برای متغیر عدم گسترش فرهنگ مالیاتی ۱۴۰

بند اول: عوامل تعیین کننده هزینه های تسلیم

الف ) تراضی طرفین

هرگاه متبایعین در هنگام انعقاد عقد مشخص کرده باشند که هزینه های تسلیم بر عهده کدام یک از طرفین باشد ،در این صورت بر اساس توافق و تراضی باید عمل شود. ‌بنابرین‏ ممکن است برخلاف ماده ۳۸۱ قانون مدنی هزینه به عهده مشتری گذاشته شود و یا اینکه بین دو طرف به ‌طور مساوی تقسیم شود.

حتی ممکن است این توافق ‌در مورد سایر هزینه ها از جمله بیمه حمل مبیع هم شده باشد.در هر صورت بر اساس تراضی و شرط ضمن عقد که بر حدیث«المومنون عند شروطهم» مبتنی است عمل خواهدشد. ^[۱۶۰]معمولاً در قراردادهای بسیار مهم مخصوصاً در قراردادهای بیع بین‌المللی،که حمل و نقل مبیع دارای هزینه های زیادی می‌باشد ،پرداخت هزینه های حمل و نقل از طریق تراضی مشخص می شود و قلمرو تعهدات هر یک از بایع و مشتری با توجه به اصطلاحاتی که در تجارت بین‌المللی از معانی خاصی برخوردار می‌باشند،مشخص می نمایند.

ب ) عرف

اگر درمورد پرداخت مخارج تسلیم بین طرفین عقد تراضی صورت نگرفته باشد ،عرف و عادت در صورت وجود ،معین می‌کند که هزینه های تسلیم بر عهده چه کسی باشد .همان‌ طور که در قسمت اول ماده ۳۸۳ تصریح شده است بر اساس همان عمل خواهد شد. و این گفته در واقع همان است که در مواد ۲۲۰و ۲۲۵ قانون مدنی مورد اشاره قرار گرفته و استنباط می شود.

ج ) قانون

اگر در عقدی طرفین تراضی نکرده باشند که هزینه تسلیم بر عهده چه کسی قرار دارد و عرف و عادت مسلمی هم راجع به هزینه های تسلیم در بین نباشد .در این صورت به قانون روی می آوریم و قانون ما جانشین سکوت طرفین عقد و عرف می‌گردد که در ماده ۳۸۱ مقرر می‌دارد این هزینه ها بر عهده بایع می‌باشد.علاوه بر این قانون مدنی در ماده ۲۸۱ نیز راجع به مخارج تأدیه مقرر داشته که «مخارج تأدیه بر عهده مدیون است مگر اینکه شرط خلاف شده باشد».بین دو ماده۲۸۱و۳۸۱ رابطه عموم ‌و خصوص من وجه بر قرار است که ماده ۳۸۱ مربوط به هزینه های بیع است در حالی که ماده ۲۸۱ ناظر بر تمام قرارداد ها می‌باشد.حال سوالی که مطرح می شود این است که اگر ثالثی هزینه های تسلیم را پرداخت کرده باشد آیا هزینه از عهده متعهد ساقط می شود یا خیر؟در پاسخ می توان گفت که اگر ثالث متبرعاً مبیع را به محل تسلیم حمل کند، هزینه از عهده او ساقط می شود.^[۱۶۱] اما اگر قصد تبرع نداشته باشد و با اذن و درخواست بایع این کار را کرده باشد می‌تواند برای دریافت اجرت المثل به بایع رجوع کند.البته این درصورتی است که هزینه تسلیم از لحاظ قرارداد یا قانون یا عرف برعهده وی باشد و اگر این عمل را به درخواست مشتری انجام داده باشد، حق رجوع به او را دارد مگر اینکه معلوم شود که متبرعاً آن را انجام داده است.

بند دوم : هزینه های تسلیم در حقوق و قوانین خارجی

– در حقوق مدنی فرانسه هزینه های تسلیم با توجه به ماده ۱۶۰۸ بر عهده فروشنده است .این ماده ‌در مورد هزینه های حمل ( بسته بندی، حمل و نقل، بارگیری، عوارض گمرکی و…) مقرر می‌دارد که این ها بر عهده خریدار است مگر خلاف آن شرط شود.^[۱۶۲]اما هزینه های استثنایی بر عهده کسی است که مبیع ،در ضمان او است . وقتی که حمل و نقل به وسیله حادثه ای که هیچ کدام از طرفین مسئول نیستند متوقف شده باشد مانند اینکه کشتی در بین راه توسط شخص ثالث ، بازداشت شود و در این مدت هزینه هایی به آن تعلق گیرد مانند هزینه های مراقبت و حقوق گمرکی اگر از بایع گرفته شود به حساب مشتری خواهد شد.^[۱۶۳]

– قانون مدنی مصر ‌در مورد هزینه های ناشی از تسلیم مبیع همانند مکان و زمان تسلیم نص خاصی ندارد و حکم آن را از قواعد کلی مقرر در ماده ۳۴۸ مربوط به وفای به عهد مستفاد می شود و چنین بیان می‌دارد: «هزینه های وفای به عهد یا انجام تعهد بر عهده مدیون یا متعهد است مگر اینکه تراضی یا نص وجود داشته باشد که غیر از آن اقتضا نماید.»

‌بنابرین‏ اصل بر این است که بایع ،که متعهد به تسلیم مبیع می‌باشد باید هزینه های تسلیم را هم تحمل نماید که شامل هزینه های وزن یا اندازه گیری یا کیل کردن یا شمردن مبیع می‌باشد و همچنین اگر تسلیم مبیع باید در مکانی باشد که در حال حاضر مبیع در آن مکان نیست هزینه های بسته بندی مبیع و نقل آن به مکان تسلیم تعیین شده بر عهده بایع است .این در صورتی است که تراضی یا عرف هزینه تسلیم را بر مشتری یا بایع قرار ندهد. قانون مدنی سوریه هم در این مورد نص خاصی ندارد و حکم آن از قواعد کلی مقرر در ماده ۳۴۶ مربوط به وفای به عهد قابل استنباط است . که این ماده مطابق ماده ۳۴۸ قانون مدنی مصر می‌باشد.وهمین طور ماده ۳۳۵ قانون مدنی لیبی که مربوط به وفای به عهد است بر این مورد ناظر است که این ماده هم مطابق ماده ۳۴۸ قانون مدنی مصر می‌باشد. ^[۱۶۴]

– قانون موجبات لبنان ‌در مورد هزینه های تسلیم بیان می‌دارد«هرگاه نص یا عرف مخالف وجود نداشته باشد بایع تحمل می‌کند:

اولاً – هزینه تسلیم مانند اجرت اندازه گیری یا وزن یا شمردن و یا تعیین حجم (مبیع را).

ثانیاًً – هزینه های لازمه برای انشاء حق یا انتقال آن هرگاه مبیع غیر مادی باشد»^[۱۶۵]

لازم به ذکر است که اصولاً در حقوق ما مبیع نمی تواند شی غیر مادی باشد ، بلکه باید عین باشد. البته در بعضی از موارد استثنایی در بعضی قوانین مانند قانون تجارت از این حکم کلی مذکور درقانون مدنی^[۱۶۶] عدول شده است چنان که احکام راجع به فروش سهام با نام و بی نام ^[۱۶۷] بیان می‌دارد.

بند سوم : هزینه های تسلیم وتعهدات تبعی بایع ‌در کنوانسیون بین‌المللی بیع

ماه ۳۲ کنوانسیون ‌در مورد انواع تعهدات مختلف فروشنده در ارتباط با حمل و نقل کالا است و چنین بیان می‌دارد :

«۱) اگر فروشنده بر اساس قرارداد یا این کنوانسیون کالا را تحویل مؤسسه‌ حمل و نقل نماید ، ولی به وسیله علامت گذاری روی کالا یا به وسیله اسناد حمل یا به نحو دیگر،کاملاً مشخص نشده باشد که کالا مربوط به قرارداد بیع است ،بایع ممکن است مشتری را با مشخص نمودن کالا ،از حمل آن مطلع نماید.

۲) هرگاه بایع متعهد شده باشد که ترتیب حمل کالا را بدهد ،باید قراردادهای لازم برای حمل کالا به محل معین با وسایل حمل و نقلی که مناسب اوضاع و احوال و منطبق باشد با شرایط متعارف این قبیل حمل و نقل منعقد سازد.

مدیریت زنجیره تامین مرتبط: زنجیره ای است که همه فعالیت‌های مرتبط با جریان کالا وتبدیل مواد، ازمرحله تهیه ماده اولیه تا مرحله تحویل کالای نهایی به مصرف کننده را شامل می شود.

پذیرش فرآیندهای مدیریت زنجیره تامین: گردش مناسب و انتقال صحیح اطلاعات باعث می‌شود تا فرایندها موثرتر و کاراتر گشته و مدیریت آن ها آسان‌تر گردد . در بحث زنجیره تامین -همان گونه که گفته شد- اهمیت موضوع هماهنگی در فعالیت‌ها بسیار حائز اهمیت است.

اجرا مدیریت زنجیره تامین: اجرای مدیریت زنجیره تامین زمانی می‌تواند در سازمان ها مفید واقع شود و می‌تواند که به اهداف خود برسد که بتواند در تعامل با اهداف و اجزای سازمان به خوبی خود را نشان دهد(Harrison,Francis.2005).

۱-۷-۲) تعاریف عملیاتی متغیرهای تحقیق

مدیریت زنجیره تامین داخلی: در این تحقیق؛ مدیریت زنجیره تامین داخلی، بر اساس طیف پنج گزینه ای لیکرت که شامل ۱۳ سوال (۱ تا ۱۳ ) سنجیده شده است. از جمله شاخص هایی که برای سنجش مدیریت زنجیره تامین داخلی، به کار گرفته شده عبارت است از : سودمندی کارکنان، سودمندی منابع مالی، حمایت مدیریت ارشد، مشخص بودن اهداف داخلی، استفاده از فناوری اطلاعات، قابلیت پردازش اطلاعات، تبادل اطلاعات با سایر اعضا، آموزش لازم، افراد متشکل از زمینه‌های متفاوت، کسب تخصص لازم، ارتباط با سایر اعضا، اجرای متقابل وظایف، فرایند ارزیابی داخل شرکت (Kotzab et al.,2006).

مدیریت زنجیره تامین مرتبط: در این تحقیق؛ مدیریت زنجیره تامین مرتبط، بر اساس طیف پنج گزینه ای لیکرت که شامل ۱۴ سوال (۱۴ تا ۲۷ ) سنجیده شده است. از جمله شاخص هایی که برای سنجش مدیریت زنجیره تامین مرتبط، به کار گرفته شده عبارت است از : فرایند ارزیابی سایر اعضا، وجود توافق همکاری در اهداف، وجود گروه پروژه زنجیره تامین، اثرگذار بودن تصمیمات بر سایر اعضا، تمایل به اعتماد سازی، ارتباط بلند مدت با سایر شرکت‌ها، توزیع قدرت یکسان، توزیع سود و زیان بین شرکت و اعضا، وابستگی متقابل بین شرکت و اعضا، مبادله منابع اطلاعاتی با سایر، مبادله اطلاعات دریافتی، مبادله ارائه خدمات با کیفیت، فرهنگ همکاری با سایر اعضا، تصمیم گیری مدیران ارشد (Cigolini et al.,2004).

پذیرش فرایند مدیریت زنجیره تامین: در این تحقیق؛ پذیرش فرایند مدیریت زنجیره تامین، بر اساس طیف پنج گزینه ای لیکرت که شامل ۸ سوال (۲۸ تا ۳۵ ) سنجیده شده است. از جمله شاخص هایی که برای سنجش پذیرش فرایند مدیریت زنجیره تامین، به کار گرفته شده عبارت است از : مطابقت سفارشات دریافتی، پیش‌بینی نیازهای آتی مصرف کنندگان، تنظیم ظرفیت ارائه خدمات، اطلاع رسانی به مصرف کنندگان، کمک از تامین کنندگان، توانایی جبران ضرر خدمات، راهگشایی در بهینه سازی اطلاعات، همکاری چند جانبه با تامین کنندگان (Lambert et al.,1998).

اجرا مدیریت زنجیره تامین: در این تحقیق؛ اجرا مدیریت زنجیره تامین، بر اساس طیف پنج گزینه ای لیکرت که شامل ۳ سوال (۳۶ تا ۳۸ ) سنجیده شده است. از جمله شاخص هایی که برای سنجش اجرا مدیریت زنجیره تامین، به کار گرفته شده عبارت است از : منابع مشترک با تامین کنندگان، منابع مشترک با مصرف کنندگان، منابع مشترک در داخل شرکت (Mentzre et al.,2001).

۱-۸) قلمرو پژوهش

از ابتدا باید بدانیم که در چه گستره ای پژوهش خواهیم نمود و این امر را به روشنی در پژوهش خود مطرح سازیم تا دیگران به درستی متوجه شوند که قلمرو پژوهش کجاست.

۱-۸-۱) قلمرو موضوعی پژوهش

قلمرو موضوعی پژوهش حاضر از لحاظ موضوعی به بررسی بهبود اجرای مدیریت زنجیره تامین می پردازد که در حوزه مدیریت استراتژیک قرار دارد.

۱-۸-۲) قلمرو مکانی پژوهش

این پژوهش به بررسی موضوع در شرکت گاز استان گیلان می‌پردازد.

۱-۸-۳) قلمرو زمانی پژوهش

محدوده زمانی انجام پژوهش با برآوردهای انجام گرفته و اطلاعات این تحقیق در شش ماه اول (بهار و تابستان) ۹۴ جمع‌ آوری شده است.

فصل دوم

مطالعات نظری و پیشینه تحقیق

۲-۱) مقدمه

۳-۹-۲- ثبت انتقال در دفاتر ثبت سهام شرکت

بر اساس اصل نسبی بودن قراردادها، اثر انتقال سهام تنها مربوط به طرفین معامله است ولی در انتقال سهام، اثر قرارداد علاوه بر طرفین یعنی ناقل و منتقل‌الیه سهام، برشرکت نیز مؤثر است.

البته انتقال زمانی بر شرکت نیز مؤثر است که انتقال در دفتر شرکت ثبت شده باشد و شرایط شکلی انتقال، رعایت شده باشد.

اثر انتقال سهام بر شرکت، سهامدار شناختن منتقل‌الیه است و این که منتقل‌الیه جزء شرکای شرکت محسوب و نام او به عنوان مالک در دفتر ثبت می‌شود. همچنین با ثبت انتقال در شرکت، خریدار واجد حقوق و تعهدات مربوط به سهم می‌شود.

زمان ثبت انتقال در قانون مشخص نشده ولی در هر حال زمان ثبت نام باید یک مدت متعارف و معقول باشد و نه خیلی فوری و نه تأخیر بیش از حد.

شرکت باید مدارک مربوط به انتقال را بررسی کند و برای این کار نیاز به فرصت کافی دارد و بعد از بررسی مدارک، در صورت صحت مدارک و قانونی بودن انتقال، انتقال را ثبت می‌کند. شرکت باید فرصت کافی برای بررسی مدارک و اطمینان از انتقال قانونی داشته باشد و پس از آن اقدام به ثبت انتقال نماید.

۳-۹-۳- انتقال مالکیت حصه‌ی سهامدار از سرمایه شرکت

شرکت صاحب کل سرمایه است که سهام نمودار آن می‌باشد و در واقع سرمایه شرکت متعلق به شخص حقوقی است. ‌در کلیه‌ی شرکت‌های تجاری، دارایی شرکت، از دارایی شرکا جدا است. سرمایه‌ شرکت بعد از پرداخت‌، جزء دارایی شرکت محسوب می‌شود.

«شخص زمانی که وارد شرکت شد و آورده خود را به شرکت آورد، در برابر آورده‌اش به او سهم تعلق می‌گیرد. هر سهم معلوم می‌کند که نسبت به کل سرمایه، صاحب آن تا چه حد حقوق و تعهدات دارد. یعنی هر سهم نمودار یک قسمت از کل سرمایه‌ شرکت است و صاحب سهم از منافع آن استفاده می‌کند و به میزان سهم خود شریک در تعهدات شرکت است».^[۶۶]

درست است که شرکت صاحب کل سرمایه است که سهام نمودار آن می‌باشد و در واقع سرمایه متعلق به شخص حقوقی است ولی در صورت انحلال شرکت، سهام‌داران به نسبت سهم خود، در سرمایه سهم دارند. یعنی زمانی که شرکت منحل شد، شخص به میزان سهمش مالک دارایی باقیمانده‌ی آن شرکت است (مگر سهام‌دارانِ سهام انتفاعی که سهمی از این سرمایه نمیبرند).

البته همان‌ طور که در مبحث ماهیت معاملات سهام آمد این حق احتمالی است، ولی در هر حال با انتقال سهام این حق احتمالی نیز به منتقل‌الیه، انتقال میابد.

۳-۱۰- تکالیف طرفین قرارداد انتقال سهام

زمانی که قرارداد انتقال بین طرفین منعقد شد، برای این که هر کدام بتوانند حق مالکیت خود را اعمال کنند، باید وظایفی را انجام دهند. در صورتی که ‌به این تکالیف عمل نشود، طرفین با وجود مالکیت قانونی امکان اعمال حق مالکیت ندارند و در این صورت امکان اجبار ایشان به انجام این وظایف از سوی مراجع ذی‌صلاح و همچنین امکان مطالبه‌ی خسارت وجود دارد. در این قسمت به بیان وظایف طرفین پرداخته می‌شود.

۳-۱۰-۱- تکالیف ناقل

زمانی که معامله بین ناقل و منتقل‌الیه منعقد شد، ناقل باید اوراق مربوط به انتقال سهام را به شخص ارائه دهد و برای تکمیل انعقاد به دفتر ثبت سهام شرکت مراجعه کند. هم چنین ثبت انتقال را در دفتر ثبت سهام را امضا کند. علاوه بر اوراق انتقال، اوراق سهام نیز باید به منتقل‌الیه منتقل شود تا خریدار بتواند از حقوق و مزایای آن استفاده کند.

البته زمانی که عقد منعقد شد، خریدار مالک سهام هست ولی دارا بودن اوراق سهم و ارائه‌ آن به شرکت و ثبت انتقال است که‌، ‌به این انتقال سندیت می‌دهد و شخص می‌تواند از حقوق و مزایای آن بهره‌مند گردد.

در صورتی که ناقل به تکالیف خود عمل نکند و اوراق را تسلیم نکند، امکان اجبار او از طریق مراجع ذی‌صلاح قضایی وجود دارد. منتقل‌الیه می‌تواند الزام انتقال‌دهنده رابه ثبت انتقال و امضاء دفاتر شرکت از طریق دادگاه نیز بخواهد و در صورت وجود مانع قانونی یا ‌اساس‌نامه‌ای، انتقال‌دهنده مسئول جبران خسارت است. در واقع هم امکان اجبار ناقل به ارائه‌ سند سهام وجود دارد و هم امکان اجبار او به حضور در شرکت و تسلیم اوراق انتقال و ثبت انتقال سهام. در صورتی که ناقل ‌تعهدات خود را انجام ندهد، امکان فسخ و مطالبه‌ی خسارت برای منتقل‌الیه وجود دارد.

البته تعهدات دو طرف قرارداد در مقابل یکدیگر قرار دارد و در صورتی که منتقل‌الیه به تعهد خود یعنی پرداخت مبلغ سهام، عمل نکند، شخص ناقل حق حبس دارد و می‌تواند تعهدات خود را تا ایفاء تعهدات منتقل‌الیه، انجام ندهد و اوراق را تسلیم نکند و یا دفتر ثبت را امضا نکند.

تسلیم اوراق سهم بر اساس این که نوع سهام چیست و در کجا (داخل بورس یا خارج بورس) ارائه شده متفاوت است.

در صورتی که انتقال سهام در بورس صورت پذیرد، انتقال دهنده اوراق سهام یا گواهینامه‌ی‌ نقل وانتقال سهام را همراه دستور فروش و وکالتنامه فروش تسلیم کارگزار خود می‌کند تا پس از انجام معامله تسلیم کارگزار خریدار شود.

زمانی که معامله انتقال صورت می‌گیرد، به محض معامله انتقال ثبت نمی‌شود. تا زمانی که انتقال ثبت شود ایفاء حقوق و تعهدات بر عهده ناقل است زیرا، نام او هنوز به عنوان سهامدار در شرکت ثبت شده است. البته این مورد می‌تواند نوعی وکالت محسوب شود و ناقل وکیل منتقل‌الیه محسوب می‌شود.

۳-۱۰-۲- تکالیف منتقل‌الیه

انتقال یک توافق بین ناقل و منتقل‌الیه است، در نتیجه تعهدات مربوط ‌به این انتقال می‌تواند قانونی و یا بر حسب توافق طرفین به اختیار تعین شود.

اگر تعهدات به صورت اختیاری ایجاد شده باشد طرفین موظف به عمل ‌به این تعهدات هستند. انتقال سهام ممکن است معوض یا غیر معوض باشد. اگر انتقال سهام معوض باشد، تعهد منتقل‌الیه پرداخت عوض می‌باشد.

همان‌ طور که گفته شد تعهدات طرفین قرارداد مقابل یکدیگر قرار دارد و در صورتی که منتقل‌الیه به تعهد خود عمل نکند و عوض سهام را نپردازد‌، برای ناقل حق حبس وجود دارد و می‌تواند از ثبت و امضای انتقال خودداری کند.

پرداخت عوض توافقی است و می‌تواند نقدی یا قسطی و … باشد.

در صورت عدم انجام تعهد و پرداخت عوض از سوی منتقل‌الیه، ناقل، می‌تواند الزام او رابه انجام تعهد از دادگاه بخواهد و یا می‌توان برای ناقل، خیار تأخیر ثمن قائل بود.

تعهد دیگر نیز این است که اگر انتقال معوض باشد، تاقبل از ثبت انتقال، شرکت و اشخاص ثالث، ناقل را سهامدار می‌شناسند و در صورتی که مبلغ سهام پرداخت نشده باشد و شرکت نیز قبل از ثبت انتقال، باقیمانده‌ی وجه را مطالبه کند، منتقل‌الیه باید قیمت سهام را به ناقل بپردازد تا ناقل آن را به شرکت پرداخت کند.

فصل چهارم:

انتقال

سهم الشرکه

در این فصل به بررسی انتفال سهم‌الشرکه در شرکت‌های شخص و شرکت با مسئولیت محدود ‌پرداخته می‌شود. در انتقال سهم‌الشرکه اصل بر عدم قابلیت انتقال است.

۲-۲۲- چارچوب نظری ومدل تحلیلی

چهرچوب نظری پژوهش حاضر برگرفته از نظریه دانیل گلمن وگاردنر درمورد هوش هیجانی است که از چهار مؤلفه خودآگاهی (درک عواطف) خودمدیریتی (کنترل عواطف) آگاهی اجتماعی (همدلی) و مدیریت روابط (خوش بینی) می‌داند. که به عنوان فرضیه های تحقیق مورد بررسی قرار گرفته اند.

۲-۲۳- مدل تحلیلی تحقیق

آگاهی اجتماعی

مفهوم

هوش هیجانی

• • درک عواطف

• • جرأتمندی

• • حرمت نفس

• • خودشکوفایی

• • استقلال

• • کنترل عواطف

• • تحمل تنش ها

• • کنترل تکانه ها

• • خودانگیزشی

• • حفظ آرامش

• • سازگاری

• • هم حسی

• • مسئولیت اجتماعی

• • روابط بین فردی

• همدلی

ابعاد

مدیریت روابط

• • نشاط

• • احساس رضایت ازخود ودیگران

• • ابراز احساسات

• احساس رضایت از زندگی

خودآگاهی

خودمدیریتی

شاخص

شاخص

شاخص

شاخص

۲-۲۴- مدل مفهومی تحقیق

پیشرفت تحصیلی دانشجویان

هوش هیجانی مدیران

فصل سوم:

روش شناسی تحقیق

۳-۱- مقدمه

روش شناسی ازارکان اصلی هر پژوهش می‌باشد زیرا تنها راه دستیابی به دستاورد های قابل قبول و علمی است.

در این فصل روش شناسی پژوهش (متدولوژی) که شامل روش تحقیق، جامعه آماری، نمونه و روش نمونه گیری، ‌ابزار گردآوری اطلاعات ،شیوه تجزیه وتحلیل داده ها می‌باشد مورد بحث قرار می‌گیرد تا راهکارها وابزار معتبر صحت نتایج را پشتیبانی نماید.

۳-۲- روش شناسی تحقیق

روشی که در این پژوهش استفاده می­ شود از نوع همبستگی یا هم­خوانی می‌باشد، زیرا هنگامی که محقق دو یا چند دسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه یا دسته اطلاعات از دو یا چندگروه را در اختیار دارد می‌تواند از این روش تحقیق استفاده کند. چرا که این روش برای مطالعه میزان تغییرات در یک یا چند عامل در اثر تغییرات یک یا چند عامل در اثر تغییرات یک یا چند عامل دیگر است. در این روش مطالعات در صدد ‌پاسخ‌گویی‌ به سه نوع سؤال هستیم:

۱- آیا رابطه بین این دو دسته مطالعات وجود دارد یا نه؟ در صورت منفی بودن جواب دو سؤال دیگر مطرح نخواهد بود، ولی اگر جواب مثبت باشد وجود رابطه‌ای محرز گردد در آن صورت دو سؤال دیگر به ترتیب زیر مطرح خواهد شد.

۲- جهت این همبستگی که ممکن است مثبت یا منفی باشد و در حالت همبستگی مثبت تغییرات در هر دو دسته از اطلاعات در یک جهت است بدین صورت که اگر افزایش در دسته اول ایجاد شود در دسته دوم نیز افزایش حاصل خواهد شد و برعکس. اما در حالت همبستگی منفی تغییرات در هر دو دسته در جهت خلاف یکدیگر خواهد بود. ‌به این ترتیب که اگر افزایش در دسته اول ایجاد شود در دسته دوم از اطلاعات کاهش حاصل خواهد شد.

۳- میزان و مقدار این همبستگی چه اندازه است؟ محقق در این دسته از تحقیقات حداقل به دو دسته از اطلاعات از یک گروه نیاز دارد تا با استفاده محاسبات آماری بتواند پاسخ این سؤال را فراهم کند.

۳-۳- متغیرهای تحقیق

متغیرها به دو صورت متغیر پیش بین و متغیر ملاک تقسیم بندی می­شوند که در ادامه همین بخش از این پایان­ نامه توضیح مختصری ‌در مورد آن ها داده شده است.

۳-۳-۱ متغیر پیش بین

در این پژوهش هوش هیجانی مدیران ‌و مولفه­های آن به عنوان متغیر پیش­بین درنظر گرفته می­ شود.

۳-۳-۲ متغیر ملاک

متغیرملاک درپژوهش حاضر پیشرفت تحصیلی دانشجویان ‌می‌باشد.

۳-۴- ابزار گردآوری داده ها

۳-۴-۱ مطالعات کتابخانه ای

در تحقیق فوق از مطالعات کتابخانه ­ای بهره گرفته می­ شود و با مراجعه به کتابها، مجلات و نشریات گوناگون فارسی، لاتین و استفاده از سایت های مختلف اینترنتی مرتبط با موضوع سعی می شود تا اطلاعات لازم ‌در مورد این موضوع گرد آوری شود و با بهره گرفتن از آن ها هم به غنی شدن ادبیات تحقیق کمک شود و هم در تهیه پرسشنامه و فصل­های دیگر پایان نامه استفاده مطلوب و مناسبی صورت می‌گیرد.

۳-۴-۲ پرسشنامه

در این پژوهش از آزمون هوش هیجانی برادبری وگریوز(۱۹۵۳) استفاده شده است. این پرسشنامه دارای ۲۸ سئوال ‌می‌باشد. که سئوالات مربوط به ۴ عامل هوش هیجانی به صورت زیرمطرح شده است :

• • خودآگاهی (سئوالات ۱ تا۶)

• • خودمدیریتی ( سئوالات ۷ تا ۱۵)

• • آگاهی اجتماعی ( سئوالات ۱۶ تا ۲۰)

• مدیریت روابط ( سئوالات ۲۱ تا۲۸)

۳-۵- جامعه آماری، روش نمونه‏گیری و حجم نمونه

برای به دست آوردن نتایج رضایت بخش از نمونه آماری و تعمیم آن ها به جامعه مورد نظر، جامعه آماری باید به صورت کاملاً واضح و روشن تعریف گردد. (پیشقدم و قنسولی۱۳۸۷، ۶۳).

جامعه آماری در این پژوهش را کلیه مدیران دانشگاه علوم پزشکی در سال تحصیلی ۹۲-۹۱ شامل شد. به تعداد ۶۰ مدیر که ۴۹ نفر از مدیران به پرسشنامه پاسخ دادند و۱۱ مدیر همکاری نکردند و از نمونه آماری حذف شدند. همچنین کلیه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کرمان به تعداد۲۸۰۰ نفر که معدل کل هر دانشکده آنان در نظر گرفته شد.

۳-۵-۱ پرسشنامه هوش هیجانی

الف: پرسشنامه هوش هیجانی برادبری^[۳۹] وگریوز^[۴۰] برای سنجش هوش هیجانی و مؤلفه­ های آن که به تعداد ۴۹ نغر افراد گروه نمونه توزیع و پس از ‌پاسخ‌گویی‌ جمع‌ آوری گردید.

ب: در این مطالعه ملاک پیشرفت تحصیلی تغییرات معدل ترم اول و دوم کل دانشجویان ورودی۹۱ هر دانشکده لحاظ شده است.

۳-۵-۲روایی^[۴۱] وپایایی^[۴۲] پرسشنامه

۱-روایی

منظور از روایی (اعتبار محتوایی) آن است که آیا ابزار سنجش می ­تواند خصیصه و ویژگی که ابزار برای آن طراحی شده است را اندازه گیری کند یاخیر؟ زیرا اندازه گیری نامناسب و ناکافی می ­تواند هر پژوهش علمی را بی ارزش و ناروا جلوه دهد.

روایی این پرسشنامه توسط پورجواران (۱۳۹۲) به دست آمده است ومقدار آن ۸۵% به دست آمده است.

۲-پایایی

منظور از پایایی این است که هر روش خاصی، هرگاه چند بار ‌در مورد موضوع واحدی به کاربرده شود، هربار نتیجه یکسانی به دست می­دهد یا نه. پس هرگاه فقط مشاهده­گر منبع اطلاعات باشد باید درمورد قابلیت اعتماد مشاهده شک کرد. پایایی این پرسشنامه از روش آزمون آلفای کرونباخ توسط پورجواران (۱۳۹۲) ۹۱% اعلام شده است.

۳-۶- روش‌تجزیه و تحلیل داده ها

به عبارت دیگر ‌در مورد مسائل ارزی و موازنه صادرات و پرداخت‌ها در برنامه های اقتصادی دولت نقش مؤثری داشته باشند. به عنوان نمونه کشور سوئیس از لحاظ امور مربوط به بیمه اتکایی در دنیا مقام اول را کسب ‌کرده‌است و در واقع یکی از بازارهای بزرگ بیمه اتکائی محسوب می شود. از نظر فنی نیز بیمه اتکایی وسیله ای است برای تقسیم خطر، ‌به این ترتیب که مقداری از تعهدات بیمه گر بین تعدادی شرکت بیمه دیگر تقسیم شده و در صورت بروز حادثه هر یک از آن شرکت‌ها یک قسمت از خسارت را جبران می‌کند در نتیجه هیچ یک از این شرکت‌ها متحمل زیان هنگفت نخواهد شد.

بند هفتم- تسهیل ورود و خروج از یک قلمرو جغرافیایی یا یک حوزه فعالیت بیمه ای

از جمله امکانات و مزایای بیمه اتکائی، فراهم آوردن خدمات بسیار با ارزش برای ورود به یک بازار جدید است. این امکانات، برای شرکت بیمه ای که قصد دارد تا فعالیت خود در یک رشته و با یک منطقه جغرافیایی را متوقف کند نیز بسیار مفید است. اگر یک شرکت بیمه قصد خروج از یک قلمرو جغرافیایی یا حوزه فعالیت بیمه ای داشته باشد، وقتی می‌تواند این کار را از لحاظ قانونی انجام دهد که کلیه قراردادهایش خاتمه یافته باشد. از لحاظ فنی، شرکت بیمه می‌تواند قراردادهای خود را فسخ و حق بیمه های عاید نشده را بازپرداخت کند، اما اینکار هزینه بسیار زیادی دارد و با اعتراض بیمه گذاران، تولیدکنندگان و نهادهای نظارتی نیز مواجه می شود. روش دیگر برای این کار، انتقال تمام پورتفوی شرکت بیمه به یک شرکت بیمه دیگر و یا یک شرکت بیمه اتکائی است.^[۴۱]

تغییراتی که در اثر پیشرفت علوم حاصل می شود همچون مصرف گسترده از انرژی اتمی، پیشرفت در اکتشافات دارویی و صنایع شیمیایی خطرهای جدیدی را به وجود آورده است که عواقب بعضی از آن ها هنوز ناشناخته باقی مانده است.

بدین ترتیب بیمه اتکایی هنوز هم نقش بسیار اساسی و ارزنده ای را برای مقابله با زیان‌های ناشی از این خطرات در جهت حمایت از شرکت‌های بیمه به عهده دارد.

فصل دوم

اوصاف عقد بیمه

اصول حاکم بر بیمه اتکایی

انعقاد بیمه اتکایی

اجرای بیمه اتکایی

انحلال بیمه اتکایی

مبحث نخست- اوصاف عقد بیمه

در این مبحث به تبیین هفت مورد از اوصاف بیمه اتکایی پرداخته ایم که به شرح ذیل بیان می‌گردد:

گفتار نخست- عقد بیمه اتکایی عقدی است رضایی ( قصدی )

اصول کلی حقوق در ایران توجیه کننده ی رضایی بودن عقد بیمه است، مطابق اصل اولیه در حقوق ایران، عقود با ایجاب و قبول و توافق اراده ها به وجود می‌آید، هرچند به صورت شفاهی باشد مگر اینکه خلاف آن تصریح شده باشد.

لذا جایی که شک در رضایی یا تشریفاتی بودن کنیم، اصل بر رضایی بودن است.^[۴۲]

ولی به نظر می‌رسد عقد بیمه مطابق ماده ی ۲ قانون بیمه که مقرر می‌دارد «باید به موجب سند کتبی باشد و سند مذبور موسوم به بیمه نامه خواهدا بود»، صراحت قانون گذار مبنی بر کتبی بودن توافق می‌تواند شائبه تشریفاتی بودن را نیز به وجود آورد.

گفتار دوم- عقد بیمه اتکایی عقدی است لازم

بنا به تعریف ق.م عقد لازم آن است که هیچ یک از طرفین حق فسخ آن را نداشته باشند مگر در موارد معینه^[۴۳] و عقد جایز آن است که هر یک از طرفین بتوانند هر وقتی بخواهد آن را فسخ کند.^[۴۴]

بیمه عقدی است لازم، ‌به این معنی که هیچ یک از طرفین حق فسخ آن را ندارند مگر در موارد معین و این موارد معین همان توافق طرفین و یا مجوز قانون می‌باشد.

لازم به ذکر است که عقد بیمه با فوت و جحر بیمه گذار منحل نمی شود و حقوق و تکالیف ناشی از عقد به ورثه منتقل می شود. ‌در مورد حجر نیز توسط نماینده قانونی محجور صورت می‌گیرد.^[۴۵]

البته بیمه عمر یک استثناء است در بیمه ها، بدین معنی که در بیمه عمر بیمه گذار هرگاه اراده کند می‌تواند یک‌طرفه بیمه ی عمر را فسخ کند و از پرداخت حق بیمه امتناع ورزد.

البته این اختیار متعلق به بیمه گذار است ولی در باب بیمه گر باید گفت که اختیار ندارد و مجبور به پذیرش بیمه عمر بیمه گذار بعد از انعقاد قرارداد است و به عبارتی نوعی بیمه اجباری – اختیاری است که از انواع عقد بیمه نسبی به شمار می رود که در این پایان نامه نیز بحث خواهد شد.

شبیه ‌به این نوع بیمه، عقود دیگری نیز در ق.م وجود دارد ، از جمله رهن و کفالت.^[۴۶]

البته به نظر بنده باید این نکته را یادآور شد که در عقد بیمه اتکایی، استثناء بیمه عمر نیز قابل پذیرش نیست زیرا بیمه گر واگذارنده خودش را بیمه عمر نکرده است بلکه دیگری را بیمه کرده، پس بیمه گر واگذارنده ملزم است که ‌به این عقد پایبند باشد تا زمانی که بیمه گذار یک‌طرفه عقد را اقاله نماید. پس از آن چون موضوعی برای بیمه اتکایی کردن وجود ندارد، خودبخود بیمه اتکایی در این مورد زایل می شود.

گفتار سوم- بیمه اتکایی عقدی است معوض

در عقد بیمه اتکایی نیز مانند سایر عقود معوض هر یک از طرفین در مقابل دیگری تعهدی برعهده خواهد داشت. از یک طرف بیمه گر واگذارنده متعهد می‌گردد که ریسک موضوع بیمه را صحیح اعلام کرده و مطابق آن حق بیمه به بیمه گر اتکایی بپردازد و از طرف دیگر بیمه گر اتکایی نیز متعهد می شود به پوشش ریسک تعیین شده.

معوض بودن آثاری دارد که از جمله آثار در عقد بیمه ی اتکایی آن است که اگر واگذارنده به تعهداتش در برابر بیمه گر اتکایی عمل نکرد، او نیز مسئولیت تعهداتش در مقابل واگذارنده بری خواهد شد.

علاوه بر آن احکام دیگری نیز به عقد بیمه اتکایی به واسطه ی معوض بودنش مترتب می شود مثلاً رهایی بیمه گر اتکایی از تعهدات در صورت اعلام خلاف واقع ریسک توسط بیمه گر واگذارنده (که موجب بطلان عقد یا کاهش مسئولیت وی در جبران خسارت خواهد شد)، عدم اعلام به موقع خسارت که منجر به نفی حق جبران خسارت خواهد شد و واگذارنده خودش متضر می شود.

لازم است که ذکر شود از جمله معانی معوض بودن این است که این عقد مجانی نیست و هیچ یک از طرفین برای لطف به دیگری اقدام ‌به این عمل نمی کنند. بیمه گر واگذارنده همواره باید مبلغی را به عنوان ما به ازای تضمینی که از بیمه گر اتکایی دریافت می‌کند، پرداخت نماید. البته نیت خیرخواهانه در بیمه وجود دارد، به عنوان نمونه در بیمه ی عمر بیمه گذار منفعت این بیمه را برای اشخاص ثالث طلب می‌کند ولی این هیچ ارتباطی در رابطه با مفاد قرارداد بین بیمه گذار و بیمه گر ندارد.

گفتار چهارم- عقد بیمه اتکایی عقدی استمراری است

عقد بیمه عقدی است که آثار خود را در طول زمان می گسترد و در مدت زمان مشخصی ایجاد رابطه ی حقوقی بین افراد می نماد و در تمام طول این مدت منشأ اثر است.

همین کشش زمانی بیمه است که وصف اتفاقی بودن آن را نیز تبیین می‌کند ( که در بحث بعد اتفاقی بودن بیمه بحث خواهد شد )

1. مداخله در پردازش (داده پیام)

هر گونه مداخله در عملکرد سیتسم سخت افزاری یا علمیات پردازش داده پیام و سیستم­های نرم افزاری رایانه­ای می ­تواند رایانه را از مسیر پردازش صحیح داده پیام خارج کند و باعث اختلال در عملکرد آن شود.

1. صدور تولید جعلی امضاء شخص

یکی از روش­های تولید امضاء الکترونیکی، استفاده از سیستم کاربردی رمز نگاری است. عملیات مربوط به رمز نگاری و متعاقباً رمز گشایی از طریق یک جفت کلیدی عمومی و اختصاصی صورت می­پذیرید و آنچه مجرمانه و استفاده غیر مجاز آن جرم است، کلید اختصاصی است ^[۵۳]۱ که یک کد انحصاری و محرمانه است. از این رو چنانچه مرتکب با دستیابی به کلید اختصاصی شخص امضای وی را ذیل سند الکترونیکی یا داده پیامی که به عنوان گواهی یا سند الکترونیکی قابل بهره ­برداری است جعل کند، اقدام وی به عنوان قلب و تحریف حقیقت قابل مجازات است.

1. اخذ گواهی صحت و اصالت امضای الکترونیکی به طق مجعول

صدور گواهی صحت و اصالت امضای الکترونیکی ^[۵۴]۲، از طریق دفاتر خدمات صدور گواهی الکترونیکی صورت می­پذیرد. این دفاتر در بستر مبادلات الکترونیک و در فضای مجازی جایگزین سازمان­ های متولی ثبت حقایق مربوط به اشخصا و دفاتر صدور گواهی صحت و اصالت امضاء تلقی می­شوند و عملیات مربوط به شناسایی هویت طرف­های معاملاتی و گواهی صحت صدور و اصالت امضای اشخصاص را به عهده دارند. روش کار این دفاتر به گونه ­ای است که پس از بررسی کامل شناسایی هویت امضا کننده، یک جفت کلید ^[۵۵]۳ جهت صدور امضای الکترونیکی به طور کاملاً انحصاری ایجاد و در اختیار متقاضی قرار می­ دهند. و در کلیه مواردی که اصالت و صحت صدور این امضاء در مراجع یا نزد اشخاص مورد بررسی قرار گیرد، خدمات مربوط به تأیید اصالت و تصدیق صحت امضای الکترونیکی را که با بهره گرفتن از آن کلیدها صادر شده است به عهده دارند و مراتب را گواهی ‌می‌کنند. حال اگر گواهی صحت امضای

الکترونیکی برای امضایی صادر شود که جزییات آن قبلاً در چنین دفاتری به ثبت نرسیده و هویت صادر کنند ان از طریق این دفاتر بررسی و شناسایی نشده است، عمل مرتکب، صدور گواهی مجعول تلقی می­ شود و تحت عنوان جرم جعل قابل پیگرد قانونی است ^[۵۶]۱٫ ‌در مورد جرم جعل رایانه­ای باید به نکات ذیل توجه کرد:

1. 1. جرم جعل تنها در صورتی محقق می­ شود، که داده پیام تولید شده اولاً دارای ارزش مالی و اثباتی باشد و ثانیاًً قابلیت این را داشته باشد که در مراجع مختلف اداری، قضایی و غیره به عنوان داده پیام معتبر به کار گفته شود و مؤثر در تضییح حق و اثبات ناحق باشد. در غیر این صورت ایجاد داده پیامی که قابلیت به کارگیری به عنوان داده پیام معتبر تأیید شده را ندارد و یا فاقد ارزش مادی و اثباتی است جعل تلقی نمی­ شود.

1. همانند جعل کلاسیک، عنصر ضرر جزء عناصر تشکیل دهنده جرم رایانه­ای است، چرا که جرم انگاری جعل رایانه­ای بر همان پایه و اساس جرم جعل کلاسیک صورت گرفته است و تفاوت آن ها در موضوع و روش ارتکاب جرم است نه در اصول اساسی حاکم بر جرم جعل، از این رو صرف قلب و تحریف حقیقت بدون امکان ضرر به غیر ، جعلی تلقی نمی­ شود. ^[۵۷]۲ و چنانچه امکان ایراد ضرر مادی یا معنوی به شخص یا جامعه در جعل رایانه­ای وجود داشته باشد، جرم جعل رایانه­ای تحقق پیدا کند.

ج) رکن روانی

بای تحقق جرم جعل رایانه­ای مرتکب باید عمد در فعل داشته باشد ‌بنابرین‏، وارد کردن« داده پیام» در اثر سهل انگاری متصدی سیستم که به جعل «داده» منجر شده باشد موجب تحقق جرم جعل نیست.

ماده ۶۸ قانون تجارت الکترونیک انگیزه خاصی را شرط تحقق این جرم داشته که عبارت است از انگیزه ارائه «داده پیام» های مجعول به منزله « داده پیام» های معتبر به مرجع اداری قضایی، مالی و غیره بای استفاده با تمسک به اصل تفسیر محدود این جرم زمانی ارتکاب می­یابد که مرتکب بخواهد راساً «داده پیام»های مجعول را به مراجع یاد شده ارائه کند.

از این رو در مواردی که مرتکب اصولاً انگیزه ارائه « داده پیام» مجعول را نداشته یا انگیزه وی تحویل این «داده پیام» به شخصی ثالثی باشد و آن شخص ثالث قصد ارائه «پیام» را به مراجع اداری و … و به عنوان «داده پیام» معتبر داشته باشد جرم جعل موضوع این ماده اتفاق نیفتاده است. در حلی که در جرم جعل سنتی انگیزه استفاده یا عدم استفاده از سند مجعول شرط تحقق جعل نیست.^[۵۸]۱

گفتار دوم) جعل رایانه­ای در قانون جرایم رایانه­ای

در ماده ۶ قانون جرایم رایانه­ای بیان شده « هر کس به طور غیر مجاز مرتکب اعمال زیر شود جاعل محسوب و به ___ از یک تا پنج سال یا جزای نقدی از بیست میلیون ریال تا یکصد میلوین ریال، یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.»

الف) تغییر یا ایجاد داده ­های قابل استناد یا ایجاد یا وارد کردن متقلبانه داده به آن ها .

ب – تغییر داده ­ها یا علائم موجود در کارت­های حافظه یا قابل پردازش در سامانه­های رایانه­ای یا مخابراتی یا تراشه­ها یا ایجاد یا وارد کردن متقلبانه داده ­ها یا علائم به آن ها .

در این ماده کلمه قصد مجرمانه مستتر بوده و شخص جاعل باید با قصد داده ­ها را قلب نماید و آن ها را خلاف آنچه که هست یا تغییر دهد یا به گونه ­ای نشان دهد که از این طریق بخواهد منفعتی را که حقش نیست کسب کند و یا ضرری که برای اوست از خود دفع کند.

لذا قصد تقلب بنیان جعل است و جعل با آن شکل ‌می‌گیرد و در این ماده داده ­های که قابل استناد و معتبر را قانون‌گذار مورد حمایت قرار داده که در هر مرجعی اعم از رسمی به آن ها استناد کرد و به عنوان داده ­های صحیح مورد توجه قرار داده و همچنین قانون‌گذار در قسمت دوم ماده انوع مختلف تقلب یعنی قلب کردن داده ­ها را بیان نموده که در واقع این موارد تشکیل دهنده عنصر مادی جعل رایانه محسوب می­شوند تقلب ممکن است با ایجاد داده_­­های جدید باشد، ممکن است ایجاد داده ­ها به صورت جزیی باشد یعنی ما داده­هایی کلی دارم و در بطن و به همراه آن داده ­های جدید ایجاد می­کنیم یا اینکه ایجاد داده ­های کلی باشد یعنی دست به ایجاد داده ­های می­زنیم که در گذشته وجود نداشته که این داده ­ها مستقل بوده و به همراه داده ­های دیگر نمی­آیند که قانون‌گذار در ماده ۷ قانون جرایم رایانه­ای استفاده از این داده ­ها را با علم به مجعول بودن قابل مجازات و جرم تلقی نمود.

مبحث دوم) جاسوسی در فضای مجازی

یکی از مصادیق جرایم علیه امنیت که دارای سابقه تاریخی ‌می‌باشد جرم جاسوسی است. که در هر زمانی متناسب با آن دوران مصادیق آن به تناسب زمان تغییر پیدا می­ نماید.

توسعه‌ اعتماد جمعی: پیگیری‌ و مورد چالش‌ قرار دادن‌ اثرات‌ برنامه های‌ آموزشی‌ به‌ سه‌ طریق‌ می‌تواند درخصوص‌ فعالیت‌های‌ آموزشی‌ نگرش‌ مثبت‌ و اعتماد ایجاد کند:

بخشی‌ از رسالت‌ عمده‌ برنامه های‌ آموزشی‌ توسعه‌ حرفه‌ای‌ و پرورش‌ قابلیت‌های‌ فکری‌ و عملی‌ جدید در اعضای‌ سازمان‌ است. ‌از طرف‌‌ دیگر، ‌سیاست‌گزاران‌‌ و گروه‌ مدیریت‌ ارشد سازمان ها اهل‌ حساب‌ و ‌کتاب‌اند. یعنی‌ بیشتر برآنند تا از نتایج‌ خط مشی‌های‌ اعمال‌ شده‌ و فعالیت‌های‌ به‌عمل‌ آمده‌ در بخش‌های‌ مختلف‌ به طور مشخص‌ آگاهی‌ یابند. لذا کارگزاران‌ برنامه های‌ آموزشی‌ با ارائه‌ گزارش‌ و استناد بر یافته ها و شواهدی‌ (پژوهشی) که‌ مؤ‌ید اثربخشی‌ آموزش‌ها در افزایش‌ بهره‌وری‌ و توسعه‌ سازمانی‌ هستند، می‌توانند اعتماد مدیریت‌ عالی‌ سازمان‌ را نسبت‌ به‌ جایگاه، اهمیت‌ و اعتبار آموزش‌ها تحکیم‌ بخشند.

مطالعات هاسورن نشان‌ داده‌ است‌ که‌ وقتی‌ فعالیت‌ها و نتایج‌ تلاش‌های‌ افراد موردنظر واقع‌ شده‌ و به‌ نقطه‌ نظراتشان‌ ترتیب‌ اثر داده‌ می‌شود؛ دلگرمی، اعتماد و رضایت‌ آنان‌ بهبود می‌یابد. چنین‌ شرایطی‌ می‌تواند موجب‌ انگیزش‌ درونی‌ درخصوص‌ وظایف‌ محوله‌ گردد. ‌بنابرین‏، تلاش_‌های‌ سنجیده‌ای‌ که‌ در قالب‌ مصاحبه های‌ انفرادی، بحث‌های‌ گروهی، نظرخواهی‌های‌ کتبی‌ برای‌ ارزیابی برنامه های‌ آموزشی‌ درحین‌ دوره‌ یا پس‌ از آن‌ به‌عمل‌ می‌آید و به‌علاوه‌ راهکاری‌ عملی‌ که‌ برای‌ اجابت‌ خواسته‌ها و نظرات‌ اعضا به ‌اجرا درمی‌آید، می‌تواند در افزایش‌ اهمیت‌دهی‌ و عنایت‌ اعضا نسبت‌ به‌ برنامه های‌ آموزشی‌ نقش‌ بسزایی‌ را ایفا کند. ثالثاً‌ برنامه های‌ آموزشی‌ همانند دیگر برنامه های‌ سازمانی‌ دارای‌ فرآیندی‌ منظم‌ و علمی‌ هستند. درحالت‌ مطلوب‌ چرخه‌ کلی‌ عملیات‌ آموزشی‌ به‌ صورت‌ شکل ۳ است‌.

شکل شماره ۳٫ فراگرد آموزش. اقتباس از جباری، ۱۳۸۱

به‌طورکلی، غفلت‌ یا کم‌توجهی‌ به‌ هریک‌ از بخش‌ها یا مراحل‌ فوق‌ زمینه‌ ناکامی‌ و عقیم‌گذاری‌ برنامه ها را فراهم‌ خواهد ساخت. برعکس‌ پیگیری‌ و مورد توجه‌ قرار دادن‌ هریک‌ از مراحل‌ و تبعیت‌ از چرخه‌ منطقی‌ فعالیت‌ها، باعث‌ می‌شود تا اعضای‌ درونی‌ (برنامه‌ریزان‌ و مجریان) و همچنین‌ مشتریان‌ آموزش‌ها با جدیت‌ و اعتماد با فعالیت‌های‌ آموزشی‌ برخورد کنند (جباری، ۱۳۸۱).

۲-۱۱-۸- ارزیابی اثر‌بخشی دوره های آموزشی

‌در مورد ارزیابی اثربخشی آموزش، تعریف جامع و مشخصی وجود ندارد و این به خاطر آن است که فرایند دستیابی به آن، کار دشواری است. ارزیابی اثر‌بخشی آموزش یعنی اینکه تا حدودی تعیین کنیم آموزش‌های انجام شده تا چه حد منجر به ایجاد مهارت‌های مورد نیاز سازمان به صورت عملی و کاربردی شده است.

ارزیابی اثربخشی آموزش یعنی:

• • • تعیین میزان تحقق اهداف آموزش؛
  • • تعیین نتایج قابل مشاهده از کارآموزان در اثر آموزش‌های اجرا شده؛
  • • تعیین میزان انطباق رفتار کارآموزان با انتظارات نقش سازمانی؛
  • • تعیین میزان درست انجام دادن کاری که مورد نظر آموزش بوده است؛
  • • تعیین میزان توانایی‌های ایجاد شده در اثر آموزش‌ها برای دسترسی به هدف‌ها؛
  • تعیین میزان ارزش افزوده به عنوان کیفیت و آن میزان ارزشی که به نظام آموزشی افزوده می‌شود، میزانی که موقعیت کنونی فراگیران و کارآموزان از نظر دانش، نگرش و مهارت‌های عملی به هر طریق بتوان به نظام آموزشی نسبت داد کیفیت ارزش افزوده به شمار می‌آید (بازرگان، ۱۳۸۲).

علی رغم محدودیت‌ها وعوامل بازدارنده‌ای که ارزیابی اثر بخشی برنامه های آموزشی را محدود می‌سازند دلایل منطقی و قابل قبول دیگری نیز وجود دارد که اجرای برنامه های ارزیابی آموزشی درسازمان ها را ضروری ساخته است.

• تلقی آموزش به عنوان یک امر ارزشمند به جای تلقی آن به عنوان یک هزینه؛

انسان‌ها اساساً موجوداتی ارزیاب هستند که پیوسته ‌در مورد پدیده‌های پیرامون خود ارزشیابی می‌کنند. کلیه فعالیت‌های موجود در سازمان در معرض ارزشیابی می‌باشند خواه برنامه ارزیابی در اختیار باشد و یا نباشد. اما وجود یک برنامه ارزیابی آموزشی در سازمان فرصتی را فراهم می‌آورد که برخی معیارهای ذهنی به صورت عینی و مشخص‌تری مورداستفاده قرار می‌گیرند. بدیهی است که ثبات و اعتبار معیارهای عینی بیش از قضاوت‌های ذهنی است؛

• • الزامات ناشی از مقررات و آئین نامه‌های سازمانی، سیستم‌های مدیریت کیفیت که سازمان‌ها را مقید می‌سازند نسبت به فعالیت‌های آموزشی و نتایج حاصل از آن ها بی تفاوت نبوده و نتایج حاصل از آن را مورد پیگیری قرار دهند؛

• • جهت دار نمودن برنامه های آموزشی سازمان با توجه به مشخص شدن نقاط قوت و ضعف آن؛

• • به حداقل رسانیدن هزینه های زائد آموزشی؛

• تطبیق هر چه بیشتر نیازهای دانشی، مهارتی و رفتاری کارکنان با دوره های آموزشی موجود در سازمان (ابطحی و پیدایی، ۱۳۸۲).

کرک پاتریک (۱۹۹۸) دلایل اصلی ارزیابی اثربخشی آموزش ضمن خدمت را چنین بیان می‌کند:

1. 1. توجیه دلایل وجودی واحد آموزش با نشان دادن نقش و اهمیت آن در تحقق اهداف و رسالت های سازمان؛

1. 1. تصمیم‌گیری لازم در خصوص تداوم داشتن یا تداوم نداشتن یک برنامه آموزشی؛

1. کسب اطلاعات ‌در مورد اینکه چگونه می‌توان برنامه های آموزشی را در آینده بهبود داد.

یک اصل کلی و قدیمی در بین بزرگان امر آموزش وجود دارد مبنی بر اینکه هر وقت در یک سازمان بخواهند تعدیل نیرو انجام دهند یا سازمان خود بخواهد سیاست کوچک سازی را در پیش بگیرد، ابتدا به دنبال واحدهایی می‌رود که با حذف آن ها، کمترین ضرر ممکن به سازمان برسد. به عنوان مثال، در بخش مدیریت منابع انسانی، واحدهایی همچون اداره امور کارکنان، حقوق و دستمزد، روابط عمومی و واحد آموزش وجود دارند. در برخی از سازمان‌ها مدیر ارشد ممکن است چنین فکر کند که همه آن ها به جز واحد آموزش برای سازمان ضروری هستند. حال در چنین زمانی است که میزان اثر‌بخشی برنامه های آموزشی در واحد آموزش مورد توجه واقع می‌شود (ابطحی، ۱۳۸۳).

۲-۱۱-۱۰- عوامل مؤثر ‌بر اثربخشی برنامه های آموزشی

طبقه بندی افسردگی

دو نوع اختلال افسردگی وجود دارد.افسردگی یک قطبی که طی آن فرد از نشانه های افسردگی رنج می‌برد بدون اینکه اصلا به مانی مبتلا شود و افسردگی دو قطبی(مانیک دپرسیون)که طی آن هم افسردگی و هم مانی رخ می‌دهد.مانی عبارت است از :سرخوشی وگشاده رویی و همراه با تحریک پذیری و پر حرفی و عزت نفس کاذب و پرش افکار افراطی.وجود این دو اختلال خلقی که در ظاهر در دو جهت مختلف پیش می‌روند باعث پیدایی نام اختلالات عاطفی شده است تا افسردگی یک قطبی و افسردگی دو قطبی و مانی را در بر می‌گیرد.افسردگی بهنجار از نظر درجه با افسردگی یک قطبی فرق دارد.هر دوی آن ها نشانه های مشابهی دارند اما افسردگی یک قطبی نشانه های بیشتر و شدت و فراوانی بیشتر وزمان طولانی تری دارد.مرز بین اختلال افسردگی(( بهنجار)) و اختلال افسردگی که اهمیت بالینی دارد نامشخص است(سلیگمن و همکاران ۲۰۰۱).

در طبقه بندی علاوه بر تمایز افسردگی یک قطبی و دو قطبی افسردگی های دوره ای و مزمن را نیز متمایز می‌کند.در افسردگی مزمن یعنی اختلال افسرده خویی فرد حداقل دو سال تمام افسرده است بدون اینکه حداقل دو ماه به حال طبیعی برگشته باشد.افسردگی دوره ای که بسیار متداول تر است کمتر از دو سال دوام دارد و شروع آن مشخص است که این مورد آن را از عملکرد غیر افسرده قبل از آن متمایز می‌کند.بعضی افراد به افسردگی مضاعف دچار می‌شوند که علاوه بر اختلال افسرده خویی اساسی دوره افسردگی را نیز شامل می شود.کسانی که به افسردگی مضاعف مبتلا هستند نشانه های شدیدتر و میزان بهبودی کمتری دارند(ولز و ماتیو۱۹۹۴).

انواع افسردگی :

همان طور که گفته شد افسردگی درجاتی از یک حالت احساسی زود گذر تا یک اختلال شدید را در برمی گیرد. برای فهم بهتر این نکته، لازم است اشاره ای به انواع افسردگی داشته باشیم:

۱- احساس افسردگی:

که معمولا به عنوان اندوه شناخته می شود و در اثر تغییرات موقعیتی و شرایط جدید یا برخوردهای مقطعی ایجاد می شود. این احساس معمولا بعد از برطرف شدن موقعیت و سازگار شدن شخص با شرایط تازه، به سرعت از بین می رود.

۲- ‌داغ‌دیدگی یا واکنش سوگ:

غمی است که در اثر از دست دادن نزدیکان به وجود می‌آید در افراد رفتاری عادی است اما اگر این رفتار ادامه داشته باشد تبدیل به سوگ می شود.

۳- اختلال سازگاری با خلق افسرده:

مواجهه ی فرد با یک موقعیت قابل توجه گاهی منجر ‌به این حالت می شود. در چنین وضعیتی، انتظار می رود با کاهش تأثیر موقعیت، حالت های بیمار گونه نیز از بین برود.

۴- اختلال افسردگی عمده و افسردگی خویی:

زمانی که شدت علائم افسردگی به حدی باشد که کلیه ی عملکردهای آدمی را تحت الشعاع قرار می‌دهد و باعث تأثیرات عمده در عواطف، رفتار، تفکر و روابط اجتماعی می‌گردد، اختلال افسردگی عمده نامیده می شود. در صورتی که شدت علائم افسردگی به اندازه ای باشد که عملکردها کمتر آسیب ببینند، اختلال افسرده خویی وجود دارد.

۵- اختلال دو قطبی و ادواری خویی:

نوسانات خلقی شدیدی که بین دوره های شیدایی (شادی و خوشی افراطی که به نشئه تعبیر می شود) و افسردگی به وجود می‌آید، نشان دهنده و شاخص اصلی این اختلال است. در صورتی که نوسانات خفیف باشد و کمتر بر عملکرد آدمی تأثیر بگذارد، به آن اختلال خلقی ادواری یا ادواری خویی گفته می شود.

۶- اختلال دلبستگی واکنشی:

وابستگی های بیمار گونه ی دوران کودکی که از آن به عنوان افسردگی های دوران کودکی یاد می شود، تحت این گروه طبقه بندی می شود.

۷- اختلال خلقی یا افسردگی فصلی:

نوعی یا دوره ای از افسردگی است که معمولا در پاییز و زمستان تجربه می شود و یکی از عوامل مهم آن نور ناکافی است. احتمالا نور ناکافی تغییرات معنی داری را در سطوح برخی از هورمون ها به ویژه “ملاتونین” ایجاد می‌کند و از طرفی تغییرات دما و نور موجب به هم خوردن ساعت درونی بدن که الگوهای خواب و بیداری را کنترل می‌کند، می‌گردد و این تغییرات منجر به بروز این اختلال می شود.

جنبه جسمانی افسردگی

تا کنون بیشتر به جنبه‏ های روحی حالت افسردگی اشاره شده و برخی پزشکان و روان پزشکان و روان شناسان آن را یک بیماری روانی دانسته‏اند.

پژوهش های ۵۰ سال اخیر نشان می‏ دهد، کمبود ماده‏ای به نام “سروتونین” در مغز نیز یکی از عوامل ایجاد این بیماری است. دلتنگی فعال ‏در کتاب (ذهن ناآرام) نوشته کی جیمیسون آمده است:”درباره حالت افسردگی هیچ چیز خوبی نمی‏توان گفت، جز این که به شما تجربه‏ای می‏ دهد که می‏فهمید سالخوردگی یعنی چه، پیری و بیماری چه جور است، حالت مردن چگونه است و این که می‏گویند ذهن انسان کند و آدمی خرفت می‏ شود، به چه معنا است.

در ضمن شما معنای حالت هایی مانند: وقار، آراستگی، هماهنگی را می‏فهمید و خلاصه اینکه متوجه می‏شوید زشتی رفتار به چه می‏گویند. در این حالت شما هیچ باوری نسبت به امکانات خوش زندگی ندارید، به لذت‏های جنسی بی عقیده می‏شوید، زیبایی فعالیت را ‌در نمی‏یابید و سرانجام توانایی خود را برای خندیدن و خنداندن دیگران از دست می‏دهید.

دانشمندی دیگر به نام “آن پایکی” در مقاله‏ای که خلاصه آن در اینجا می ‏آید، می‏گوید: افسردگی همان غم و اندوه معمولی نیست، در مرحله‏ای از زندگی خود، همه‏ما درد و رنج را احساس می‏ کنیم، اما افرادی که گرفتار افسردگی هستند، تجربه‏ای کاملا متفاوت دارند. یک احساس فلج کننده، از دست دادن همه چیز و پوچی بر ما مستولی می‏ شود.

توان خلاقیت و نوآوری، ممکن است منسوب به منابع انسانی و یا دارایی هـای سازمانی باشد. توان خلاقیت منابع انسانی، به ایجاد محصولات و خدماتی متمایز در زیبایی و جذابیت ظاهری و نوآوری در دارایی های سازمانی نیز در نهایت می‌تواند به کاهش هزینه های عملیاتی، کاهش زمان تولید و ارائه محصـول و حتی توسعه محصول و رسوخ در بـازار منجـر گـردد (مهری، ۱۳۸۰، ۸۹).

نوآوری را میتوان به نوعی مهمترین سنگ بنای مزیت رقابتی بـه حساب آورد. زیـرا در درازمدت، رقابت به سبب نوآوری ادامه می‌یابد. اگر چه تمام نوآوری ها موفق نمیگردند ولی آنهائی که موفق می‌شوند می‌توانند به عنوان منبع مهمی برای مزیت رقابتی بـه حیات خود ادامه دهند. دلیل آن، این است که با بهره گرفتن از تعریف، یک نوآوری موفق به شرکت چیـزی منحصر به فرد عطا می‌کند، چیزی که رقبا از داشتن آن محرومند (البته تا زمانی که آن را تقلید نمایند). این منحصر به فرد بودن می‌تواند شرکت را قادر سازد تا خود را از رقبـایش متمـایز سازد و قیمتی بالاتر برای محصولاتش در نظر بگیرد و یا می‌تواند شرکت را قادر سازد تا هزینه هر واحد را نسبت به رقبایش بسیار پائین بکشد (سعیدی، ۱۳۸۸، ۲۰).

۲-۱-۲-۳-۱) سرمایه نوآوری

سرمایه نوآوری به ارائه (معرفی) ترکیب جدیدی از عوامل حیاتی و ضروری تولید در درون یک سیستم تولیدی اطلاق می شود. این سرمایه می‌تواند شامل محصولات جدید، تکنولوژی های جدید، بازار جدید و مواد جدید و ترکیب جدید باشد. با افزایش اهمیت دانش، سرمایه نوآوری به جزء مهمی از سرمایه فکری تبدیل می شود و این سرمایه می‌تواند به سه جزء موفقیت های نوآوری، مکانیزم های نوآوری و فرهنگ نوآوری تقسیم شود. (چن و همکاران، ۲۰۰۴، ۲۱۶)

در این تحقیق برای بررسی سرمایه نوآوری سه مورد توان تحقیق و توسعه، توان توسعه محصول جدید و میزان ارتباط با نهادهای تحقیقاتی و مشاوره ای مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. (مهرگان، ۱۳۹۱، ۲۵۳)

۲-۱-۲-۳-۲) توان فناوری اطلاعات

زیرساخت فناوری اطلاعات در هر کسب و کار ابتکاری به کار می رود تا قسمت های مختلف بنگاه را به هم متصل کرده و آن ها را به تأمین کنندگان، مشتریان و شرکای تجاری پیوند دهد. پورتفوی فناوری اطلاعات سازمان دربرگینده کل سرمایه گذاری شرکت در فناوری رایانه ای و ارتباطی بوده و شامل سخت افزار، نرم افزار، ارتباطات از راه دور، ذخیره الکترونیکی داده ها، وسایل جمع‌ آوری و نمایش داده ها و افرادی که خدمات فناوری اطلاعاتی را ارائه می‌دهند می شود. این توانمندی زیرساختی ممکن است از داخل سازمان یا خارج سازمان تأمین شود. (ویل، ۲۰۰۱، ۱۸۸)

۲-۱-۲-۳-۳) مدیریت دانش

تفاوت در زنجیره ارزش رقبا، یک منبع کلیدی مزیت رقابتی است. در فرهنگ رقابت، ارزش میزان تمایل مشتری به پرداخت برای خرید محصولات/خدمات شرکت است. ارزش با درآمد کل سنجیده می شود که انعکاسی از قیمت محصول یک شرکت است. یک شرکت زمانی سودمند است که ارزش محصولاتش بیشتر از هزینه خلق و تولید محصولاتش باشد (پورتر، ۱۹۷۵، ۶۱). خلق ارزش برای مشتریان که بیشتر از هزینه خلق آن ارزش باشد، هدف هر استراتژی رقابتی است. در اصل بجای هزینه، شرکت ها باید از ارزش برای تجزیه و تحلیل موقعیت رقابتی استفاده کنند، خصوصاً زمانی که هزینه هایشان را به منظور ایجاد تمایز افزایش می‌دهند. فرایند مدیریت دانش شامل پنج فعالیت تحصیل دانش، ادغام دانش، نوآوری، حفظ دانش و درنهایت نشر دانش است. (مهرگان، ۱۳۹۱، ۲۶۳)

۲-۱-۳) ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ ﭘﻴﺸﻴﻦ

ﺩﺭ ﺧﺼﻮﺹ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﻔﻬﻮﻡ ﺭﻗﺎﺑﺖ ﭘﺬﻳﺮﻱ، ﭼﻨﺪ ﻣﮑﺘﺐ ﻋﻠﻤﻲ ﻃﺮﺡ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺍﻳﻦ ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﺑﺎ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻭ ﻣﻨﻈﻮﺭﻫﺎﻱ ﺁﻥﻫﺎ ﻭ ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎﻱ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﺪ. ﺍﻭﻟﻴﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﮐﻼﺳﻴﮏ ﻫﺎ ﺍﺳﺖ. ﻣﮑﺘﺐ ﻛﻼﺳﻴﻚﻫﺎ ﻣﺰﻳﺖ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺑﻴﻦﺍﻟﻤﻠﻞ ﺭﺍ ﻫﺪﻑ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲ ﺩﻫﺪ ﻭ ﺗﻨﻬﺎ ﺩﺭ ﻣﻘﻄﻌﻲ ﻣـﻮﺭﺩ ﺗﻮﺟـﻪ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﺩﺍﻧﺎﻥ ﻗـﺮﺍﺭ ﻣـﻲ ﮔﻴﺮﺩ ﻛﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻣﻨﻈﺮ ﻣﺒﺎﺩﻟﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑﻴﻦ ﺩﻭ ﺣﻮﺯﻩ ﺟﻐﺮﺍﻓﻴﺎﻳﻲ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﻣﻮﺭﺩ ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲ ﺩﻫﻨﺪ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﻘﻄﻊ ﺍﺯ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﺎﻱ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ، ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﺩﺍﻧﺎﻥ ﺑﺪﻧﺒﺎﻝ ﺍﺛﺒﺎﺕ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫـﺎ ﻭ ﻣﻌﻴﺎﺭﻫﺎﻱ ﺭﻗﺎﺑﺘﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺭﻛﻦ ﺍﻧﺪﻳﺸﻪ ﻛﻼﺳﻴﻜﻲ ﻟﺰﻭﻡ ﺣﺪﺍﻗﻞ ﻣﺪﺍﺧﻠﻪ ﺩﻭﻟﺖ ﺩﺭ ﺍﻣﻮﺭ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﺑـﻪ ﻭﻳﮋﻩ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻞ ﻭ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺍﻧﮕﻴﺰﻩ ﻫﺎﻱ ﻓﺮﺩﻱ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﻧﻴﻞ ﺑﻪ ﺗﻌﺎﺩﻝ ﻋﻤﻮﻣﻲ است. ﺍﺭﺍﺋﻪ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻣﺰﻳﺖ ﻣﻄﻠﻖ (ﺍﺳﻤﻴﺖ) ﻭ ﻣﺰﻳﺖ ﻧﺴﺒﻲ (ﺭﻳﻜﺎﺭﺩﻭ) ﻛﻪ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﻤﺎﻡ ﺷـﺪﻩ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻮﺩ، ﻣﻘﺎﺭﻥ ﺑﺎ ﺗﺤﻮﻻﺕ ﺍﻧﻘﻼﺏ ﺻﻨﻌﺘﻲ، ﺁﺛﺎﺭ ﻣﺜﺒﺘﻲ ﺑﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺍﻧﮕﻠﺴﺘﺎﻥ ﺑﺮ ﺟﺎﻱ ﮔﺬﺍﺷﺖ. ﻧﻈﺮﺍﺕ ﺍﺳﻤﻴﺖ ﺩﺭ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻣﺰﻳﺖ ﻣﻄﻠﻖ ﻛﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﻓﻀﺎﻱ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺁﺯﺍﺩ ﻭ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﻛﻤﺘﺮ ﺑﻮﺩﻥ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪﻱ ﺩﺭ ﺧﺎﺭﺝ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺩﺍﺧﻞ ﺑﻮﺩ، ﺍﺳﺎﺱ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﻛﺎﺭ ﺷـﺪ. ﻧﻈﺮﻳـﻪ ﻣﺰﻳﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﺭﻳﻜﺎﺭﺩﻭ ﺑﺮﺍﻱ ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺍﻳﻦ ﺩﻳﺪﮔﺎﻩ ﻭ ﺭﻭﺷﻦ ﻧﻤﻮﺩﻥ ﺑﺮﺧﻲ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﺒﻬﻢ ﺁﻥ ﺗﻜﻴﻪ ﮔﺎﻩ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺗﻔﺎﻭﺕ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﻣﺒﺎﺩﻟﻪ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺷﺮﻁ ﻻﺯﻡ ﻭ ﻛﺎﻓﻲ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﻣﻴﺎﻥ ﺩﻭ ﻛﺸﻮﺭ، ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩ. ﺍﺳﺘﻮﺍﺭﺕ ﻣﻴﻞ ﺩﺭ ﺟﻬﺖ ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺍﻳﻦ ﺩﻳﺪﮔﺎﻩ، ﺑﻪ ﻧﻘﺺ ﺑﺮﺧﻲ ﻓﺮﻭﺽ ﻣـﻮﺭﺩ ﺗﻮﺟﻪ ﺭﻳﻜﺎﺭﺩﻭ ﺩﺭ ﺍﺳﺘﺪﻻﻝ ﺧﻮﺩ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ. ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺍﻳﻦ ﻧﻘﺺﻫﺎ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨـﺪ ﺍﺯ : ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺩﺭﺁﻣﺪﻫﺎﻱ ﺗﺠﺎﺭﻱ ﻣﻴﺎﻥ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎ، ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺒﻮﺩﻥ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎﻱ ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻭﺟﻮﺩ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺗﻮﻟﻴﺪﻱ ﻣﺘﻌـﺪﺩ ﻭ ﺑﺎﻻﺧﺮﻩ ﺍﻳﻦ ﻛﻪ ﻗﻴﻤﺖ ﻫﺎ ﺩﺭ ﺳﻄﺢ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻋﺮﺿﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﻤﻲﺷﻮﺩ.

ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺗﺎﺭﻳﺨﻲ، ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻗﺮﻥ ۱۶ ﺗﺎ ﺍﺑﺘﺪﺍﻱ ﻗﺮﻥ ﺑﻴﺴﺘﻢ، ﻋﺼﺮ ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺁﺯﺍﺩ ﺑﻮﺩ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻣﺰﻳﺖ ﻫﺎ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻲ ﺷـﺪ . ﺍﻣﺎ ﻓﺮﺩﺭﻳﻚ ﻟﻴﺴﺖ ﻭ ﺳﺎﻳﺮ ﻫﻤﻔﻜﺮﺍﻥ ﺍﻭ ﺩﺭ ﺳـﺎﻝ ۱۸۴۰ ﺍﻭﻟﻴﻦ ﺯﻣﺰﻣﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺭﺍ ﺳﺮﺩﺍﺩﻧﺪ . ﻓﺮﺩﺭﻳﻚ ﻟﻴﺴﺖ ﭘﻨﺞ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﻫﺮ ﻣﻠﺖ ﺭﺍ ﻣﻄﺮﺡ ﻛﺮﺩ . ﺍﺯ ﺩﻳﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘﺪﻳﻦ ﺟﺪﻱ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺁﺯﺍﺩ، ﺭﺍﺋﻮﻝ ﭘﺮ ﺑﻴﺶ ﺑـﻮﺩ ﻛﻪ ﻭﺍﻗﻌﻴﺘﻲ ﺩﻳﮕﺮ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺟﻬﺖ ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻛﻼﺳﻴﻚ ﺑـﻪ ﺍﺭﻣﻐﺎﻥ ﺁﻭﺭﺩ ﻭ ﺁﻥ ﻧﺰﻭﻟﻲ ﺑﻮﺩﻥ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﻣﺒﺎﺩﻟﻪ ﺑﻪ ﺿﺮﺭ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﺍﺻﻄﻼﺣﺎً ﭘﻴﺮﺍﻣﻮﻧﻲ ﺩﺭ ﻧﻈﺎﻡ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺍﺳﺖ . ﺍﻣﺎ ﺳﻴﻨﮕﺮ ﺑﺮﺍﻱ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺗﻮﺟﻴﻬﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮﺍﻱ ﺳﻴﺮ ﻧﺰﻭﻟﻲ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﻣﺒﺎﺩﻟﻪ ﺑﺮ ﺁﺛـﺎﺭ ﻣﺘﻘﺎﺑـﻞ ﺗﻨﺰﻝ ﻧﺴﺒﻲ ﺍﺭﺯﺵ ﻭﺍﺣﺪ ﻛﺎﻻ ﻫﺎﻱ ﺍﻭﻟﻴﻪ ﺻﺎﺩﺭﺍﺗﻲ ﺍﻳﻦ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻗﻴﻤﺖ ﻭﺍﺣﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎﻱ ﺻﺎﺩﺭﺍﺗﻲ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﮔﺮﺩﻳﺪ ﻭ ﺩﻟﻴﻞ ﺁﻧﺮﺍ ﺑﻪ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎﻱ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭﻱ ﻧﺴﺒﺖ ﺩﺍﺩ.

ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺍﺯ ﺟﺮﻳﺎﻥ ﻓﻮﻕ ﻫﻤﺰﻣﺎﻥ ﺑﺎ ﺁﻏـﺎﺯ ﺍﺿﻤﺤﻼﻝ ﺍﻣﭙﺮﺍﻃﻮﺭﻱ ﻫﺎﻱ ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﺭﻱ ﺩﺭ ﺗﻤﺎﻡ ﻗﺎﺭﻩ ﻫﺎﻱ ﺟﻬﺎﻥ، ﻣﻮﺟﻲ ﺍﺯ ﺗﻔﻜﺮﺍﺕ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻓﻀﺎﻱ ﺑﻴﻦ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﻭ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ ﻭ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺩﻟﻴﻞ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﺎﻭﻳﻨﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨـﺪﻱ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ. ﺍﺯ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎﻥ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺍﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎﻥ ﮔﻮﻧﺎﺭﺩ ﻣﻴﺮﺩﺍﻝ ﻭ ﻣﺎﻳﻜﻞ ﺗﻮﺩﺍﺭﻭ ﺩﺭ ﻗﺮﻥ ﺑﻴﺴﺘﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺑﻪ ﺍﻋﺘﻘﺎﺩ ﻣﻴﺮﺩﺍﻝ ﻛﻪ ﺍﺳﺎﺳﺎً ﺍﺯ ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻦ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺁﺯﺍﺩ ﺑﻴﻦﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺍﺳﺖ، ﻧﻴﺮﻭﻫﺎﻱ ﺑﺎﺯﺍﺭ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎﺯﺩﺍﺭﻧﺪﻩ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﻓﻘﻴﺮ ﺩﺭ ﻋﺮﺻﻪ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭ ﺑﻄـﻮﺭ ﻛﻠﻲ ﺍﻳﺸﺎﻥ ﻳﻚ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﻣﻌﻜﻮﺱ ﺑﻴﻦ ﺁﺯﺍﺩﻱ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﻭ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﻣﺒﺎﺩﻟﻪ ﺑـﺮﺍﻱ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﻓﻘﻴﺮ ﺭﺍ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ. ﻋﻼﻭﻩ ﺑﺮ ﺍﻳﻦ ﺗﻮﺩﺍﺭﻭ ﻋﻘﻴﺪﻩ ﺩﺍﺭﺩ ﻛﻪ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎﻱ ﺟﻬﺎﻥ ﺳﻮﻡ ﺍﺻﻮﻻً ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺩﻧﺒﺎﻝ ﺭﺍﻫﺒﺮﺩ ﺧﺎﺹ ﺑﺎﺷﻨﺪ . ﺑﻠﻜﻪ ﺁﻧﭽﻪ ﻛﻪ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﻫﻤﻪ ﭼﻴﺰ ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺁﻥﻫﺎ ﺑﺮﺍﻱ ﻧﻴﻞ ﺑـﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ، ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺳﻬﻢ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺭﺍﻩ ﻫـﺎﻱ ﺁﻥ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﺭﻭﺍﺑـﻂ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩﻱ ﻣﻴﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺁﻧﻬﺎﺳﺖ.

ویژگی های درمان شناختی – رفتاری

درمان شناختی – رفتاری و رویکردی مشارکتی ^[۱۲۴] است . درمانگر و بیمار به طور مشترک ‌در مورد اهداف درمانی مناسب ، نوع و زمان آموزش مهارت ها ، نحوه مشارکت افراد دیگر در برخی جلسات درمان، ماهیت تکالیف خارج از جلسات درمان و غیره تصمیم می گیرند .

این رویکرد نه تنها ایجاد رابطه درمانی و خوب و اجتناب از موضع منفعلانه را در درمانگر تقویت می‌کند ، بلکه سودمندی و متناسب بودن درمان با وضعیت بیمار را نیز تضمین می‌کند (کارول ، ۱۳۸۱ ) . در ادامه برخی از ویژگی های رویکرد شناختی رفتاری ذکر می شود :

1. 1. درمان کوتاه مدت است کمتر از ۲۰ جلسه .

1. 1. درمان ساختار یافته است و از یک طرح تحولی از پیش آماده شده استفاده می‌کند .

1. 1. توجه روی مسائل کنونی است .

1. 1. بیمار ترغیب به اجرای خود مشاهده گری افکار و یا رفتاری می شود که مشخصه آن ها‌ است (تحلیل کارکردی) .

1. 1. تکالیف خانگی به وسیله درمانگرا ارائه می شود و در جلسات بعدی مرور می‌گردد .

1. 1. هدف درمانی ، افزایش مهارت های بیمار در برابر مشکلات یا رفتارهایش است (حیوانی فاوا ، ۲۰۰۰) .

1. 1. درمان مسآله مدار بوده و به جای تأکید بر منشآ مشکل متمرکز بر عوامل ‌نگاه‌دارنده (تداوم بخش ) یا علل اصلی مشکل است .

1. 1. ‌بر اساس روش استقرایی بنا شده است که در آن بیمار می آموزد تا افکار و باور ها را به عنوان پدیده هایی بنگرد .

1. تکنیک های موجود در روان درمانی مختصر می‌باشد در جستجوی ایجاد تغییر در شناخت و رفتار است . برای این منظور از شیوه های متنوعی در این رویکرد استفاده می شود که فهرست وار برخی از آن ها را معرفی می نماییم :

مواجهه سازی ^[۱۲۵] جلوگیری از پاسخ ^[۱۲۶] شرطی سازی کنشگر ^[۱۲۷] آرام سازی روانی ^[۱۲۸] آموزش استرس ^[۱۲۹]، آموزش حل مسئله ^[۱۳۰]، درمان رفتاری عقلانی – عاطفی و درمان شناختی .^[۱۳۱]( جیوانی فاوا ، ۲۰۰۰) .

روش های جسمانی «رفتاری»

منظور از کاربردن روش های جسمانی کنترل جسمانی ، کنترل استرس ، کاستن از پاسخ های فیزیولوژیک انگیختگی است .

بازخورد زیستی ^[۱۳۲]

در این روش ورزشکار از ابزارهای اندازه گیری فیزیولوژیک استفاده می‌کند تا چگونگی کنترل پاسخ های فراگیر خود را فرا گیرد . مثلا اگر ورزشکاران ضربان قلب خود را بشنوند ، می‌توانند به چیزهای آرام بخش بیندیشند و افکاری را که ضربان را آهسته می‌کند، بیابند . بدین تمرین آن ها می‌توانند با تمرین از این افکار استفاده کنند و ضربان قلب (برانگیختگی) را کاهش دهند .

هنگامی که ورزشکاران خود اگاهی کافی برای تعیین کردن تنش در بدن خود ندارند فراهم ساختن یک بازخورد مکمل به آن ها کمک خواهد کرد تا این خود آگاهی را ایجاد کنند ، بازخورد در کمک به ورزشکاران برای انجام این عمل مورد استفاده قرار می‌گیرد . فراگیری سه نوع بازخورد زیستی برای تنظیم تنش عضلانی مفید است – حرارت پوست ، فعالیت های الکتریکی سطح پوست و فعالیت های الکتریکی در عضلات ، درجه حرارت پوست برای نشان دادن سطح تنش کلی در بدن مفید است . زمانی که خون بیشتری جریان دارد درجه حرارت پوست افزایش پیدا می‌کند و زمانی این حالت به وجود می‌آید که عضلات حالت آرام دارند و هنگامی که درجه حرارت پوست افت می‌کند تنش عضلانی بالا می رود ، زیرا خون کمتری در پوست جریان دارد ، معمول ترین روشی که برای اندازه گیری فعالیت الکتریکی پوست مورد استفاده قرار می‌گیرد پاسخ برقی پوست (GSR) ^[۱۳۳]است . وقتی که بدن بیشتر تنیده شود غده های عرق بیشتر فعال می‌شوند تا حرارتی را که به وسیله عظلات دارای تنش به وجود آمده از بین ببرد .

حال شما می دانید چرا افراد تحت فشار های روانی نه تنها ‌دست‌هایشان سرد می شود ، بلکه مرطوب نیز هست .

نوع سوم بازخورد حیاتی که فعالیت ریز الکتریکی را در عظلات اندازه گیری می‌کند و می‌تواند با یک دستگاه برقی نگار ماهیچه ای ^[۱۳۴]روی سطح پوست قرار گیرد و اطلاعات جمع‌ آوری کند سپس این اطلاعات می‌تواند بازخوردی برای ورزشکار باشد تا تمرین برای کاستن از تنش عضلانی زیاد بپردازد .

آرامش پیش رونده ^[۱۳۵]

یکی از انواع آرامش آموزی ، آموزش فن آرامش پیشرونده است . بدین منظور بدن به چند گروه عضلانی بزرگ تقسیم می شود و هر گروه ابتدا تنیده و بعد آرمیده می شود . تناوب تنش و آرامش به بیمار یاد می‌دهد که بین این دو حالت تمایز قائل شود وآگاهی بیشتری نسبت به قسمت های بدن خود مخصوصا انهایی که تنش دار هستند پیدا کند ، برای آنکه بتوان آرامش را به راحتی به موقعیت های طبیعی تعمیم داد ، لازم نیست بیماران در جریان آموزش روی نیمکتی دراز بکشند ، و بلکه از آن ها خواسته می شود روی صندلی راحت بنشیند ، ابتدا درمانگر خود نشان می‌دهد که چگونه می توان ‌گروه‌های مختلفی از عضلات تنیده و یا آرمیده ساخت . همزمان با آن بیمار چند تمرین تنش آرامش را انجام می‌دهد و درمانگر درستی آن ها را وارسی می‌کند ، آنگاه بیمار چشم خود را می بندد و درمانگردستورالعمل لازم برای ایجاد تنش و آرامش در عضلات مختلف به ترتیبی درست و طبق زمان بندی درست ارائه می‌دهد . تنش معمولا حدود ۵ ثانیه و آرامش به دنبال آن ۱۰ تا ۱۵ ثانیه طول می کشد . معمولا هر یک از عضلات فقط یک بار تنیده می‌شوند . سپس از آنکه بیمار توانست ‌به این ترتیب همه عضلات خود را مورد تنش و آرامش قرار دهد افراد خسته می شود تا میزان آرامش خود را در مقیاس ۰ تا ۱۰۰ تعیین کند و در آرامش پیشرونده بدن به دو قسمت تقسیم می شود . در ابتدا آرامش دست ها ، پاها ، صورت ، گردن و شانه ها مورد تمرین قرار می‌گیرد و بعد به بقیه قسمت ها نیز افزوده می شود(کرک ، کلارک ، ۱۹۸۹ ؛ ترجمه قاسم زاده ، ۱۳۸۵ ) .

آرامش بدون تنش

هدف این نوع آرامش ، کاهش بیشتر در زمان لازم برای آرامش از طریق حذف مرحله تنیدگی است ، در جلسه ، ابتدا از بیمار خواسته می شود که به آرامی نفسی بکشد و در این حالت تا جایی که می‌تواند در خود آرامش ایجاد کند . آنگاه درمانگر از او می‌خواهد عضلات مختلف بدن خود را آرمیده کند . از بالای سر شروع می‌کند و پایین می‌آید تا به نوک انگشتان پا برسد . دستورالعمل های که به بیمار داده می شود از این قرار است : « به طور آرام و منظم نفس بکشید ، سعی کنید با هر نفسی که می کشید آرمیده تر احساس کنید … خود را کاملا رها کنید …. پیشانی تان را شل کنید …. همین طور ابروهایتان …. پلک هایتان را … آروارتان را …. تمامی قسمت های صورت …

● افزایش فعالیت‌های ورزشی از طریق جاذبه های گردشگری

● گسترش ورزش در نتیجه بازدید از جاذبه های گردشگری

● گسترش ورزش ناشی از بازدید منابع و جاذبه های طبیعی

● گسترش ورزش از طریق برنامه ریزی و آموزش گردشگران

● گسترش ورزش از طریق برگزاری رویدادهای ورزشی

● گسترش ورزش از طریق حضور ورزشکاران و مربیان نخبه (مجتبوی۱۳۸۷)

۲-۶- جایگاه تمدن اسب ترکمن در استان گلستان

۲-۶-۱- سرزمینی به نجابت اسب های ترکمن

استان زیبا و ‌با صفای گلستان در شمال خاوری ایران واقع شده و محل سکونت یکی از بزرگ‌ترین و باسابقه ترین عشایر منطقه شمال خاوری ایران (ایل ترکمن) است. استان گلستان یکی از قطب های اقتصادی مهم کشور در زمینه کشاورزی، دامداری و صنایع وابسته به آن ها بوده و از معادن و صنایع با ارزشی نیز برخوردار است. پارک ملی گلستان که بزرگ ترین و باارزش‌ترین پارک ایران است، درمحدوده این استان واقع شده و جنگل های خزری در محدوده این استان به پایان می‌رسد. استان گلستان با دریای خزر ساحل دارد و از مواهب طبیعی چون سواحل دریا، جنگل های زیبا، کشتزارهای پررونق و باصفا و باغ های مطلوب برخوردار است.

انواع جاذبه های طبیعی چون کوه، دریا، جنگل، آبشار، رودخانه، چشمه وانواع گونه های جانوری در این استان قابل دسترسی و مشاهده است. به لحاظ این که این استان محل زندگی عشایر ترکمن ایران بوده، از جاذبه های متعدد اجتماعی چون جلوه های عشایر کوچ رو و آداب و رسوم حاکم بر آن ها، موسیقی سنتی و خاص منطقه به همراه انواع جشن ها و آیین ها برخوردار است. این استان هم چنین در مسیر عبوری زائرین بارگاه مقدس حضرت امام رضا(ع) قرارگرفته و موقعیت ترانزیتی این استان در کنار جاذبه های اکوتوریستی، تاریخی، فرهنگی و اجتماعی آن، استان گلستان را در ردیف یکی از پر توان ترین مناطق ایران در زمینه جهانگردی قرار داده است. به روایت تاریخ، دین اسلام در اوایل قرن دوم هجری جایگزین دین مزدیسنا در طبرستان شده است.

اکنون بیشتر ساکنان منطقه شیعه مذهب اند; ولی در ناحیه ترکمن نشین گنبد کاووس و گرگان که در مجاورت با نواحی ترکمن نشین آسیای میانه قرار دارد اکثر اهالی سنی حنفی هستند. در استان گلستان، اغلب گرگانی ها به زبان فارسی روان سخن می‌گویند. هر چند که در گذشته آنان زبان مخصوص به خود داشتند، امابه مرور زمان، این زبان به فراموشی سپرده شد. البته در قدیم دشت گرگان سرزمین مستقلی به شمار می رفته ولی چون در بین دو منطقه مازندران و خراسان واقع شده بود فرهنگ و زبانش از آن ها تاثیراتی هم گرفته است. در ترکمانان نیز زبان ترکمنی رایج است.

جاذبه های طبیعی و تاریخی بالا به همراه جلوه های زندگی مردم و عشایر منطقه که دیدنی های جذاب استان گلستان هستند در مجموع این منطقه را از توان بالای گردشگری برخوردار ‌کرده‌است.

۲-۶-۲-ترکمن ها در گلستان

استان گلستان محل سکونت اقوام ترکمن است که بخش دیگری از این ایل بزرگ نیز در جمهوری ترکمنستان زندگی می‌کنند. نام ترکمن نخستین بار در دایره المعارف چینی قرن هشتم میلادی آمده است. هم چنین ترکمن را نام قومی از اقوام زرد پوست ترک زبان دانسته اند که از چندین هزار سال پیش در شمال دریاچه “ایسیک گول” (بالخاش) در شمال مغولستان زندگی می کرده‌اند. نویسندگان ایران برای نخستین بار در قرن پنجم هجری قمری به قومی ترک نژاد به نام ترک یا ترکمانان که در آسیای مرکزی ساکن بوده اند، اشاره می‌کنند.

طوایف ترکمن “گوگلان”، “یمرلی” و “آل علی” در جلگه های “کوپت داغ” و بعدا “ساریق”ها، “ارساری”ها و “سالر”ها در اطراف قوچان و بجنورد از شهرهای خراسان سکنی گزیدند و “یموت”ها به سمت شمال خراسان و رود اترک روی آورده و در قرن شانزدهم میلادی، طوایف ترکمن تمام ساحل خاوری خزر تا گرگان را تصرف کردند. در سال های بعد که از اقتدار شاهان ایران و خوانین کاسته شد، ترکمن ها به تدریج سلطه خود را به طرف خاور تا مرو گسترش دادند. بدین گونه این سرزمین طی چند قرن پهنه تاخت و تاز طوایف قصب شده و توده های وسیع آن ها همراه مغول ها به ایران آمدند. با لشکرکشی تیمور به ایران و دیگر کشورهای مجاور، به همراه دیگر ایلات جا به جا شدند و با گذشتن از این سرزمین، بار دیگر همراه صفویه به ایران بازگشتند. پس از تیمور، سلسله های ترکمانان “قراقویونلو” وسپس “آق‌قویونلو” به عنوان نیرومند ترین گروه ها به ترتیب در باختر و شمال ایران و سپس در ایران مرکزی و جنوبی ظهور کردند.

با تحدید مرزها، ترکمانان حالت مردمی را یافتند که به دو دولت مالیات می‌دادند و در یک سو بخشی از خانواده و در سوی دیگر احشام و چوپانان ترکمنی زندگی می‌کردند. ترکمن ها که نمی خواستند مالیاتی به دولت روسیه بپردازند به ایران مهاجرت نمودند، اما در این جا نیز با حکومت ایران که مایل به جمع‌ آوری مالیات و محدود کردن قدرت نظامی و پایان دادن به اغتشاشات ترکمن ها بود، مواجه شدند. با این همه، گرچه پس از تحدید مرزها، ترکمن های اترک و گرگان رسما ایرانی محسوب می شدند، اما چنین می‌گفتند که هیچ ایرانی از مرز قلمرو آنان نمی گذرد، مگر این که ریسمانی به گردن داشته باشد.

۲-۶-۳- آداب و رسوم ترکمن :

استان گلستان با داشتن تاریخ کهن پنج هزار ساله و سکونت اقوام مختلفی چون فارس، ترکمن، ارامنه، کرد، بلوچ، عرب و… از تنوع قومی و فرهنگی خاصی برخوردار است به گونه ای که می شود چنین پنداشت استان گلستان خود ایرانی کوچک است. این اقوام با این که هر یک، فرهنگی ویژه خود را دارا هستند، سالیان سال است که به آداب و رسومی که برخی از آن ها مشترک بین این اقوام و برخی هم ویژه گروهی از آنان است.

۲-۶-۴-عید باستانی نوروز:

فارل و همکاران (۲۰۰۹) در تحقیق خود به بررسی تأثیر روان درمانی متمرکز بر طرحواره درمانی (SFT)^[332] گروهی در افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی پرداختند که کاهش معنادار در نشانه های این اختلال، شدت کلی نشانه های روان‌پزشکی و بهبود کلی عملکرد در گروه را نشان دادند.

در مطالعه‌ نادورت و همکاران^[۳۳۳](۲۰۰۹) که به منظور بررسی اثر بخشی رویکرد طرحواره درمانی در بهداشت روانی بیماران دارای اختلال شخصیت مرزی انجام شد، پس از گذشت یک سال و نیم، از بین ۷۹ درصد بیمارانی که هنوز در جلسات درمانی حضور داشتند، ۴۱ نفر از آن‌ ها (حمایت تلفنی) و ۴۳ درصد از آن‌ ها(بدون حمایت تلفنی و درمان حضوری)بهبود یافتند. همچنین، جنس^[۳۳۴]، آگویلار^[۳۳۵]، سیکا^[۳۳۶]، هاتزیچریستو^[۳۳۷] و ایسمان^[۳۳۸](۲۰۱۰) در پژوهشی روی یک نمونه‌ ۱۸۰ نفری بیماران کلینیکی، ‌به این نتیجه رسیدند که درمان طرحواره محور می‌تواند در بهبود نشانه های اختلالت شخصیت مؤثر باشد.

هاریس^[۳۳۹] و کورتین^[۳۴۰] (۲۰۰۲) در پژوهشی نشان دادند که طرحواره‌های‌ ناسازگار نقص و شرم، خود انضباطی ناکافی، آسیب پذیری، بی کفایتی-خود کم بینی با نشانه شناسی افسرده ساز همبستگی دارد. به بیان دیگر طرحواره‌های‌ منفی، نشانه های افسردگی ایجاد می‌کنند. شدت افسردگی به گونه‌ای معنادار با تمام ۵ بعد طرحواره مفهوم سازی شده‌ یانگ همبستگی داشته است، درحالی که اضطراب شدیدتر به نحو معناداری تنها با بعد بازداری / مراقبت بیش از حد همبستگی داشته است.

در مطالعه‌ دیگر(۲۰۰۳)(به نقل از صلواتی ۱۳۸۶) ، طرحواره‌های‌ ناسازگار اولیه با علایم روان‌پزشکی از جمله جسمانی کردن، وسواس فکری – عملی، اضطراب و افسردگی و عقاید پارانویید رابطه داشت، مشخص شد که طرحواره‌های رهاشدگی آسیب‌پذیری نسبت به ضرر و بیماری، فداکاری و بازداری هیجانی، پیش‌بینی کننده ها ی مهم اضطراب و افسردگی در فرد هستند.

سویگرت^[۳۴۱]و همکاران (۲۰۰۹)به نقل از امینی ۸۹) در پژوهشی نشان دادند که بین طرحواره‌های‌ناسازگار اولیه و محرومیت هیجانی، شکست، استحقاق داشتن، ترک شدن، نقص داشتن/ شرم ، آسیب پذیری به صدمه یا بیماری، معیارهای ناعادلانه یا اضطراب، همبستگی مثبت وجود دارد.

ولز^[۳۴۲] و همکاران (۱۹۹۷) در مطالعه‌ ابعاد فراشناختی ‌در مورد نگرانی و آمادگی ابتلا به اضطراب و آمادگی برای نگرانی، روی نمونه‌ای از دانشجویان لیسانس و بالاتر را بررسی کردند. نتایج پژوهش نشان داد که باورهای فراشناختی منفی(خطرناک بودن و غیر قابل کنترل بودن نگرانی) با اضطراب صفت و آسیب‌پذیری نسبت به نگرانی اجتماعی و نگرانی ‌در مورد سلامتی همبستگی معناداری دارند. این نتایج تأیید کننده‌ تئوری اختصاصی ولز از اختلال اضطراب بود.

ولز و همکاران (۲۰۰۱) نگرانی نوع ۲ و نگرانی نوع ۱ و باورهای فراشناختی را در بیماران مبتلا به اختلال اضطراب منتشر، فوبیای اجتماعی و افراد سالم بررسی کردند. بیماران مبتلا به اختلال اضطراب، از سایر گروه‌ها مضطرب، از نظر گزارش سطوح بالاتر از فرانگرانی و باورهای منفی ‌در مورد نگرانی، متفاوت بودند. اما این گروه‌ها در باورهای مثبت ‌در مورد نگرانی تفاوتی نداشتند. در این مطالعه شباهت‌های بسیاری از فراشناخت های بیماران افسرده و مضطرب مشاهده شد.

برکمن^[۳۴۳] و اسپینهاون^[۳۴۴] (۲۰۰۸) به بررسی درمان ترکیبی شناختی رفتاری و طرحواره درمانی در میان اختلالات اضطرابی با خوشه مرضی اختلال شخصیت مرزی پرداخته‌اند. هدف پژوهش، مقایسه تأثیر درمان گروهی بر اختلالات دو محور ۱ و ۲ به صورت جداگانه و توامان بود طی پانزده جلسه درمانی ‌به این نتیجه رسیدند که درمان اختلالات ۲ محور نسبت به درمان تمام با هم مؤثرتر است.

متغیر دیگر مورد پژوهش در این تحقیق افسردگی است. در یک پژوهش نشان داده شد که شناخت درمانی نقش مهمی در پیشگیری از عود افسردگی دارد (استران^[۳۴۵]، آلوارز^[۳۴۶]، چیا^[۳۴۷] و دروبیس^[۳۴۸]، ۲۰۰۷)

در پژوهش هم‌سوی دیگر که توسط تیمی متشکل از باریش^[۳۴۹]و همکاران (۲۰۰۹)، به نقل از لطف آبادی ۸۹) انجام شد، اثرات مثبت شناخت درمانی بر افسردگی مرتبط با استرس دارد. فار و همکاران (۲۰۰۹) در پژوهش خود، تأثیر روان درمانی متمرکز بر طرحواره را روی بیماران مبتلا به BPD بررسی کردند.

در تحقیق دیگر، نادورت و همکاران^[۳۵۰] (۲۰۰۹) در پژوهشی که جهت بررسی کاربرد طرحواره درمانی ‌در مورد ۶۲ نفر از بیماران سرپایی مبتلابه اختلال شخصیت مرزی انجام داده بودند، دریافتند که یک سال و نیم پس از درمان ، ۴۲ درصد از بیماران بهبود یافتند.

نتایج تحقیقات همچنین رابطه‌ تکانشگری را با اختلال شخصیت مرزی نشان می‌دهد. از این تحقیقات می‌توان به مک کلوزیو و همکاران^[۳۵۱] (۲۰۰۸)، به نقل از دیده روشنی ، ۱۳۸۸) اشاره کرد. این تحقیقات که به بررسی رابطه‌ تکانشگری واختلالBPD روی ۱۲۷ نفر از مبتلایان انجام شد، با بهره گرفتن از خود گزارشگری^[۳۵۲] دریافتند که افراد مبتلا بهBPD ، اقدامات رفتاری تجاوز و تکانشگری حرکتی را نشان می‌دهند.

نتایج حاصل از مطالعه ها نشان می‌دهد که بیماران مبتلا به همکاری مرضیBD وBPD تکانشی‌تر و خشن‌تر هستند. این مطالعه روی ۵۷ نفر از بیماران مبتلا به اختلال شخصیت و دوقطبی انجام شد. علاوه بر این، این شرایط همکاری مرضی ممکن است یک عامل خطر برای خودکشی است. (کاپینیلو^[۳۵۳]، لای^[۳۵۴] ، پیراربا^[۳۵۵] ، ساردو^[۳۵۶] و پینا^[۳۵۷] , ۲۰۱۱).

در پژوهش فوق مشاهده شد که تحقیقات زیادی راجع به طرحواره درمانی انجام شده است. کارایی طرحواره درمانی بر اختلال شخصیت مرزی مشاهده شد. این درمان‌ها روی متغیرهای پژوهش حاضر نیز انجام شده‌اند این تحقیق اندکی جزیی‌تر درصدد بررسی تأثیر طرحواره درمانی بر متغیرهای پژوهش درBPD است.

در پژوهشی، اثربخشی طرحواره درمان بر اختلال مرزی(BPD) مورد مطالعه قرار گرفت. در این تحقیق مطالعات موردی روی شش نمونه که با اختلال شخصیت مرزی شناخته شدند انجام شد. رویکرد درمانی شامل عوامل اصلی و درونی طرحواره، با تأکید بر باز والدینی حد و مرز دارد و تأکید بر طرحواره‌های ‌غالب قرار گرفت. در پایان، بهبودی قابل ملاحظه پنج نفر از آنان در طول درمان مشهود بود و بعد از اتمام درمان، سه نفر از آنان به طور کلی علائمی از(BPD) را نشان ندادند. (هانس نورهال^[۳۵۸]، نیساتر^[۳۵۹]، ۲۰۰۵).

در اکتبر سال ۲۰۰۶ برای اولین بار در یک تحقیق گسترده نشان داده شده که درصد زیادی از بیماران دارای اختلال شخصیت مرزی، توانستند از علائم بیماری بهبودی کامل پیدا کنند. این مطالعه نشان داد که طرحواره درمانی می‌تواند در بیماران، بهبودی قابل ملاحظه‌ای را به وجود آورد. موفقیت در درمان رابطه قوی با طول مدت درمان و شدت درمان دارد (دو جلسه در هفته برای مدت سه سال).(جوزفین^[۳۶۰]، بلو^[۳۶۱] و آرنتز۲۰۰۶)^[۳۶۲].

در مطالعه‌ دیگری، اثربخشی طرحواره درمانی به شیوه گروهی را نسبت به درمان‌های رایج فرد در مدت ۸ ماه در بیماران دارای اختلال شخصیت مرزی مورد مقایسه قرار دادند. یافته های مبنی بر تغییر در گروه طرحواره درمانی ۹۴ درصد و دردرمانهای فردی رایج ۱۶ درصد بود. این مطالعه اثربخشی درمان گروهی مبتنی بر طرح‌وراه را در بهبودی و اصلاح عملکرد کلی بیماران دارای اختلال شخصیت مرزی را حمایت می‌کند (فارل و همکاران، ۲۰۰۸)^[۳۶۳] .

• • هیچکس ‌از دیگری برترنیست جزباتقوا وتلاش.

• ضریب انگیزش بالاورشدفردی وسازمانی به اوج می‌رسد.

یکی ازجلوه های عدالت، تعادل میان حسن فعل وفاعل درکاراست. چنین است که پست های کلیدی راباید به انسان های عادلی داد که درکنارتخصص می‌توانند ضمن ارتقای کارآمدی ‌و کارایی واثربخشی برحسن فاعلی کارهم تضمین دهندوفضای سازمان رامیدانی برای مسابقه ‌در ارزش های انسانی اسلامی سازند.

۳- طراحی نظام ارزیابی(تعیین شایستگی): عدالت در این مورد ‌به این گونه است که مراتب افراد برپایه قضاوت های شخصی تعیین نشود وملاک های تصمیم گیری درباره اموری چون ترفیع ،انفصال ،انتظار و…باید عاری ‌از هرگونه حب وبغض ‌و تبعیض باشد. عدالت ‌در قضاوت ازبارزترین جلوه های عدالت است.

۴-طراحی نظام پاداش: بایداثربخش باشدبه گونه ای که بیشترین بازدهی رابرای سازمان داشته باشد. پاداش مشروط به عملکرد ‌موثر باشد.یعنی عملکردی که درجهت دستیابی به اهداف سازمان باشد (در این معناعدالت همان اعطاءکل ذی حق حقه)است.

۵-نظام حقوق ودستمزد: باید متناسب باتخصص، مهارت،تجربه و سابقه کارافراد تعیین شود وهمچنین ضوابط وشرایط برای اعطای آن یکسان باشد.

۶-طراحی نظام انضباط: انضباط به معنای ابزاری است که مدیرازآن برای اصلاح رفتارنامطلوب استفاده می‌کند.عدالت در این زمینه مبتنی برپاسخ منطقی به پرسش های زیراست: فردچه خلافی مرتکب شده؟آیامی دانسته خلاف است؟آیاواقعا متخلف است؟آیاامکان تخفیف وجوددارد؟‌آیا این قانون بدون استثناء برای همه اجراشده وآیافرد برتخلف اصراردارد؟ تجلی عدالت درانضباط موجب رشد سازمان ، اصلاح خطاکاران وعبرت گیری سایرین می شود.آخرین حلقه انضباط اخراج است.دراسلام اخراج وجود دارد (داستان آدم وحوا). البته رعایت عدالت این است که اخراج آخرین مرحله باشدودرنهایت عدالت اقتضا می کندکه درصورت اصلاح فرداخراجی، دوباره مشمول رحمت قرارگیرد، همان گونه که خداوند توبه پذیراست.

۷-آموزش کارکنان: عدالت اقتضامی کندکه یک رشد همه جانبه برای کارکنان لحاظ شود.امروزه درسازمان ها هدف ازآموزش رسیدن به اهداف سازمان است دراسلام تنها چنین نیست بلکه اهداف انسانی والهی هم هست. همچنین مقتضی است ‌از بهترین روش ها، غنی ترین محتواها وفراگیرترین برنامه هابهره گرفت وبدون تبعیض همگان رابالاآورد، حتی اگرجای خود مارابگیرند ( حق پناه،۶۵:۱۳۸۶).

۲-۱-۱۰-عدالت درمدیریت علوی

درسیره حضرت علی(ع) نوعی فرهنگ سازی وجود دارد که مردم رابه حقوقشان واقف می‌کند وحتی اگر عملکرد وموضعی ازمردم راکه ظاهراً به نفع حاکم است تذکرمیدهد.درعمل، تعامل مردم رابه سوی صحیح سوق می‌دهد.ایشان ضوابط مبتنی ‌بر عدالت رابرروابط شخصی ودوستانه ترجیح داده‌اند ‌و در زمان مقتضی ‌حکم‌رانان رابراساس توان واستعدادشان گزینش یاتعویض می کرده‌اند. عدالت درمنظرعلی(ع)هدف حکومت است ، به گونه ای که مصادیق آن درعهد نامه های مالک اشترومحمد ابن ابوبکرهویداست.

دلایل حضرت علی (ع)برای تحقق عدالت عبارتنداز:

۱-خداوند وسنت الهی: عمل به سنت الهی که موجب ثبات حکومت می شود.

۲-بشر: بیان عقلانی رابطه علی ومعلولی بین عدالت وجامعه انسانی.

۳-سیاست وحکومت: که شامل سه عنصراست :

الف -مردم واجتماع: اسلام وتعالی مردم ازطریق عدالت امکان پذیراست.

ب -حکومت ونظام سیاسی: موجب تداوم قدرت است.

ج-حاکمان ‌و نخبگان سیاسی: موجب ارزش پیداکردن آنان وسخنانشان می شود (مشرف جوادی ودیگران ،۱۴۰:۱۳۸۵).

۲-۱-۱۱-عدالت درمدیریت مهدوی

عدالت به مفهوم «اعطاءکل ذی حق حقه»‌در سازماندهی آن حضرت به گونه ای که پرچم خود رابه مردان صالح وصادق وحق شناس می‌دهد.عدالت به معنای دوری ‌از گناهان کبیره وصغیره ونیز عدالت به معنای اعتدال ازاوصاف یاران مهدی(عج) است .همچنین عدالت به معنای موزون بودن ،درسازمان یاران مهدی(عج) محسوس است. انتخاب هدف ازعناصراصلی برنامه ریزی است .هدف حکومت مهدی(عج) همان هدف انبیاء وائمه است که درچهارهدف جمع شده است :

۱- احیای معا لم وشعائردین خدا.

۲- آبادانی شهرها.

۳- امنیت بندگان خدا.

۴- اقامه حدودالهی (همان منبع).

۲-۱-۱۲- رابطه عدالت ‌با کارکنان:

احساس عدالت به مثابه نتیجه قضاوت افراد، متعاقبا موجب می شود که دریک رفتار واکنشی ، افرادرفتاری محبت آمیز از خود بروز دهند. واضح است که نتیجه چنین تعاملی، استواری هویت جمعی مجموعه مورد نظرخواهد بودکه ‌در رویکرد سیستمی به تعهد سازمانی ‌تعبیر می شود.ادراک ازعدالت سازمانی با جنبه‌های مختلف تعهد سازمانی،رفتارسازمانی،میزان غیبت کارکنان، میزان اعتماد آنان به مدیران،ارتباطات وتعاملات کاری باهمکاران، تسهیم دانش وعملکرد وبهره وری سازمانی مرتبط است(پورعزت،۱۵:۱۳۸۸).

۲-۱-۱۳-چرا و چه کسانی از عدالت گریزانند ؟

بحث عدالت مقوله ای است که در تمام ادیان و مکاتب وحتی در نظرات نظریه پردازان منعکس شده و ضمن مطالعه مورد تأکید قرار گرفته و رعایت عدالت در بیشتر موارد به عنوان یک فضیلت اخلاقی یاد شده است . اما به یقین می توان گفت که اکثریت سازمان‌ها با نوعی بی عدالتی و تبعیض روبرو بوده و با آن درگیر هستند . به راستی این بی عدالتی ها و تبعیض ها از کجا و چگونه سرچشمه می گیرند ؟ و در یک سئوال ساده “چرا تبعیض ” ؟

مسلم است که اگر بی عدالتی حاکم باشد، حق و یا حقوقی از فردی کسر می شود و به فرد دیگری انتقال می‌یابد. به دیگر سخن، عده ای به حق و یا حقوق خود نمی رسند و عده ای دیگر به حق و یا حقوق بیشتری نسبت به آنچه که استحقاقش را دارند می‌رسند . لذا مشخص است که بی عدالتی به دلیل ازدیاد منافع شخصی و یا حداقل حفظ منافع شخصی است و کسانی که منافع شخصی را به هر قیمت و به هر عنوان که شده بر منافع دیگران ترجیح می‌دهند از عدالت گریزانند .

قبلا گفته شد که علت تبعیض و بی عدالتی،تلاش مدیر برای گسترش منافع شخصی و یا حداقل حفظ منافع موجود است . اما رفتارهایی که مدیران برای دستیابی ‌به این هدف انجام می‌دهند به صورت‌های زیر نمایان می شود :

۱- ضعف شناختی مدیر : اگرچنانچه مدیرنتواندکارکنان وکارمندان خودرادرک کندونسبت به آن ها شناخت کاملی به دست آورد، ضعف حاصل ازاین عدم شناخت مدیررابه بی عدالتی ‌و تبعیض خواهدکشاند . به عنوان مثال فرض کنید مدیریک سازمان ازشرح وظایف وزمان ‌مورد نیاز برای انجام وظایف کارکنان خود اطلاع کافی نداشته باشد و نتواند میزان دشواری و مدت زمان مورد نیاز برای امور را بسنجد، بدیهی است در توزیع پاداشها ( عدالت توزیعی ) عادلانه رفتار نخواهد کرد .

۲- ضعف مدیریتی مدیر : گاهی اتفاق می افتدکه باوجودشناخت کامل مدیر از وضعیت کاری کلیه کارکنان ، مدیر تلاش می‌کند که از پاداشها و تنبیهات به عنوان عوامل انگیزش استفاده کند که اشتباه در نحوه توزیع ناشی از ضعف مدیریتی، بی عدالتی را به دنبال خواهد داشت .

۳- سفارشات مدیران ارشد: گاهی اتفاق می افتد که کارکنان تحت نظر مدیر، ارتباط دوستی و یا خویشاوندی با مدیران ارشد دارد در این صورت مدیر جهت راضی نگهداشتن مدیر ارشد سعی درارضای کارکنان مذکورخواهدداشت که در اینصورت بالاجبار از نوعی تبعیض و بی عدالتی استفاده خواهد شد .

نمودار ۴-۱- میانگین مالیات اخذ شده استانها طی سال‌های ۱۳۹۰-۱۳۸۵(میلیون ریال)

با توجه به هدف پژوهش حاضر که تبیین میزان تلاش مالیاتی می‌باشد، لذا در نمودار (۴-۲) تفاوت میان مالیات اخذ شده و مالیات مصوب برای استان های منتخب و طی سال‌های مورد مطالعه آورده شده است.

نمودار۴-۲- میانگین مالیات اخذشده و مصوب (میلیون ریال)

در نمودار زیر مقدار عددی متوسط مالیات اخذ شده و متوسط مالیات مصوب محاسبه شده و به شرح نمودار (۴-۳) می‌باشد، همان‌ طور که مشاهده می‌گردد، در استان اردبیل مقدار مالیات اخذ شده کمتر از مالیات مصوب بوده در حالی که در سایر استانها عدد مذکور مثبت و به ترتیب : گلستان، سمنان، زنجان، گیلان، قزوین و مازندران می‌باشد.

نمودار ۴-۳- تفاوت متوسط مالیات اخذ شده و مالیات مصوب (میلیون ریال)

برای ورود به مرحله تجزیه و تحلیل اطلاعات، آماره توصیفی داده ها شامل شاخص های مرکزی، پراکندگی و انحراف از قرینگی و همچنین آزمون جارگ- برا که توزیع نرمال پسماندها را بررسی شده و به شرح زیر می‌باشد:

جدول۴-۱- آمار توصیفی متغیر وابسته (مالیات اخذ شده)

متغیرها

میانگین

میانه

حداکثر

حداقل

انحراف معیار

چولگی

کشیدگی

جارگ برا

آماره احتمال

مالیات اخذ شده

۱۱۰۴۳۹۲

۹۱۱۷۱۲

۳۰۰۲۷۶۷

۱۳۴۵۷۴

۷۳۷۶۱۷

۱٫۰۴

۳٫۲۶

۹٫۰۹

۰٫۰۱

۴-۴- متغیرهای مستقل

۴-۴-۱- ارزش افزوده صنعت

یکی از عوامل مؤثر در تعیین پتانسیل مالیاتی ارز افزوده ایجاد شده در بخش صنعت است. در نمودار (۴-۴) متوسط ارزش افزوده بخش صنعت در استان‌های منتخب نشان داده شده است، همان‌ طور که مشاهده می‌گردد، بیشترین ارزش افزوده برای استان قزوین و کمترین مقدار آن برای استان اردبیل می‌باشد.همچنین انتظارات تئوریک مبنی بر وجود ارتباط مثبت متغیر مذکور با میزان مالیات اخذ شده ، می‌باشد.

نمودار۴-۴- متوسط ارزش افزوده بخش صنعت (میلیون ریال)

آمار توصیفی متغیر ارزش افزوده بخش صنعت برای تمامی استانها و طی سال های مورد مطالعه به شرح جدول زیر است:

جدول ۴-۲- آمار توصیفی متغیر ارزش افزوده بخش صنعت (میلیون ریال)

متغیرها

میانگین

میانه

حداکثر

حداقل

انحراف معیار

چولگی

کشیدگی

جارگ برا

آماره احتمال

ارزش افزوده بخش صنعت

۵۸۴۴۹۵۴

۴۱۴۵۷۲۶

۲۲۸۹۴۰۹۹

۱۹۴۸۹

۵۵۴۴۱۹۷

۱٫۲

۴٫۰۳

۱۴٫۱۹

۰٫۰۰

۴-۴-۲-ارزش افزوده بخش معدن

در نمودار(۴-۵) متوسط ارزش افزوده ایجاد شده در بخش صنعت نشان داده شده است، همان‌ طور که مشاهده می‌گردد بیشترین مقدار از آن استان مازنداران و کمترین آن برای استان قزوین می‌باشد. همچنین انتظارات تئوریک مبنی بر وجود ارتباط مثبت متغیر مذکور با میزان مالیات اخذ شده ، می‌باشد.

نمودار۴-۵- متوسط ارزش افزوده بخش معدن (میلیون ریال)

آمار توصیفی متغیر ارزش افزوده بخش معدن برای تمامی استانها و طی سال های مورد مطالعه به شرح جدول زیر است:

جدول ۴-۳- آمار توصیفی متغیر ارزش افزوده بخش معدن(میلیون ریال)

متغیرها

میانگین

میانه

حداکثر

حداقل

انحراف معیار

چولگی

کشیدگی

جارگ برا

آماره احتمال

ارزش افزوده بخش معدن

۲۴۶۳۲۹۰

۳۴۱۳۷۷

۱۵۰۲۷۵۰۷

۴۱۴۹۵

۳۸۶۵۰۰۳

۱٫۷

۵٫۰۵

۳۳٫۱۶

۰٫۰۰

۴-۴-۳- ارزش افزوده بخش خدمات

در نمودار(۴-۶) متوسط ارزش افزوده ایجاد شده در بخش خدمات نشان داده شده است، همان‌ طور که مشاهده می‌گردد بیشترین مقدار از آن استان مازنداران و کمترین آن برای استان سمنان می‌باشد. همچنین انتظارات تئوریک مبنی بر وجود ارتباط مثبت متغیر مذکور با میزان مالیات اخذ شده ، می‌باشد.

نمودار۴-۶- متوسط ارزش افزوده بخش خدمات (میلیون ریال)

آمار توصیفی متغیر ارزش افزوده بخش خدمات برای تمامی استانها و طی سال های مورد مطالعه به شرح جدول زیر است:

جدول ۴-۴- آمار توصیفی متغیر ارزش افزوده بخش خدمات

متغیرها

میانگین

میانه

حداکثر

حداقل

انحراف معیار

چولگی

کشیدگی

جارگ برا

آماره احتمال

ارزش افزوده بخش خدمات

۳۳۵۳۸۹۸۰

۲۶۲۱۵۹۱۵

۱۲۱۰۰۰۰۰۰

۲۰۳۰۸۵

۲۷۹۱۴۶۴۳

۱٫۳

۴٫۵۰

۱۹٫۲۴

۰٫۰۰

۴-۴-۴- مخارج دولت

در نمودار(۴-۷) متوسط مخارج دولت در استان های منتخب نشان داده شده است، همان‌ طور که مشاهده می‌گردد بیشترین مقدار از آن استان گیلان و کمترین آن برای استان سمنان می‌باشد. همچنین انتظارات تئوریک مبنی بر وجود ارتباط مثبت متغیر مذکور با میزان مالیات اخذ شده ، می‌باشد.

نمودار۴-۷- متوسط مخارج دولت (میلیون ریال)

آمار توصیفی متغیر مخارج دولت برای تمامی استانها و طی سال های مورد مطالعه به شرح جدول زیر است:

جدول ۴-۵- آمار توصیفی متغیر مخارج دولت (میلیون ریال)

متغیرها

میانگین

میانه

حداکثر

حداقل

انحراف معیار

چولگی

کشیدگی

جارگ برا

آماره احتمال

مخارج دولت

۴۲۳۳۶۹۷

۱۱۸۷۳۱۳

۳۹۸۰۸۱۲۰

۳۳۳۹۵۷

۸۹۲۶۴۴۲

۲٫۷

۹٫۶

۱۵۳٫۴۲

۰٫۰۰

۴-۴-۵- مجموع واردات و صادرات

در نمودار(۴-۸) متوسط مجموع واردات و صادرات در استان های منتخب نشان داده شده است، همان‌ طور که مشاهده می‌گردد بیشترین مقدار از آن استان زنجان و کمترین آن برای استان مازندران می‌باشد. همچنین انتظارات تئوریک مبنی بر وجود ارتباط مثبت متغیر مذکور با میزان مالیات اخذ شده ، می‌باشد.

نمودار۴-۸- متوسط حجم واردات و صادرات(میلیون ریال)

آمار توصیفی متغیر واردات و صادرات برای تمامی استانها و طی سال های مورد مطالعه به شرح جدول زیر است:

جدول ۴-۶- آمار توصیفی متغیر مجموع واردات و صادرات (میلیون ریال)

متغیرها

میانگین

میانه

حداکثر

حداقل

انحراف معیار

چولگی

کشیدگی

جارگ برا

آماره احتمال

واردات و صادرات

۳۷۲۲۴۱۲۳

۲۲۶۷۳۶۵

۲۲۱۰۰۰۰۰۰

۲۹۲۰

۷۱۲۱۶۰۱۱

۱٫۹

۵٫۰۱

۳۹٫۵۵

۰٫۰۰

1. 1. Alm and Martinez ↑

1. 1. Leuthold(1991) ↑

1. 1. -Generalized Least Square ↑

1. 1. Panel Data ↑

1. 1. ) Non-Stationary. ↑

1. 1. ) Spurious Regression. ↑

۱ـ رضایت از کار^[۲۳]: منظور این است که قلمرو و حیطه وظایفی که کارکنان انجام می‌دهند جالب باشد و فرصت‌هایی برای یادگیری و پذیرش مسئولیت آن ها فراهم کند.

۲ـ رضایت از مافوق^[۲۴]: عبارت است از توانایی‌های فنی و مدیریتی مدیران و ملاحظاتی که آنان برای علائق کارکنان از خود نشان می‌دهند.

۳ـ رضایت از همکاران^[۲۵]: عبارت است از میزان دوستی، صلاحیت فنی و حمایتی که همکاران مدیران و کارکنان نشان می‌دهند.

۴ـ رضایت از ترفیع^[۲۶]: عبارت از دسترسی به فرصت‌های واقعی برای پیشرفت در کار کارکنان
می‌باشد.

۵ـ رضایت از حقوق^[۲۷]: بیشترین تأکید نظریه برابری متوجه حقوق (پول) به عنوان مهمترین پاداش در موقعیت‌های کاری بوده است. منظور این است که اگر کارکنان احساس کنند حقوق و مزایا، توقعات آنان را برآورده می‌سازد و با سطح تلاش و فعالیت آن ها برابر است، از کار خود رضایت خواهند داشت.

به طور کلی می توان نتیجه گرفت رضایت شغلی ماحصل تاثیر و تاثر عوامل زیادی نظیر نیازها ؛ علائق ؛ انگیزه ها و نگرش و شخصیت افراد از یک طرف و مختصات شغلی نظیر محیط کار ؛ جو سازمانی ؛ فرهنگ سازمانی و نیز مدیریت از طرف دیگر می‌باشد . چنانچه این عوامل موید یکدیگر باشند موجب حالتی می‌شوند که فرد در خود احساس رضایت می‌کند . ( عباس زادگان ؛ ۱۳۷۹ ؛ صص ۱۸۸-۱۸۹ )

نظریه های مختلف در بحث رضایت شغلی

در خصوص رضایت شغلی نظریات مختلفی ارائه شده است که به اختصار برخی از آن ها مورد توجه قرار می‌گیرد:

۱-۴)نظریه کورمن^[۲۸]

کورمن نظریات رضایت شغلی را قابل تلفیق در هم می‌داند . به نظر او تا سال ۱۹۷۵ عمدتاً سه نظریه رضایت شغلی به شرح ذیل وجود داشته است :

۱ – نظریه کامروایی نیاز^[۲۹] : این نظریه یکی از منطقی ترین نظریه ها در زمینه رضایت مندی می‌باشد و بیانگر این مفهوم است که :

الف ) اگر انسان آنچه را می‌خواهد به دست آورد ؛ خشنود خواهد شد .

ب ) هرچه انسان بیشتر خواهان چیزی باشد وقتی آن را به دست آورد خشنود تر خواهد شد و اگر به دست نیاورد ناراضی می‌گردد .

دو نظریه عمده این چارچوب را مورد بررسی قرار داده‌اند : یکی الگوی کاهشی^[۳۰] و دیگری الگوی ضربی^[۳۱] وروم می‌باشد .

۲ – نظریه گروه مرجع

‌بر اساس این نظریه آنچه موجبات خشنودی و رضایت فرد را فراهم می‌کند برآورده شدن خواستها و دیدگاه های گروهی است که فرد در آن اشتغال دارد . ‌بنابرین‏ اگر شغلی علائق ؛ خواستها و شرایط گروه را برآورده سازد شخص از آن شغل احساس رضایت کرده به آن علاقه مند می‌گردد .

۳ – نظریه روابط انسانی

تحقیقات هاثورن نشان داد که برقراری روابط انسانی ؛ جو دوستانه ؛ مشارکت ؛ پذیرش ؛ احترام به افراد و داشتن روابط غیر رسمی صمیمی سبب افزایش روح همکاری ؛ بازدهی و تولید شده و اثر عمیق بر رضایت شغلی افراد دارد . ( عباس زادگان ؛ ۱۳۷۹ ؛ ص ۱۹۱ )

رزن بلوث^[۳۲] برای پیشرفت در محیط کار و افزایش سود دهی مطرح کرد که خوشحالی و شادابی در محیط کار کلیدی برای موفقیت است . لذا شادابی را به اشکال گوناگون رسمی و غیر رسمی بسنجید ؛ ارتباط بین فرادست و زیردست را حفظ کنید؛ به طور مداوم از اثرات سازمان بر زندگی شخصی و حرفه ای افراد مطلع شوید ؛ افراد را درگیر کار کنید و در آن ها احساس مالکیت در کار ایجاد نمایید ؛ مسائل مالی کار را در نظر بگیرید و رویکرد انسانی را حین کار مورد توجه قرار دهید . ( پرهالد و گری^[۳۳] ۱۹۹۴؛ ص۱۷۵)

۲-۴) نظریه بروفی^[۳۴] بروفی نظریه های رضایت شغلی را به شرح زیر تقسیم‌بندی نموده است:

1. نظریه نیاز‌ها: میزان رضایت شغلی هر فرد که از اشتغال حاصل می‌شود به دو عامل بستگی دارد: اول، چه مقدار از نیاز‌ها و به چه میزان از طریق کار و احراز موقعیت مورد نظر تأمین می‌گردد.

دوم، چه مقدار از نیازها و به چه میزان از طریق اشتغال به کار مورد نظر تأمین نشده باقی می‌ماند. نتیجه‌ای که از بررسی عوامل دسته اول و دوم حاصل می‌شود، میزان رضایت شغلی فرد را معین می‌کند.

۲ ) نظریه انتظارات: انتظارات فرد در تعیین نوع و میزان رضایت شغلی مؤثرند. اگر انتظارات فرد از شغلش زیاد باشد، در این حالت رضایت شغلی معمولاً دیرتر و مشکل‌تر حاصل می‌گردد. لذا رضایت شغلی مفهومی کاملاً یکتا و فردی است و باید ‌در مورد هرفرد به طور جداگانه، عوامل و میزان و نوع آن مورد بررسی قرار‌گیرد.

۳) نظریه نقش: در این نظریه به دو جنبه اجتماعی و روانی توجه می‌شود. رضایت کلی نتیجه‌ای است که از ترکیب دو جنبه اجتماعی و روانی حاصل می‌شود. (شفیع آبادی، ۱۳۸۵، صص۱۰۱-۱۰۰)

۳-۴) نظریه پارسون^[۳۵] :

“پارسون” رضایت شغلی را وابسته به پنج عامل بشرح زیر می‌داند:

۱- عزت نفس : انسان‌ها با هنجارها و نیازهای اخلاقی که درون خود به وجود می آورند زندگی می‌کنند. محترم شمردن این هنجارها و الگو های رفتاری در کسب رضایت شغلی آنان تاثیر بسزائی دارد . مدیر شایسته آن است که کار کنان را در خلق این هنجارها یاری نماید.

۲- شناسائی : همه انسان‌ها علاقه دارند تا از سوی دیگران مورد شناسائی و احترام قرار گیرند. مدیران می‌توانند در ایجاد یا فقدان این احساس بسیار مؤثر باشند.

۳- ارضای خواسته ها : انسان ها همواره در پی ارضای نیازهای مادی و معنوی خویش اند و این امر بر رضایت شغلی آنان مؤثر است . تحقیقات نشان می‌دهد غالبا” ترک خدمت افراد به سبب عدم حصول رضایت شغلی و تامین خواسته های آنان است .

۴- لذت : لذت بخش بودن شغل و فعالیت های شغلی در کارکنان ایجاد خشنودی و رضایت شغلی می‌کند.

۵- صمیمیت : درستی و صمیمیت در روابط میان کارکنان یک محرک قوی انگیزشی است که به رضایت شغلی منجر می شود فقدان این امر مشکلاتی را به وجود می آورد برخوردهای منفی گسترش پیدا می‌کند و ضعف روحیه را همراه دارد. علائم ضعف روحیه ؛ پرخاشگری ؛ بدگوئی ؛ سخن چینی ؛ کاهش تولید ؛ تأخیر ورود و تعجیل خروج می‌باشد . ( عباس زادگان ؛ ۱۳۷۹ ؛ ص ۱۹۲)

۴-۴) نظریه تفاوت

« لاک^[۳۶]» عقیده دارد که رضایت شغلی یا نارضایتی شغلی به تفاوتی که شخص بین آنچه از شغلش به دست آورده و آنچه که آرزو داشته و می‌خواسته، بستگی دارد. اگر بین میزان آرزوهای شغلی فرد و دستاوردهای واقعی‌اش تفاوت وجود نداشته باشد وی خشنودی و رضایت خواهد داشت و اگر دستاوردهای حاصل از شغل وی کمتر از میزان خواسته‌هایش باشد ناراضی خواهد بود.

« لاولر^[۳۷]» رضایت شغلی را تفاوت بین درک کارکنان از شرایطی که بایستی ایجاد شود با شرایطی که به طور واقعی در شغل وجود دارد، می‌داند. اگر بین آن ها تفاوتی وجود نداشته باشد فرد راضی خواهد بود. مانند زمانی که فرد انتظار افزایش درصدی در حقوقش را دارد و این انتظار برآورده می‌شود.

« پورتر» نیز رضایت شغلی را به عنوان تفاوت بین میزان عواملی که بایستی در شغل وجود داشته باشد و میزانی که اکنون وجود دارد تعریف ‌کرده‌است (دلجو، ۱۳۷۴).

۵-۴) نظریه انگیزشی – بهداشتی^[۳۸] هرزبرگ:

کیفیت زندگی یکی از مهم ترین مسائل پیش روی جهان امروز و از مباحث اساسی در تکوین سیاست گذاری اجتماعی محسوب می شود که موضوعاتی چون رفاه,ارتقاء کیفیت زندگی سلامت محور,رفع نیازهای اساسی,زندگی رو به رشد ورضایت بخش,نوع دوستی واز خود گذشتگی در میان جماعات را در بر می‌گیرد.(پاپکین,۱۳۹۱) .

با توجه به مهم تلقی بودن کیفیت زندگی برای افراد جامعه تلاش برای ارتقاء آن از اصلی ترین اصول و اولویت های برنامه ریزان وسیاست گذران اجتماعی مدیران ‌و مسئولان حکومتی در هر جامعه وکشوری است.لذا به جرات می توان گفت کلیه برنامه ها,سیاست ها و عملیات هایی اجرایی در یک جامعه در راستای ارتقاء کیفیت زندگی مردم آن جامعه است.نتایج مطالعات کیفیت زندگی می‌تواند به ارزیابی سیاست ها,رتبه بندی مکان ها,تدوین استراتژی های مدیریت و برنامه ریزی در هر جامعه ای کمک کرده و درک اولویت بندی مسایل اجتماعی برای برنامه ریزان مدیران آن جامعه را به منظور ارتقای کیفیت زندگی شهروندان تسهیل سازد.همچنین یافته های کیفیت زندگی می‌تواند برای باز شناسی استراتژی های سیاسی قبلی وطراحی سیاست های برنامه ریزی آینده استفاده شوند.علاوه این مطالعات کیفیت زندگی می‌تواند به شناسایی نواحی مسئله دار,علل نارضایتی مردم,اولویت های شهروندان در زندگی,تاثیر فاکتور های اجتماعی-جمعیتی بر کیفیت زندگی و پایش و ارزیابی کارایی سیاست ها و استراتژی ها در زمینه کیفیت زندگی کمک کند.(همان منبع) .

در رویکردی عملی کیفیت زندگی به عنوان یک مفهوم کلی تعریف می شود که تمام ابعاد زیستی شامل رضایت مادی,نیازهای حیاتی به علاوه جنبه‌های انتقالی زندگی نظیر توسعه فردی,خود شناسی وبهداشت اکوسیستم را پوشش می‌دهد.(همان منبع) .

در یک تقسیم بندی ابعاد کیفیت زندگی ‌بر اساس حوزه های تاثیر به ۵ دسته تقسیم می‌شوند:اجتماعی و فرهنگی,روانشناختی,اقتصادی,جسمی و فیزیکی و محیطی است.(همان منبع) .

الف)بعد اجتماعی وفرهنگی کیفیت زندگی:بعد اجتماعی از جمله عوامل کلیدی در شکل دادن کیفیت زندگی است که تاثیر قابل توجهی بر احساسات اساسا اجتماعی مردم دارد.این بعد در سطح میانه مورد سنجش قرار می‌گیرد و شاخص های آن تلفیقی از شاخص های ذهنی وعینی کیفیت زندگی هستند.

ب)بعد روانشناختی کیفیت زندگی:بسیاری از نظریه پردازان بر میزان احساسات سعادت فرد از زندگی به عنوان عامل تعیین کننده در نگرش فرد به زندگی تأکید کرده‌اند.در حقیقت از جمله عواملی که برای مدت زیادی از جانب روانشناسان به عنوان مشخصات تعریف کننده احساس سعادت یا خوشبختی ارائه شده اند می توان به معیارهایی نظیر دوست داشتن دیگران,لذت بردن از زندگی یا شناخت خود اشاره کرد.

ت)بعد اقتصادی کیفیت زندگی:این بعد بیشتر ناظر بر توانایی مالی, میزان دارایی,قدرت خرید ومصرف,برخورداری از امکانات رفاهی در سطح فردی و گروهی و در میزان رشد خالص وناخالص ملی,ضریب جینی,دستیابی به شغل و فرصت های شغلی و مواردی از این قبیل در سطح کلان وملی است.

ث)بعد جسمی و فیزیکی کیفیت زندگی:این بعد بیشتر درحوزه سلامت و بهداشت فردی وشخصی می‌باشد.در بخش جسمانی مؤلفه‌ هایی مانند:قدرت,انرژی وتوانایی انجام فعالیت های روزمره وخود مراقبتی و در بخش مربوط به بیماری علائم بیماری مانند درد,از کار افتادگی,ناتوانی در دسترسی به درمان مناسب,شیوه های درمانی نامناسب و….مورد تفسیر وسنجش قرار می‌گیرد.

ج)بعد محیطی کیفیت زندگی:این بعد در سطح کلان قرار دارد شرایط خارجی وعوامل محیطی را مورد بررسی قرار می‌دهد.وضعیت کالبدی ‌و فیزیکی محیط زیست افراد در محیط های شهری,روستایی وعشایری در زمینه مسکن,زیر ساخت های حمل ونقل,زیر ساخت های مربوط به معماری محیط ومنظر,وضعیت آلاینده های محیطی(آلودگی هوا,آلودگی های صوتی,تصویری در محیط و….)امکانات و خدمات زیر ساختی در حوزه فن آوری اطلاعات و ارتباطات,قوانین و مقررات موجود در حوزه های مختلف,خدمات عمومی در اجتماع و….از جمله مؤلفه‌ های محیطی کیفیت زندگی هستند.(همان منبع) .

دیدگاه های نظری پیرامون کیفیت زندگی

در حال حاضر اتفاق نظر چندانی در زمینه ی چیستی مفهوم کیفیت زندگی وجود ندارد. این مفهوم در حوزه های متفاوت علمی با برداشت‌های متفاوت در حال حاضر به کار برده می شود. در این جا به تعدادی از این تعاریف اشاره می شود:

۱-کالمن در سال ۱۹۸۴می گوید که کیفیت زندگی، گستردگی و انبساط امید و آرزو است که از تجارب زندگی ناشی می شود (کالمن،۱۹۸۴) .

۲- روبرت و کلیفتون در سال ۱۹۹۱ کیفیت زندگی را درجه ی رضایتمندی مردم یا حس خوب بودنی که آن ها در یک محیط خاص تجربه می‌کنند، می‌دانستند (روبرت ، کلیفتون ،۱۹۹۱) .

۳- فرانس و پاورس در سال ۱۹۸۵می نویسند : «کیفیت زندگی، ادراک فرد از رفاه است که به نظرمی رسد از رضایت یا عدم رضایت در حیطه های اصلی زندگی ناشی می شود» (فرانس، پاورس،۱۹۸۵) .

۴- تستا و سیمونسون در سال ۱۹۹۶کیفیت زندگی را ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی می دانند که محدود به تجارب، اعتقادات، انتظارات و ادراک بیمار است ( تستا و سیمونسون ، ۱۹۹۶) .

۵- زان در سال ۱۹۹۲کیفیت زندگی را درجه رضایت در تجارب زندگی فرد می‌داند، وی می‌گوید کیفیت زندگی شامل رضایت از زندگی ، رضایت از تصور از خود ، سلامت و فاکتورهای اجتماعی و اقتصادی است ( زان ، ۱۹۹۲) .

۶- سازمان بهداشت جهانی نیز کیفیت زندگی را اینگونه تعریف می‌کند:«ادراک افراد ازموقعیتشان در زندگی،در متن فرهنگ و نظام های ارزشی که در آن زندگی می‌کنند و در ارتباط با اهداف ، انتظارات ، ارتباطات و نیازهایشان است» (نل ،۱۹۹۳) .

۷-کیفیت زندگی به طور کلی به عنوان درجاتی از رضایتمندی و نیل به نیازها در زمینه‌های فیزیکی، روان شناختی و رفتاری، فعالیتی و از آن مهم تر”احساس خوب بودن” تعریف می‌گردد (شهرزاد، ۱۳۷۵) .

۸-موری با رویکردی تلفیقی چهار مجموعه شرایط را برای بهبود کیفیت زندگی مؤثر می‌دانند منابع مادی,امنیت,عزت نفس و خشنودی و در هر زمینه یک سطح آستانه را پیش‌بینی می‌کند که در آن سطح شادکامی فرد تحقق می‌یابد.او عدالت وآزادی رابه عنوان پیش نیاز های این شرایط فرض می‌کند و بر این نظر است که کیفیت زندگی در صورتی بهبود می‌یابد که:

1. 1. منابع مادی پایه ای در دسترس باشند.

1. 1. قدرت سیاسی برای اجرا و تقویت استاندارد های جمعی وجود داشته باشد.

1. 1. محیطی فراهم باشد که در آن افراد بتوانند مسولیت کارهایشان را بپذیرند و اعتماد به نفس خود را بهبود بخشند.

1. افراد بتوانند استقلال وتوانمندی لازم برای خشنودی اساسی را تجربه کنند(غفاری,امیدی,۱۳۸۸) .

تعریف کیفیت زندگی و فضای مفهومی آن

در این رویکرد، مشکلی که با آن مواجه می‌شویم نیز شامل می‌شود و بیشتر از آن ، بهره بیشتر از توافق دوجانبه و حل مسالمت آمیز طرفین را قادر می‌سازد که رابطه بین خودشان را پایدار نگه دارند. بسیاری از سودهای دوجانبه دیگر به عنوان نتیجه‌ای از این فرایند ممکن است پوشش داده نشوند . نتیجه می‌تواند الزام آور باشد اگر در یک توافق قراردادی نتیجه شود که نشان دهنده مذاکرات می‌باشند،هر چند بعید است که دادگاه‌ها مذاکره را به عنوان ابزاری برای ثبات رویه قضایی در اجرای مدیرت پرونده فعال در نظر بگیرند. .(سوناراجا، ۱۹۹۰: ۲۳۹)

این رویکردها تنها رویکردهای موجود نمی‌باشند. رویکرهایی در این بین وجود دارند ، که در واقع در طول یک مذاکره یا مجموعه‌ای از مذاکرات این رویکرد ممکن است تغییر نماید ، شاید چندین بار . یک طرف ممکن است از یک رویکرد استفاده کند و طرف دیگر از رویکرد دیگری استفاده کند. این سوال که کدام رویکرد استفاده شود با توجه به تعداد فاکتورهایی شامل موقعیت مذاکره نسبی طرفین می‌شود تغییر می‌کند. بسیاری از قراردادها در صنعت نفت و گاز برای مذاکره ‌در مورد اختلاف فراهم شده‌اند.

به عنوان مثال ، در استاندارد فرم قرارداد ، یک رویکرد مذاکره‌ای سه سطحی پیش از اجرای رویه ای دی آر فراهم شده است. این قرارداد یک بند تشدید دارد که به موجب آن اختلافات در ابتدا توسط نماینده‌های هر یک از طرفین بررسی می‌شود؛ اگر به هیچ توافقی حاصل نشود سپس به اشخاصی که در فرم توافقنامه نام آن ها آمده است ارجاء داده می‌شود ؛ سپس اگر راه حلی حاصل نشود اختلاف به مذاکره اصلی در سطح اجرایی ارجاء داده خواهد شد . مذاکره اجرایی اغلب در قراردادهای صنعتی به عنوان بخشی از فرایند حل اختلاف تشدید شده استفاده می‌شود . مزیت این موضوع این می‌باشد که اختلاف را از کنترلآنهایی که با هم در فعالیت‌های قرارداد به صورت روزانه کار می‌کنند خارج می‌کند، از اینرو به حفظ روابط کاری خوب کمک می‌کند. اگر داوری اجرایی ناموفق باشد سپس هر طرف می‌تواند اختلاف را به دادگاه ببرد ، اما تنها اگر مراحل اولیه کامل شده باشند. مزایای اصلی مذاکره این است که منازع کننده ها در کنترل فرایند می‌مانند ، راه حل‌های مذاکره‌ای تمایل به داشتن مدت زمان بیشتری دارند، مدیریت زمان و هزینه ها، محرمانه بودن ، راکاهش می‌دهد ، و پس از آنکه مذاکره کنندگان درگیر نزاع اصلی نمی‌شوند ، آن ها فاصله شخصی و احساسی دارند که اجازه می‌دهند که بی‌طرف باشند . (دیوید، ۲۰۰۹ :۴۳۹)

از نظر قدرت اجرایی ، بر خلاف دادرسی یا یک رأی‌ داوری بیگانه ، توافق برای مذاکره به طور سنتی به دلیل عدم اطمینان از داشتن نیروی الزام آورغیر قابل اجرا می‌باشد. در دعوایی^[۳۷] یک شرکت توافق می‌کند که با شرکتی دیگر وارد مذاکره شود یا وارد مذاکره با هر شخص ثالثی شود . به هر حال، هیچ نشانه‌ای وجود نداشت که دو شرکت چه مدت اجبار دارند که مذاکره را ادامه دهند و همچنین هیچ چیزی که وظیفه پایان دادن ‌به این اجبار را داشته باشد وجود نداشت. دادگاهی به منظور توافق برای مذاکره برای یک دوره نامشخص که غیر قابل اجرا بود تشکیل شد.

۳-۶-روش های مدرن حل اختلاف در حوزه نفت و گاز

۳-۶-۱-میانجی‌گری

۳-۶-۲- گوناگونی روش های حل اختلاف

روند اخیر در صنعت نفت و گاز یک افزایش در استفاده از فرایندهای چندلایه حل اختلاف را نشان می‌دهد، بخصوص در قراردادهای بین‌المللی . این فرایند شامل حل اختلافات از طریق بندهای چند لایه حل اختلاف که فرایندهای حل اختلاف متفاوتی را در مرحله های متمایز وافزایشی ارائه می‌دهد. بند چند لایه حل اختلاف ممکن است شکل‌های متنوعی به خود بگیرد . به عنوان مثال ، در دعوای^[۳۸] یک توافقنامه بلند مدت تامین گاز یک بند سه لایه حل اختلاف را ارائه می‌دهد. پس از کمک کردن ملاحظات مکتوب اختلاف ، طرفین توافق کردند که با هم ملاقات کنند و از تمام توان منطقی خود برای حل و فصل اختلاف یا تفاوت در حسن نیت استفاده نمایند. در مواقعی که یک اختلاف بین طرفین حل نشده باید اختلاف برای تصمیم گیری به یک کارشناس ارجاء داده شود . در نهایت ، در مواقعی که هیچ کارشناسی تعیین نشود یا رویه قادر به اجرا شدن نباشد ممکن است اختلاف توسط هر دو طرف به موجب مقررات داوری ۱۹۹۶ به داور ارجاء داده شود .

بعلاوه ، شرایط کلی قرارداد^[۳۹] (شامل نکات راهنما می‌شود) برای خدمات (ساحلی و غیر ساحلی) بند ۳۰ و تامین آیتم‌های اصلی کارخانه و تجهیزات ، بند ۳۶ مثال‌هایی را از بندهای لایه لایه حل اختلاف ارائه می‌دهد. به طور خلاصه، فرایند اینگونه است که اختلاف را در ابتدا به نماینده‌های شرکت‌ها برای بحث و بررسی و تلاش منطقی برای رسیدن به توافق ارجاء می‌دهد. اگر به توافقی حاصل نشود ، اختلاف به دو نفری که نام آن ها در ضمیمه قرارداد آورده شده است ارجا داده می‌شود . اگر ، دوباره ، ‌توافقی حاصل نشود ، اختلاف به مذاکرات اجرایی که توسط مدیران اجرایی شرکت‌ها انجام می‌گیرد ارجا داده می‌شود . دادگاه آخرین منبع حل اختلاف می‌باشد . به هر حال ، طرفین برای توافق ‌در مورد کاربرد داوری به عنوان روش ای دی آر آزادی دارندف بخصوص در مواردی که یک المان دریایی بین‌المللی نیز وجود داشته باشد. (الرحمانی، ۲۰۱۱ : ۷)

مثال بیشتر یک قرارداد برای ارائه یک محصول شناور، ذخیره سازی و تخلیه^[۴۰] نصب و راه اندازی در دریای شمال می‌باشد. این قرارداد در سال ۱۹۹۶ امضا شد و فصلی را ‌در مورد حل و فصل اختلافات در بر می‌گیرد . این رویه برای حل اختلافات بدون استفاده از هیچ شکلی از داوری و دادرسی طراحی شده است . در عوض ، قرارداد برای اختلافاتی به کار گرفته می‌شود که بواسطه یک فرایند هیبریدی افزایشی مذاکره حل خواهند شد ، که توسط مذاکره اجرایی و به حد اعلا رسیدن در استفاده از فرایند تعیین کارشناس دنبال می‌شود. بر اساس بند مربوطه قرارداد ، اختلافات در ابتدا توسط مشتری و نماینده‌های پیمانکارانمورد بحث و بررسی قرار گرفته اند. این موقعیت‌ها در قرارداد مشخص ‌شده‌اند و افراد به قدر لازم روی کاغذ منتصب شده‌اند . اگر آن ها قادر به حل اختلاف نباشند سپس اختلاف به سطح بعدی مدیریت وارد می‌شود ، سطح ارشد یا اجرایی، و آن ها تلاش می‌کنند تا درباره راه حل مذاکره کنند. اگر این فرایند در نتیجه در رسیدن به راه حل ناموفق باشد ؛ سپس دو طرف قرارداد به طور مشترک کارشناسی را برای تصمیم گیری ‌در مورد اختلاف منتصب می‌کنند.

بند دوم: انواع اعتیاد

اعتیاد دارای انواع و دامنه­ای بس وسیع و مورث عوارض فردی و اجتماعی بسیار است. شایع­ترین آن
در بحث مربوطه به آسیب­ها و عوارض اجتماعی دو نوع است:

۱- اعتیاد به مواد مخدر

۲- اعتیاد به الکل، که در درجه بالای ابتلای آن به الکلیسم منجر می­ شود.

۱ـ موادمخدر: غرض از آن داروها و اشیایی است که آدمی با مصرف آن به صورت بلعیدن، تزریق کردن، احساس حالت خلسه ونشئه­ای می­ کند و در عالمی توأم با احساس رضایت فرو می­رود، اهم این موارد مرفین و هروئین است ولی انواع دیگری هم در برخی از جوامع وجود دارد مثل ال.اس.دی وحشیش، ماری جوانا و…. که مبتلایان با احساس لذت ونشاطی که در آغاز از مصرف آن احساس ‌می‌کنند ‌به‌تدریج‌ برطلب خود از مصرف مواد می ­افزاید و لحظه­ای به خود می­آیند که خود را قادر به ترک آن
نمی­یابند.

۲ـ الکلسیم: الکلسیم ناشی از مصرف افراطی الکل است به گونه ­ای که پس از مدتی احساس نوعی وابستگی غیرقابل ترک برای او پدید می ­آید. فرد ناگزیر است زندگی خود را بر سر مایه بگذارد. الکلسیم حالتی عصبی و هیجان آمیز بر فرد متولی می­سازد که این خود حالتی خطرآفرین است و بعلت آثار و عوارض ناگوارش به صورت یک مشکل حاد اجتماعی درآمده است.^[۲۹]

بند سوم: تاریخچه اعتیاد

گرچه از دیرباز مسأله اعتیاد به مواد مخدر و نباتات مکیف در بین اجتماعات بشری وجود داشته است، از روزگار باستان، آشنایی و انس با پاره­ای از تخدیر کننده، به صورت ابتدایی در موارد ضروری و استعلاجی به معرض می­رسیده است.. سابقه کشت تریاک را در ایران ، برخی از نویسندگان به ۲۰۰ سال قبل منصوب داشته اند و سابقه صرف آن به عنوان مکیف از ۶۰ سال پیش ‌به این طرف رواج پیدا ‌کرده‌است و تا چند سال پیش اعتیاد در مجامع انسانی، مخصوصاً تریاک، الکل و سیگار بوده است ولی بشر تنها، طلب جو و کامجو در پی تأمین هوس­های زودگذر خود هر چند که به قیمت جان خود تمام گردد، به هر وسیله­ای روی ‌می‌آورد
و تفریحات مصنوعی و بدنی و زیان­بار را جایگزین تفریح و نشاط حقیقی پذیرا می­گردد. امروز افزایش تصاعدی و اعتیاد و آلودگی، ایجاب می­ کند که مسئله اعتیاد از دیدگاه­ های مختلف و زاویه­ های مختلف ، مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.^[۳۰] در ادامه، به بررسی تاریخچه مواد مخدر در جهان، ایران و فقه می­پردازیم.

۱ ـ تاریخچه مواد مخدر در جهان

مواد مخدر سابقه­ای طولانی دارد ، در طول تاریخ انسان از مواد مخدر زمانی به عنوان دارو جهت التیام دردها استفاده می ‌کرده‌است و زمانی هم برای ایجاد لذت یا فرار از ناراحتی ها و همچنین درجشنها و مراسم مذهبی و گاهی توسط جادوگران مورد استفاده قرار می­گرفته است . با بررسی آثار مکتوب و لوحه های گلی که از سومریان باقی مانده است، چنین استنباط می شود که سومریان اولین کسانی بودند که تریاک را کشف کردند و علاوه بر اینکه از آن به عنوان یک داروی مسکن استفاده می‌کردند تدریجاً به عنوان یک مکیف
و مخدر نیز مورد استفاده قرار گرفت و نام گیاه شادی بخش نیز بر آن نهادند . علاوه بر سومر اقوام آشورمصر یونان و رم نیز تریاک را می شناختند و از آن استفاده می‌کردند .^[۳۱] یونانیها تریاک را اپیوم نامیده و اطبا بزرگی نظیر سقراط ترکیباتی از تریاک را برای بیماری‌های مختلف جسمی و روانی تجویز می‌کردند . سابقه استفاده از مواد مخدر همانطوریکه اشاره شد بیشتر جنبه مصرف طبی داشت و فقط به دستور اطباء مصرف می شد . از آن زمان اعتیاد ابعاد وسیعی نداشت و به صورت مسایل اجتماعی و سیاسی بروز کرده و ابعاد سیاسی
و بین‌المللی به خود گرفته است . با شروع انقلاب صنعتی ( اواخر قرن ۱۷ و اوایل قرن ۱۸) و بسط تجارت
و ارتباط و از همه مهمتر نیاز صنایع نوپا انقلاب صنعتی به سرمایه روند جدیدی در مسایل مختلف جهانی آغاز شد . در این میان تریاک نیز نقش تازه ای پیدا کرد . این ماده در کنار سایر ترفندهای استعماری به عنوان وسیله برای جذب سرمایه کشورهای جهان سوم اضمحلال نیروهای انسانی و نابودی فرهنگ و اقتصادملی کشورها مورد مبادله کلان قرار گرفت .^[۳۲]

عملکرد کمپانی هند شرقی در کشورهای آسیایی بخصوص در چین یک نمونه عینی است .با ظهور انقلاب صنعتی در انگلستان این کشور به منظور سرمایه گذاری صنعتی خرید مواد اولیه و خام صنایع و ادویه جات موجود در کشورهای آسیای شرقی نیاز شدید به سرمایه پیدا کرد اما به دلیل ضعف مالی بخصوص کمبود طلا و نقره کافی در این کشورتوجهش را به دیگر کشورها خصوصاًً کشورهای مستعمره متمرکز نموده
و برای نیل به اهداف خود به ترفندهای متعددی دست یابید . یکی از این شگردها توسل به تجارت تریاک درآسیای شرقی بود . ^[۳۳] این کمپانی با دردست گرفتن تجارت تریاک در آسیای شرقی بخصوص در کشور چین ، طی سالیان دراز تجارت سود برد و بسیاری از مردم این کشور را به دام اعتیاد کشاند . دولت چین که از شیوع تریاک و خروج سرمایه وحشت زده شده بود به مقابله با این کمپانی برخاست و تقاضای منع تجارت تریاک را از کمپانی مذبور نمود . اما این کمپانی به خواست دولت چین توجهی ننموده و بر عمل خود اصرار ورزید . به همین دلیل دولت چین مجبور به مصادره تریاکهای این کمپانی شد که نیروهای نظامی بریتانیا به پشتیبانی از کمپانی هند شرقی وارد مبارزه شدند و طی دو جنگ به نامهای جنگ‌های تریاک شکست سختی بر نیروهای نظامی چین وارد نمودند و نهایتاًً علاوه بر خسارت موفق شدند از چندین بندر چین برای حمل و نقل و توزیع تریاک استفاده نمایند . ‌به این ترتیب کشور چین طی سالیان دراز در اسارت مواد مخدر و اعتیاد قرار گرفت . اینگونه عملکرد استعماری در سطح جهانی برای گسترش مواد مخدر و نتایج مخرب حاصل از آن سبب شد تا درون کشورها قیام و اقداماتی قانونی علیه مواد مخدر و سوء استعمال آن انجام شود از طرفی به واسطه بین‌المللی و جهانی شدن این محفل اجتماعی زنگ خطر به صدا درآمده ، انگیزه همکاری کشورهای جهانی را علیه مواد مخدر برانگیخته و موجب برگزاری کنفرانس ها ، عقد قراردادهای دوجانبه و چند جانبه و تشکیل کنوانسیون های جهانی گردید .^[۳۴]

۲ ـ تاریخچه مواد مخدر در ایران

د) سایر حقوق و تکالیف کشورهای بی طرف:

۱-حقوق کشورهای بیطرف

الف) آزادی حمل و نقل هوایی بازرگانی با کشورهای متخاصم. از دیدگاه حقوقی کشورهای بی طرف می‌توانند با کشورهای دیگر حتی کشورهای متخاصم روابط تجاری داشته باشند و هواپیماهای تجاری بی طرف مطابق قانون می‌توانند تردد هوایی داشته باشند. محدودیت های این هواپیماها در ماده ۶۷ دستورالعمل رمو آمده است^[۲۳۳]

ب) حق پناه دادن به خلبانان فراری کشورهای متخاصم کشورهای بی طرف می‌توانند به کلیه افراد نظامی کشورهای متخاصم اعم از فراری، اسیران جنگی و بیماران و مجروحان جنگی پناه دهد و از آن ها نگهداری کند این اعمال جز اعمال بشر دوستانه است و تنها برای این اعمال می شود که خدمتی به بشریت شود و در این راستا کشور بی طرف نباید از بی طرفی عدول کند و آن ها را اسیر جنگی بگیرد و یا از طرف دیگر آن ها را تجهیز کند و باعث تضیف طرف دیگر مخاصمه شود از این رو به کشور بی طرف اجازه داده شد که آنان را در اردوگاه های مخصوص نگهداری نموده یا آزاد کند.

ماده ۱۳ عهدنامه پنج لاهه در خصوص بی طرفی ‌به این مهم اشاره نمود که از باب وحدت ملاک ما این ماده را به جنگ های هوایی تسری می‌دهیم

پاراگراف آخر ماده ۳۷ کنوانسیون اول ژنو ۱۹۴۹ بیان نموده که ‌زخم‌داران و بیماران که با موافقت زمامداران محلی به وسیله هواپیماهای بهداری در خاک بی طرف پیاده شوند باید توسط آن کشور بی طرف در مواردی که حقوق بین‌المللی مقرر می‌دارد نگاه داشته شوند تا نتوانند مجدداً در عملیات جنگی شرکت نمایند مگر آنکه در این خصوص قرار دیگری بین دولت بی طرف با دولت های متخاصم داده شده باشد. هزینه بیمارستان و نگاهداری این اشخاص به عهده دولت متبوع آنان خواهد بود.

پ) حق دفاع از قلمرو هوایی خود^[۲۳۴]

در خصوص این حق ماده ۴۰ کنوانسیون ۱۹۲۳ لاهه بیان می‌کند که هواپیماهای نیروی متخاصم باید از ورود به محدوده تحت صلاحیت یک کشور بی طرف خودداری کند و ماده ۴۲ به کشور بی طرف اجازه داده است که با هر وسیله ای مانع از ورود هواپیماهای نظامی نیروهای متخاصم به کشور خود شود و حتی به دولت بی طرف اجازه بازداشت آن ها را داده است.

ماده ۴۶ کنوانسیون لاهه نیز به دولت بی طرف اجازه داده است از هر وسیله ی استفاده کند تا هر هواپیمایی که بیم آمادگی حمله به نیروهای متخاصم از آن می رود، هواپیماهایی که در بین اعضای آن نیروی نظامی هستند، جلوگیری کند و برای سایر هواپیماها مسیر معینی را برای آن هواپیماها مشخص کند و ضمانت هایی را معین کند که آن هواپیما فقط از همان مسیر تردد خواهد نمود.

ماده ۱۰ عهدنامه پنجم لاهه در خصوص بی طرفی نیز ‌به این مهم اشاره نموده است که این اعمال به عنوان اقداماتی خصمانه در نظر گرفته نمی شوند.

ت) اجازه عبور به هواناوهای حامل بیمار و مجروحان جنگی^[۲۳۵]

ماده ۱۸۱ دستورالعمل سن رمو بیان نموده است که هواپیماهای پزشکی نیروهای متخاصم فقط با موافقت نامه قبلی می‌توانند وارد حریم هوایی کشور بی طرف شوند و باید بعد از ورود بر طبق موافقت نامه عمل کنند و اگر برای بازرسی ملزم به فرود شوند باید در فرودگاه تعیین شده در کشور بی طرف فرود آیند.

در ماده ۱۸۲ پیش‌بینی نموده که اگر توافق نامه قبلی وجود نداشت و یا به دلیل سرپیچی از مفاد موافقتنامه هواپیما پزشکی وارد حریم بی طرف شد (به دلیل اشتباه یا اضطرار) باید به کشور بی طرف مشخصات شناسایی خود را اعلام کند و در صورت شناسایی این هواپیما به عنوان هواپیمای پزشکی نباید مورد حمله از سوی کشور بی طرف قرار گیرد و مجاز به ادامه مسیر خود می‌باشد و اگر مشخص شد که هواپیما پزشکی نیست قابل تصرف است و خدمه آن طبق مقررات حقوق بین‌المللی در کشور بی طرف بازداشت می‌شوند.

ماده ۴ عهدنامه پنجم لاهه نیز بیان نموده که کشور بی طرف می‌تواند اجازه دهند که مجروحان از قلمرو او عبور کنند به شرط آنکه نیروی نظامی و لوازم جنگی همراه آنان نباشند.

ج) حق غنیمت گیری انواع هواپیماهایی که به قلمرو کشور بی طرف تجاوز می‌کنند.

همان طور که در بند ۳ بیان شد کشورهای متخاصم برای عبور و مرور ‌بر فراز کشور بی طرف باید قواعدی را رعایت کنند و اگر سرباز زنند دولت بی طرف می‌توانند آنان را توقیف کنند.

۲)تکالیف کشورهای بیطرف

الف) منع تجهیز و تدارک جنگی متخاصمان:

در ماده ۴۴ کنوانسیون ۱۹۲۳ لاهه آمده است که کمک مستقیم و غیرمستقیم دوست بی طرف به هواپیماهای نیروی متخاصم و دادن مهمات و محموله های لازم برای هواپیما ممنوع است گر چه دولت های بی طرف برای تجارت آزاد هستند اما باید از جانبداری و انجام معاملاتی که تقویت جبهه یکی از متخاصمان شود خودداری کنند ^[۲۳۶]

کشورهای بیطرف نباید دامنه جنگ را تشدید کنند و کالاهایی که جهت عملیات نظامی لازم است تحویل متخاصمان دهند.^[۲۳۷]

ب) منع ارائه اطلاعات نظامی به متخاصمان: ^[۲۳۸]

دادن اطلاعات نظامی به کشورهای متخاصم موجب خروج ثالث از بی طرفی در جنگ خواهد شد و انجام این کار از سوی کشور بی طرف ممنوع است.

پ) منع اجازه عبور یا توقف به نیروهای متخاصم

ت) عدم جانبداری از طرفین متخاصم

ماده ۹ عهدنامه پنجم لاهه کشور بیطرف را ملزم می‌کند که با متخاصمان رفتاری یکسان داشته باشد و تمام ممنوعیت های موجود برای متخاصمان به صورت یکسان اجرا و اعمال شود.

ر)سایرحقوق و تکالیف طرف های متخاصم:

۱)حقوق طرف های متخاصم

الف)حق عبور مشروط ‌بر فراز کشور بی طرف:

همان گونه در مفاد قبل ذکر شد هواپیماهای دل حال عبور ‌بر فراز کشورهای بی طرف باید در مسیر معین و زمان معین از فراز آن کشور عبور کرده و هر زمان تقاضای فرود شد جهت بازرسی و نشستن در مکان معین فرود آیند.

ب) حق غنیمت گیری انواع ناوهای هوایی بیطرف که تحت حمایت نظامی کشور متخاصم قرار دارند.

هواناوهای بی طرف تابع حق بازدید و بازرسی می‌باشند اگر در اثر بازدید و بازرسی مشخص شود که محموله آن ها تابع اصول بی طرفی است حق توقیف و ضبط آن ها وجود ندارد و در صورت اثبات اینکه این هواناوها قواعد بی طرفی را نقض نموده اند می توان آن ها را غنیمت گرفت.

در موارد ذیل اصل بی طرفی رعایت نمی شود:

۱) نفوذ در یک منطقه ممنوعه

۲) مبادرت به قاچاق جنگی

۳) یاری رساندن به دشمن

۴) مقاومت در مقابل بازدید و بررسی ^[۲۳۹]

۲)تکالیف کشور متخاصم:

الف) احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشور بی طرف

تمامیت ارضی کشور بی طرف مصون از تعرض است مگر آنکه آن گونه که شرح داده شد از بی طرفی خارج شود.

ب) منع مخاصمه از قلمرو هوایی کشور بی طرف

حریم هوایی کشور بی طرف نباید عرصه نبرد واقع شود، دولت بی طرفی ملزم به جلوگیری از نقض حریم هوایی خود می‌باشد.

‌بنابرین‏، هر گاه دو شخص مدعی خرید مال واحدی از یک نفر باشند و هر یک ادعا نماید که بیع او مقدم بوده است و بیع بعدی غیر نافذ است و یکی از آن‌ ها به موجب سند رسمی مال را خریده باشد در این صورت می‌تواند به تاریخ مندرج در سند رسمی استناد نماید تا تاریخ وقوع عقد بیع خود را اثبات کند که اگر مقدم باشد بیع او صحیح و بیع طرف مقابل غیر نافذ است.^[۳۳]

د-اعتبار نسخه های اسناد

به موجب ماده ۷۴ قانون ثبت«سوادی که مطابقت آن با ثبت دفتر تصدیق شده است به منزله‌ی اصل سند خواهد بود مگر در صورت اثبات عدم مطابقت سواد با ثبت دفتر». ‌بنابرین‏ رونوشت سند رسمی که مطابقت آن با ثبت دفتر تصدیق شده باشد به منزله اصل آن است؛ پس ابراز کننده‌ آن ملزم به ارائه‌ اصل سند نمی‌باشد. در نتیجه اگر اصل سند رسمی مفقود و یا معدوم شود، رونوشت گواهی شده مذبور به جای اصل قابل ارائه و استناد است و طرف مقابل نمی‌تواند ‌به این علت که دارنده اصل آن را ارائه نداده و حتی به صرف ادعای جعل از دادگاه بخواهد که سند را از عداد دلایل خارج کند. البته رونوشت سند رسمی در صورتی به منزله‌ی اصل سند خواهد بود که مأمور مطابقت آن را با ثبت در دفتر گواهی نموده باشد. در نتیجه، رونوشت یا ‌رو گرفت سند رسمی که برای مثال توسط دفتر دادگاه، برای پیوست به دادخواست برابر با اصل گردیده به منزله اصل سند نمی‌باشد و نباید ماده ۷۴(ق.ث) را با ماده ۵۷(ق.آ.د.م) اشتباه نمود و در نتیجه اگر سند مورد ادعای جعل قرار گیرد علی‌القاعده باید اصل آن در مهلت مقرر به دادگاه تسلیم شود.^[۳۴]

سند رسمی بعد از تنظیم در اختیار امضاکننده آن قرار می‌گیرد و دارنده آن را نگهداری می‌کند تا در زمان لازم از آن استفاده نماید.

مبحث دوم: اسناد الکترونیکی

تجارت الکترونیکی به ‌عنوان یکی از مظاهر واقعی کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در اقتصاد و یا یکی از اثرات اقتصاد محور مطرح است.^[۳۵]

تجارت الکترونیکی عبارت است از انجام فرایند خرید، فروش، انتقال و مبادله کالاها، خدمات و اطلاعات از طریق شبکه های رایانه‌ای از جمله اینترنت.^[۳۶]

استعمال کلمه تجارت در تجارت الکترونیک، ‌به این معنا نیست که کلیه فعالیت‌های مربوط به تجارت الکترونیکی جزء معاملات موضوع ماده ۲ قانون تجارت ایران است. تجارت در این عبارت به معنای کسب و کار و انجام فعالیت اقتصادی و معامله است. اعم از اینکه آن اعمال مدنی یا تجارتی محسوب شوند. از آنجا که مقررات راجع به تجارت الکترونیک عمدتاً” متأثر از حقوق کشورهای کامن‌لو است، در این کشو‌رها تقسیم معاملات به تجارتی و مدنی مطرح نمی‌باشد.

قانون تجارت الکترونیکی ایران در ۱۷/۱۰/۱۳۸۲ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در تاریخ ۲۴/۱۰/۱۳۸۲ به تأیید شورای نگهبان رسید.^[۳۷]

این قانون متأثر از قانون نمونه تجارت الکترونیکی و همچنین قانون نمونه امضای الکترونیکی آنسیترال تنظیم شده است. این قانون مشتمل بر ۸۱ ماده و ۷ تبصره است.

اسناد الکترونیکی اسنادی هستند که به روش رایانه‌ای تولید^[۳۸]، منتقل^[۳۹] و نگهداری ^[۴۰] شده‌اند. آن‌ ها ممکن است به شیوه الکترونیکی^[۴۱] ایجاد شده و یا از شکل اصلی خود به فرم الکترونیکی درآمده باشند. (مثل اسکن از پرونده های کاغذی^[۴۲])

در آینده، تشخیص صحت و درستی اسناد وابستگی تام به محتوای آن‌ ها دارد. محتوا نیز باید به صورت ثابت و تغییرناپذیر باقی بماند تا نشانگر انجام واقعی عملیات کاری باشد. برای اینکه اسناد

الکترونیکی همانند دیگر انواع آن (کاغذی و غیر کاغذی) از لوازم قانونی اسناد پیروی نماید و دارای ارزش استنادی باشند، باید از محتوا، شکل و ساختار برخوردار گردند.^[۴۳]

محتوا (content): چیزی است که اطلاعات را منتقل می‌کند مثل: متن، داده، نشانه ها، اعداد، عکس‌ها، صدا و تصویر.

شکل (context): عبارت از سابقه اطلاعاتی که درک از محیط تکنیکی و کاری مرتبط با سند را افزایش می‌دهد. مثل: ابرداده، کاربرد نرم افزار، مدل‌های منطقی کار، و یا منشأها مثل آدرس، عنوان، ارتباط با هدف یا فعالیت، سازمان، برنامه یا بخش.

ساختار(structure): پیدایش و نظم محتوای سند را ساختار می‌گویند مثل ارتباط بین فایل‌ها، موضوعات، زبان، نوع قلم، سایز قلم، صفحه‌بندی و دیگر روش های اصلاح متن.

برخورداری اسناد الکترونیکی از محتوا، شکل و ساختار ‌به این معنی است که: اسناد الکترونیکی دارای اطلاعاتی هستند که انعکاس دقیقی از ‌آنچه که در زمان خاصی رخداده است را می‌نمایاند. از سیاق و شکل این اسناد که در ارتباط با محتوای آن‌هاست، می‌توان دوره تولید و نوع استفاده آن‌ ها را فهمید. ساختار این اسناد را می‌توان به طریق الکترونیکی بازسازی کرد پس هر جز این ساختار بر روی هم یک کل را تشکیل می‌دهد که به طریق روشنی ارائه می‌گردند. بهترین راه برای حفظ محتوا، شکل و ساختار اسناد، مدیریت آن‌ ها در یک سیستم نگهداری اسناد^[۴۴] است. برخی سازمان‌ها از نرم‌افزارهای خاصی برای مدیریت اسناد الکترونیکی خود استفاده می‌کنند. باید یاد‌آور شد که سیستم نگهداری اسناد فقط بخشی از یک نرم‌افزار نیست. بلکه چارچوب و ساختاری است که به دفعات دریافت، نگهداری و دسترسی به اسناد را امکان‌پذیر می‌کند.

گفتار اول:داده‌پیام^[۴۵]

الف: داده‌الکترونیکی

داده در لغت به معنای اطلاعات، مفروضات، دانسته‌ها و سوابق ترجمه شده است.^[۴۶]

در قانون تجارت الکترونیک ایران علی‌رغم کاربرد این کلمه در عباراتی چون حمایت از داده و پایگاه داده تعریفی از آن به عمل نیامده است. داده را می‌توان دارای اقسامی دانست؛ داده رایانه‌ای، داده مخابراتی، داده موجود روی کارت‌های اعتباری، داده موجود روی تراشه‌های مغناطیسی و…. اما به طور کلی داده عبارت است از: اطلاعاتی که در قالبی خاص ایجاد ذخیره و نگهداری‌ می‌شوند.^[۴۷]

آنچه که به ایجاد ماهیت حقوقی می‌ انجامد اراده انسان است. اراده سازنده عمل حقوقی است زیرا اعمال حقوقی اعتباری هستند و بدون دخالت اراده طرفین، هیچ ماهیت حقوقی به وجود نخواهد آمد.^[۴۸]

‌بنابرین‏، اولین شرط لازم برای ایجاد آثار حقوقی وجود اراده طرفین است که پس از اینکه به مرحله اعلام برسد و مورد توافق قرار گیرد منجر به ایجاد یک ماهیت حقوقی خواهد بود به همین دلیل است که ماده ۱۹۱ قانون مدنی مقرر می‌دارد:«عقد محقق می‌شود به قصد انشاء به شرط مقرون بودن به چیزی که دلالت بر قصد کند».

۱- فقدان امنیت سیستم ، قابلیت اعتماد ، استاندارد ها و بعضی پروتکل های مخابراتی همچنان دیده می شود

۲- عدم وجود پهنای باند کافی برای موبایل الکترونیکی

۳- تغییرات سریع ابزارهای توسعه نرم افزار

۴- مشکل بودن یکپارچه سازی اینترنت و نرم افزارهای مربوط به تجارت الکترونیکی با بعضی از پایگاه های داده ای و برنامه های کاربردی

۵-نیازمندی فروشنده ها علاوه بر سرورهای شبکه ای به سرورهای خاص وب و سایر زیر ساخت‌ها

۶- گران و پر دردسر بودن دسترسی به اینترنت

۷- عدم تطابق نرم افزار تجارت الکترونیکی با بعضی از سخت افزارها یا سیستم عامل ها

ب- محدودیت های غیر فنی

۱- هزینه بالای توسعه داخلی تجارت الکترونیکی به خاطر فقدان مهارت و تجربه

۲- متقاعد کردن سخت و زمان بر مشتریان در خصوص امنیت و خصوصی بودن تبادلات آنی در صنعت تجارت الکترونیکی

۳- عدم اعتماد مشتریان به فروشنده های نامرئی و ناشناخته ، تبادلات غیرکاغذی و پول الکترونیکی.

۴- عدم احساس یا لمس برخی اقلام مورد نیاز مشتریان

۵- ایجاد محدودیت برای تجارت الکترونیک توسط مقررات دولتی ملی و بین‌المللی

۶- عدم تعریف برخی موضوعات قانونی و استانداردها

۷- عدم اندازه گیری مزایای تجارت الکترونیک

۸-عدم خدمات پشتیبانی کافی

۹-جذب مشکل سرمایه گذاری

۱۰- افزایش کلاهبرداری های اینترنتی

۱۱ – فرو ریختگی روابط انسانی توسط تجارت الکترونیک (تان و فلیکس، ۲۰۰۴: ۳۵)

۲-۱-۹ انواع بازارهای الکترونیکی: از فروشگاه ها تا پورتال ها

بزرگترین بازارهای الکترونیک B2C ، فروشگاه ها و مراکز خرید اینترنتی هستند .بازارهای الکترونیکی B2B نیز شامل بازارهای الکترونیکی طرف خرید ، بازارهای الکترونیکی طرف فروش ، و سازمان های بورس هستند . (غضنفری، ۱۳۸۸: ۴۷)

۱- فروشگاه های الکترونیکی :

منظور ، وب سایت یک شرکت مستقل است که محصولات و خدمات خود را در آن عرضه می‌کند. این فروشگاه ها می‌توانند به یک تولیدکننده یا یک خرده فروش ، یا یک فرد عادی باشد . مکانیزم هایی که فروشگاه ها به کار می‌برند عبارتند از :

• • کاتالوگ الکترونیکی برای بهتر شناساندن مشخصات محصولات

• • موتورهای جستجو برای پیدا کردن محصولات مورد نظر

• • سبد خرید برای نهایی شدن فرایند خرید

• • حراجی ها برای پیدا کردن محصول با قیمت مناسب

• • سیستم پرداخت برای مشخص کردن روش پرداخت

• • بخش حمل و نقل برای ارسال محصول

• خدمات مشتری(مارسلا^[۵۲]، ۱۹۹۹: ۵۷)

۲- مراکز خرید الکترونیکی:

مراکز خرید الکترونیکی مانند مراکز خرید فیزیکی ، یک مکان فروش آنی هستند که از چندین فروشگاه تشکیل شده اند . مثل مرکز خرید هاوایی که محصولات و فروشگاه های شهر هاوایی را عرضه می‌کند.

۳- انواع فروشگاه و مراکز خرید :

مراکز خرید عمومی : بازارهای الکترونیک بزرگی که همه نوع محصول را عرضه می‌کنند مثل آمازون، یا پورتال هایی مثل یاهو و لیکوس .

مراکز خرید تک محصلی : که تنها به فروش یک یا چند نوع محصول مثل کتاب ، گل ، خودرو می پردازند مثل آمازون که در ابتدا فقط کتاب می فروخت .

مراکز خرید منطقه ای در مقابل جهانی : بعضی فروشگاه ها مثل فروشندگان مبل به دلیل هزینه زیاد تنها به صورت منطقه ای فعالیت می‌کنند در مقابل برخی فروشگاه ها در قبال دریافت هزینه حمل و نقل وبیمه حاضر به ارسال به نقاط دور دست می‌شوند .

فروشگاه های اصیل در مقابل ترکیبی : فروشگاه های اصیل محصولات خود را تنها از طریق اینترنت به فروش می رسانند مثل آمازون ولی فروشگاه های ترکیبی به هر دو صورت اینترنتی و فیزیکی محصولات خود را می فروشند(غضنفری، ۱۳۸۸: ۴۹) .

۴- بازارهای الکترونیکی B2B

۱-بازارهای الکترونیکی طرف فروش

که در آن ها محصولات استاندارد به شرکت‌های واجد شرایط فروخته می شود . اصطلاحاً ‌به این فرایند یک به چند نیز می‌گویند.

۲-بازارهای الکترونیکی طرف خرید

شرکت می‌تواند از چند تامین کننده مواد اولیه ف محصولات مورد نیاز خود را خریداری کند که اصطلاحاً ‌به این فرایند چند به یک می‌گویند .

۳-بازارهای الکترونیکی عمومی (سازمان‌های بورس)

این بازارها عموماً توسط جمعی از شرکت‌های خریدار یا فروشنده اداره می‌شوند مثل بورس اوراق بهادار که درهای این نوع بازار برای عموم مردم باز است. مکانیزمی است که در بازارها و فروشگاه های الکترونیکی و نیز برای آموزش الکترونیکی و تجارت الکترونیکی درون سازمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد . (لاهمن^[۵۳]، ۱۹۹۸: ۱۰۵).

پورتال ها

در یک محیط شبیه اینترانت و از طریق اینترنت ، امکان جستجوی پیشرفته و دسترسی به اطلاعات مورد نیاز را فراهم می‌سازند .

۱- پورتال عمومی : مردمی ترین نوع پورتال که برای تمامی جوامع از گروه ها و سلیقه های مختلف طراحی شده است.

۲- پورتال سازمانی : که دسترسی به اطلاعات سازمان و نیز شرکا را برای افراد سازمان فراهم می‌کند . به آن ها پورتال همکار نیز می‌گویند .

۳- پورتال بی سیم : برای دسترسی افراد از طریق ارتباطات بی سیم مناسب است .

۴- پورتال شخصی : برای شخصی سازی اطلاعات افراد در اینترنت و دسترسی محدود به آن ها

۵- پورتال صوتی : وب سایتهایی که از واسطه های صوتی مثل تلفن ثابت و همراه استفاده می‌کنند و کاربران می‌توانند از اخبار و پست الکترونیکی از طریق تلفن استفاده کنند . (فنتون و ناتالی^[۵۴]،۱۹۹۹: ۲۷)

1. کاتالوگ های الکترونیکی

‌کاتالوگ‌ها از یک پایگاه داده مرتبط با ویژگی های محصول ، یک بخش جستجو و یک بخش تصویری تشکیل شده و زیر ساخت اکثر سایت های فروش است. هدف شرکت‌ها نیز از ارائه آن ها تبلیغ و شناساندن محصولات و خدمات و قابلیت های آن ها‌ است .

1. موتورهای جستجو

برنامه های کامپیوتری هستند که با بهره گرفتن از اینترنت و پایگاه داده ها به دنبال لغات کلیدی یا اطلاعات ویژه پرداخته و نتایج را در اختیار کاربران قرار می‌دهند مثل گوگل ، آلتاویستا یا پورتال هایی مثل یاهو، MSN^[55]و AOL^[56] .

1. عامل های هوشمند

بر خلاف موتورهای جستجو ، بسیار فراتر از جستجو و مقایسه عمل می‌کنند . برنامه های کامپیوتری هستند که به مصرف کنندگان در انجام وظایف روزمره ، جستجو و یافتن اطلاعات و پشتیبانی تصمیم گیری کمک می‌کنند. محیط را حس کرده و به طور مستقل بدون دخالت انسان عکس العمل نشان می‌دهند .

مشتریان برای خرید از موتورهای جستجو برای پیدا کردن محصولات مورد نظر استفاد می‌کنند و هر گاه قصد مقایسه دو یا چند محصول را داشته باشند از عامل های هوشمند استفاده می‌کنند .

1. سبد خرید

سبد خرید مانند همان چیزی است که در دنیای فیزیکی قرار دارد. نرم افزار سبد خرید به مشتری اجازه می‌دهد تا اقلام مورد نظر خود را انتخاب کرده و هر گونه تغییر در کم و زیاد کردن اقلام دارد انجام دهد و در نهایت لیست خرید خود را نهایی کند . (وانگ، ۲۰۰۵: ۲۴)

۲-۱-۱۰ مروری بر خرده فروشی الکترونیکی

• • خرده فروش در واقع همان واسطه فروش است که مبادلات بین تولیدکننده و مصرف کننده را آسان می‌سازد .

• • خرده فروشی در محیط اینترنت را خرده فروشی الکترونیکی می‌گویند.

۲٫ ۱٫ ۴ وجود بی‌نظمی در تشریفات رسیدگی

طبق بند ۲ ماده ۱ قواعد داوری آنسیترال «این قواعد بر داوری حاکم خواهد بود مگر در مواردی که هر یک از این قواعد با مقررات ناظر بر داوری در تعارض بوده و طرفین نتوانند از آن مقررات عدول نمایند که در این صورت همان مقررات مجری خواهد بود» ‌بنابرین‏ چنانچه طرفین در این خصوص توافق نموده باشند و توافق آن ها با قوانین کشوری که داوری در آنجا صورت گرفته منطبق نباشد و رأی صادره بر اساس قواعد داوری آنسیترال طبق توافق طرفین صورت گیرد چنین رأیی باطل و بلااثر خواهد بود زیرا در چنین حالتی دیگر جایی برای اعمال مقررات قواعد داوری آنسیترال وجود نخواهد داشت.^[۱۸۷]

طبق مقررات کنوانسیون نیویورک (ماده ۵) وجود بی‌نظمی در تشریفات رسیدگی از جمله عوامل امتناع از شناسایی و در نتیجه ابطال رأی خواهد بود و باید بر اساس مفاد کنوانسیون نیویورک اثبات شود که شیوه تشکیل مرجع داوری یا تشریفات داوری منطبق با توافق طرفین نبوده است و در صورتی که طرفین در این خصوص توافق نموده باشند و توافق با قوانین کشوری که داوری در آنجا صورت گرفته منطبق نباشد در چنین حالتی آرای داوری صادره قابل شناسایی نبوده و در نتیجه باطل خواهد شد.^[۱۸۸]

طبق بند (و) (۱) ماده ۳۳ قانون داوری تجاری بین‌المللی ایران چنانچه «ترکیب هیات داوری یا آئین دادرسی مطابق با موافقت نامه داوری نباشد و یا در صورت سکوت و یا عدم وجود توافق نامه داوری مخالف قواعد مندرج در این قانون باشد» در چنین حالتی رأی صادره قابل ابطال خواهد بود.

در صورت عدم رعایت مقررات اشاره شده به چنین امری تشکیل بی‌رویه یا بی‌نظمی در دادرسی گفته می‌شود و خوانده باید و بتواند این تشکیل بی‌رویه هیات داوری یا بی‌نظمی در آیین رسیدگی را به اثبات برساند و یا اگر قانون شکلی را انتخاب نکرده‌اند مغایرت با قانون شکلی محل داوری به اثبات برساند.^[۱۸۹]

در قانون آئین دادرسی مدنی ماده خاصی تحت عنوان وجود بی‌نظمی در تشریفات رسیدگی وجود ندارد ولی با دقت در مفاد ماده ۴۷۷ قانون آئین دادرسی مدنی که بیان می‌دارد داوران در رسیدگی تابع مقررات آئین دادرسی نمی‌باشند ولی باید مقررات داوری را رعایت نمایند می‌توان گفت در صورت عدم رعایت اصول دادرسی از جمله اصل تناظرو رعایت حق دفاع طرفین بی‌نظمی حادث شده و رأی قابل ابطال خواهد بود.

۲٫ ۱٫ ۵ عدم توجیه رأی

رأی باید دلایلی که بر مبنای آن صادر شده است را بیان کند قابل قبول‌ترین راه حل در سطح داوری بین‌المللی هم این است که باید در رأی ذکر شود مگر اینکه طرفین موافقت کرده باشند که دلایل در رأی ذکر نشود.

برخی از اسناد بین‌المللی ذکر دلایل را ضروری و ضمانت اجرای تخلف از آن را بطلان رأی قرار داده‌اند (بند ۳ ماده ۴۸ کنوانسیون واشنگتن و بند ۶ ماده ۲۲ قانون متحد الشکل شورای اروپا)

برخی دیگر – جز در موارد تصریح طرفین به عدم ذکر دلایل و یا توافق ایشان بر آئین داوری که ذکر دلایل رأی در آن مرسوم نیست – فرض را بر این گذاشته‌اند که طرفین بر لزوم ذکر دلایل رأی توافق کرده‌اند (ماده ۸ کنوانسیون اروپایی) و بالاخره دسته سوم از اسناد مقرر داشته اند که در صورت توافق طرفین به لزوم ذکر دلایل رأی و عدم ذکر دلایل رأی موجب کنار گذاشتن رأی خواهد شد (ماده ۲۹ از طرح مؤسسه‌ بین‌المللی وحدت حقوق خصوصی).^[۱۹۰]

در صورتی که طرفین توافق نموده باشند که دلایل در متن حکم قید شود و یا آئین داوری را انتخاب کرده باشند که ذکر این دلایل را ضروری می‌داند در این صورت اگر آن داوران از بیان دلایل در متن حکم خودداری کنند هر کدام از طرفین حق اعتراض به حکم صادره را خواهد داشت و این خود یکی از دلایل ابطال حکم خواهد بود.

طبق بند سوم ماده ۳۲ قواعد داوری آنسیترال «دیوان داوری دلایلی را که مبنای صدور حکم بوده ذکر خواهد کرد مگر آنکه طرف‌ها موافقت کرده باشند که از دلایل صدور ذکری به میان نیاید».

‌بنابرین‏ اصل اولیه بر لزوم درج دلایل حکم در حکم صادره می‌باشد و در صورت عدم توافق طرفین نسبت به عدم ذکر دلایل حکم، در صورت عدم ذکر دلایل، حکم صادره خدشه‌دار بوده و از سوی طرفین قابل اعتراض و حتی قابل ابطال خواهد بود ولی در صورت توافق طرفین به عدم ذکر دلایل رأی عدم ذکر دلایل خللی بر حکم صادره وارد نخواهد کرد.

مگر اینکه همان‌ طور که قبلاً گفته شد توافق بر عدم ذکر دلایل رأی با قواعد آمره قانون محل داوری در تعارض باشد که در چنین حالتی قواعد داوری آنسیترال قابلیت اجرایی خود را از دست خواهد داد و حتی با فرض توافق طرفین بر عدم ذکر دلایل رأی، رأی صادره قابل ابطال خواهد بود.

طبق بند ۲ ماده ۳۰ قانون داوری تجاری بین‌المللی «کلیه دلایلی را که رأی بر آن ها مبتنی است باید در متن رأی آورده شود مگر اینکه طرفین توافق بر عدم ذکر دلایل نمایند یا رأی بر اساس شرایط مرضی الطرفین به موحب ماده (۲۸) صادر شده باشد».

همانند قواعد داوری آنسیترال، قانون دیوان داوری تجاری بین‌المللی نیز، اصل اولیه؛ لزوم درج دلایل رأی در متن رأی می‌باشد و در صورت عدم توافق طرفین بر عدم لزوم درج دلایل رأی و در صورت ذکر نشدن دلایل رأی، چنین رأی قابل اعتراض و حتی در مواردی قابل ابطال خواهد بود.

طبق ماده ۴۸۲ قانون آئین دادرسی مدنی رأی داور باید موجه و مدلل بوده و مخالف با قوانین موجد حق نباشد ‌بنابرین‏ توجیه رأی داور طبق قانون آئین دادرسی مدنی الزامی می‌باشد ولی قانون‌گذار محتوای رأی داوری را صریحاً پیش‌بینی ننموده است اما با توجه به مواد ۴۸۲ و ۴۸۹ قانون آئین دادرسی مدنی رأی داور علاوه بر خلاصه ادعاها جهات استحقاق و خواسته‌های طرفین و ادله آن ها باید حاوی قواعد حقوقی مبنای رأی باشد اما نباید داور را مکلف به استناد به مواد قانونی دانست و از سوی دیگر موارد بطلان مذکور در ماده ۴۸۹ قانون آئین دادرسی مدنی حصری نیستند.^[۱۹۱]

‌بنابرین‏ بر این اساس که موارد ابطال رأی داوری حصری نیستند و از سوی دیگر در صدر ماده ۴۸۲ قانون آئین دادرسی مدنی عنوان شده که رأی داور باید موجه و مدلل باشد چنانچه رأی داور مدلل نباشد شاید بتوان گفت که چنین رأیی قابل اعتراض و در مواردی قابل ابطال خواهد بود هر چند که در این خصوص در قانون آئین دادرسی مدنی مقرره‌ای وجود ندارد.

۲٫ ۲ گفتار دوم: احکام تکمیلی

تمایل کلی در داوری بر این است که ادعاهایی که در رأی مسکوت مانده با صدور رأی تکمیلی تحت پوشش قرار گیرد به هر حال این راه حل در برخی سیستم‌های حقوقی با این نظریه مواجه می‌شود که داور وقتی که رأیش را صادر کرد اختیارات و ماموریتش تمام می‌شود و از رسیدگی فارغ می‌شود در چنین صورتی دو تمایل می‌تواند در این رابطه مورد توجه قرار گیرد.

– اعطای اختیار به داور طوری که بتواند رأیش را تکمیل کند.

بند دوم : ضمانت اجرای کیفری

علاوه بر ضمانت اجرای مدنی ، برای حضانت ، ضمانت اجرای کیفری نیز مقرر شده است . برابر ماده ی واحده ی مصوب ۲۲/۴/۶۵ ، چنانچه به حکم دادگاه ، حضانت طفل به عهده ی کسی واگذار می گردید و پدر یا مادر شخص دیگری مانع اجرای حکم می شد ، یا از استرداد طفل امتناع می ورزید ، دادگاه صادر کننده ی حکم ، وی را ملزم به عدم ممانعت می نمود و در صورت ادامه ی ممانعت به حبس تا اجرای حکم محکوم می شد. این ماده که مجازات حبس برای ممانعت از حضانت و جلوگیری از اجرای حکم دادگاه در این زمینه پیش‌بینی کرده بود هم به سود طفل و هم به نفع کسی بود که دادگاه ، حضانت را به او محول کرده بود.^[۱۳۶] به موجب این ماده هر کس ، ولو پدر یا مادر ، مانع اجرای حکم حضانت می شد ، یا از سپردن طفل به کسی که حضانت به او واگذار شده خودداری می نمود ، دادگاه در وهله اول او را ملزم به عدم ممانعت کرد و در صورت عدم تمکین به حکم دادگاه ، به حبس تا اجرای حکم ( بدون مدت ) از سوی همان دادگاه محکوم می شد.

ماده ی ۶۳۲ قانون مجازات اسلامی ( تعزیرات و مجازات های باز دارنده ) مصوب ۱۳۷۵ نیز مقرراتی برای حمایت از طفل و دارنده ی حق حضانت پیش‌بینی کرده بود . به موجب این ماده ، اگر کسی از دادن طفلی که به او سپرده شده ، در موقع مطالبه ی اشخاصی که قانونا حق مطالبه داشتند امتناع می کرد به مجازات از سه ماه تا شش ماه حبس یا به جزای نقدی از یک میلیون و پانصد هزار ریال تا سه میلیون ریال محکوم گردید.

ماده ی واحده مربوط به حضانت مصوب ۱۳۶۵ ، طبق بند ۶ ماده ی ۵۸ ق.ج.ح.خ نسخ شده و ماده ی ۴۰ قانون جدید در زمینه حضانت طفل چنین مقرر داشته است « هر کس از اجرای حکم دادگاه ‌در مورد حضانت طفل استنکاف کند یا مانع اجرای آن شود یا از استرداد طفل امتناع ورزد ، حسب تقاضای ذی نفغ و به دستور دادگاه صادرکننده ی رأی نخستین ، تا زمان اجرای حکم ، بازداشت می شود. » با تصویب ماده ی ۴۰ قانون جدید ، موضوع صدور حکم مبنی بر الزام به عدم ممانعت مندرج در ماده ی واحده مصوب ۱۳۶۵ مربوط به حضانت ، حذف شده و به محض استنکاف از اجرای حکم مذبور ، متخلف به تقاضای ذی نفع ، طبق دستور صادر کننده ی رأی نخستین تا زمان اجرای حکم ، باز داشت خواهد شد و نیازی به صدور حکم مبنی بر الزام به عدم ممانعت از اجرای حکم و یا الزام به عدم ممانعت از استرداد طفل نیست ، تا بازداشت ممتنع فراهم گردد.

این اقدام در قانون جدید ، مفید و در جهت حمایت از کودک مؤثر است ؛ زیرا از طولانی شدن موضوع واگذاری حضانت طفل و احیانا ورود ضرر جسمانی و روانی به کودک ، جلوگیری خواهد شد. بعلاوه در قانون جدید مانند قانون ۱۳۶۵ دادگاه صادر کننده ی نخستین رأی ، حکم باز داشت را صادر خواهد کرد و نیازی به مراجعه به دادسرا و صدور کیفر خواست و ارسال به دادگاه کیفری جهت رسیدگی و صدور حکم باز داشت نیست و از این جهت نیز موجبات تسریع در اجرای حکم تکلیف حضانت طفل فراهم شده است که تأمین کننده ی حقوق طفل و حمایت از وی خواهد بود.

به هر حال قانون جدید حمایت خانواده در این خصوص ، مشابه قانون ۱۳۶۵ است و تفاوت های مهمی بین آن ها دیده نمی شود.

در ارتباط با ضمانت کیفری ، باید یاد آور شد که ماده ی ۶۳۲ قانون مجازات اسلامی با تصویب قانون جدید حمایت خانواده ۱۳۹۱ صریحا نسخ نشده و ماده ی مذبور با وجود تصویب و اجرای قانون مجازات جدید به قوت خود باقی است و اگر کسی از دادن طفل که به او سپرده شده است ، در موقع مطالبه ی اشخاصی که قانونا حق مطالبه کودک را دارند ، امتناع کند ، به مجازات از سه ماه تا شش ماه حبس یا به جزای نقدی از یک میلیون و پانصد هزار تا سه میلیون ریال محکوم خواهد شد و با گذشت شاکی خصوصی ، دادگاه می‌تواند در مجازات مرتکب تخفیف دهد و یا با رعایت موازین شرعی طبق ماده ی ۷۲۷ همان قانون از تعقیب مجرم صرف نظر نماید. با وجود این ماده ی ۵۴ قانون جدید حمایت خانواده نیز مقرر داشته است : « هرگاه مسئول حضانت از انجام تکالیف مقرر خودداری کند ، یا مانع ملاقات طفل با اشخاص ذی حق شود ، برای بار اول به پرداخت جزای نقدی درجه هشت ( تا ده میلیون ریال ) و در صورت تکرار به حد اکثر مجازات مذکور محکوم می شود. » تفاوت این ماده با ماده ی ۶۳۲ قانون مجازات اسلامی این است که اولا ماده ی ۵۴ ق.ج.ح.خ مربوط به مسئول حضانت است ، در حالی که ماده ی ۶۳۲ ق.م.ا. ناظر به هر کسی است که طفل به سپرده شده و از تحویل طفل به اشخاصی که قانونا حق مطالبه دارند ، امتناع می‌کند ، اعم از این که دارای حق حضانت به معنی اصطلاحی آن باشد یا نه ثانیاً مانع شدن ازملاقات طفل با اشخاص ذی حق در ماده ی ۵۴ قانون جدید ذکر شده ، در حالی که ماده ی ۶۳۲ ق.م.ا در این خصوص ساکت بوده است.

ثالثا برای جمع بین دو ماده ی فوق امروزه می توان گفت ماده ی ۵۴ ق.ج.ح.خ. در موردی اجرا می شود که مسئول حضانت از انجام تکالیف مقرر خودداری نماید ؛ لیکن در آنجا که طفل به شخصی سپرده شد ، که مسئول حضانت نیست و از دادن طفل به اشخاصی که حق مطالبه دارند امتناع می‌کند ، ماده ی ۶۳۲ق.م.ا. قابل اجرا است.

‌بنابرین‏ ماده ی ۵۴ ق.ج.ح.خ. مخصص ماده ی ۶۳۲ ق.م.ا. مصوب ۱۳۷۵ است.

بند سوم : ماده ۱۴ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۵۳

در این ماده مقرر شده است : « هرگاه دادگاه خانواده تشخیص دهد کسیکه حضانت طفل به او محول شده از انجام تکالیف مربوط به حضانت خودداری کرده یا مانع ملاقات طفل با اشخاص ذی حق شود ، او برای هر بار تخلف به پرداخت مبلغی از هزار ریال تا ده هزار ریال و در صورت تکرار به حد اکثر مبلغ مذکور محکوم خواهد کرد. »

دادگاه در صورت اقتضا می‌تواند علاوه بر محکومیت مذبور ، حضانت طفل را به شخص دیگری واگذار نماید. در هر صورت حکم این ماده مانع از تعقیب متهم ، چنانچه عمل او طبق قوانین جزایی ، جرم شناخته شده باشد ، نخواهد بود.

چون ماده ۱۴ حمایت از خانواده ملغی نگردیده و به قوت خود باقی است ، در حال حاضر نیز در خصوص ضمانت اجرای حضانت می توان ‌به این ماده استناد کرد .

در اینجا چند نکته قابل ذکر است :

۱-در ماده ۱۴ حمایت خانواده از « دادگاه خانواده » سخن به میان آمده است که صلاحیت اخذ تصمیم در این مورد را دارد. برابر ۴ و ۴۱ق.ج.ح.خ. نیز دادگاه خانواده برای رسیدگی ‌به این موضوع صالح است.

۲- در تبصره ی ۲ ماده مذکور مقرر شده است که وجوه موضوع این ماده به صندوق حمایت از خانواده پرداخت خواهد شد.چون امروزه چنین صندوقی وجود ندارد ، به نظر می‌رسد وجوه موضوع این ماده که یک نوع جریمه نقدی تلقی می شود باید به خزانه دولت واریز گردد.

۳- مبلغ مندرج در ماده یاد شده امروزه ناچیز است و ضمانت اجرای مؤثری به شمار نمی آید و نیاز به اصلاح دارد.

مبحث دوم : سلب قراردادی حضانت

گفتار اول : اثر اعراض و وجود قرارداد درباره حق حضانت

بند اول : آیا دارنده حق حضانت می‌تواند از آن اعراض نماید یا خیر؟

اگر در توسعه صنعت گردشگری، ارزش های دیگری به جز ارزش های اقتصادی مد نظر نباشد،مسلماً اثرات تخریبی زیادی برجا خواهد گذاشت و پس از مدتی با طبیعتی تحریک شده و جامعه ای که ارزش های انسانی و فرهنگی آن به سستی گراییده است مواجه خواهیم شد.‌بنابرین‏ گردشگری را باید توسعه داد اما نه به هر قیمت، بلکه ان چه که باید مورد توجه قرار بگیرد، توسعه متوازن و پایدار گردشگری است (رفیعی و نوری زاده ،۱۳۹۰).

۲-۶ نظام گردشگری

بسیاری از کارشناسان معتقدند که تحلیل صنعت گردشگری به عنوان یک نظام ( مجموعه ای از اجزای مرتبط که تشکیل یک پیکره منسجم را می‌دهند) اهمیت دارد نه یک صنعت یا بازار.

این دیدگاه در بررسی و تحلیل سودمند به نظر می‌آید. اما نکته قابل طرح دیگری نیز وجود دارد.ارتباط میان بخش‌های تولید در برخی نقاط اشتراک دارد.شرکت های مسافرتی و گردشگری، دست اندرکاران حمل و نقل ، مسئول امکانات و خدمات سکونتی هستند و ‌گروه‌های بزرگ دیگری خدمات تفریحی را ارائه می‌دهند و به امور رستوران ها می پردازند.‌بنابرین‏ از دیدگاه تولیدکنندگان باید بخش های مختلفی را در روند اقتصادی صنعت گردشگری مؤثر دانست (لومسدن،۱۳۹۰).

در بین فعالیت های اقتصادی،گردشگری بیشتر به وسیله تنوع در شرایط و ضوابط سازمانی،مالکیتی و عملیاتی مشخص می شود. در واقع بسیاری از مفسران ،اعتبار و درستی استفاده از یک واژه فراگیر به نام صنعت را مورد سوال قرار می‌دهند.زیرا گردشگری ویژگی های یک بخش که شامل دامنه گسترده ای از عملیات در حوزه های عمومی ،خصوصی و داوطلبانه می شود،را دربر می‌گیرد. این ناهمگنی یکی از ویژگی های مشخص این بخش است و بر تمام جنبه‌های عملیات،بازاریابی،تامین مالی و در واقع توسعه منابع انسانی تاثیر می‌گذارد.فرهنگ گردشگری اشتراکی نیست و هر زیر بخشی تمایل دارد که به روشی مستقل و به صورتی خود مختارانه فکر و عمل کند.به طوری که تصویر بزرگ مدیریت گردشگری، هم از نظر بازاریابی و هم از نظر کیفیت با یکدیگر در چالش اندو در واقع پر از تناقض می‌باشند.زیرا مسلماً مدیریت گردشگری، بخشی نیست که در ان زیر بخش ها همیشه به طور اثر بخش نسبت به هم عمل کنند و فعالیتشان را به طور هماهنگ با یکدیگر تنظیم کند (مهرابادی و دیگران،۱۳۹۰).

باید گفت مطالعات و پژوهش های گردشگری با توجه به ماهیت و محتوای آن که با علوم مختلف( از جمله؛ جغرافیا،علوم اجتماعی،تاریخ،حقوق، اکولوژی، روانشناسی،مدیریت بازرگانی،انسان شناسی، بازاریابی، کشاورزی ، علوم سیاسی، اقتصاد ونظیر این ها )مرتبط می‌باشد ، از عوامل و بخش های مرتبط گوناگون و پیچیده ای تشکیل شده که گاهی به نظر می‌آید بعضی از بخش ها ویا هر ترتیبی را در این خصوص نادیده گرفته می شود . به عبارتی دیگر هر بخش و عامل داخلی (ساختار درونی سیستم)، مانند: صاحبان توسعه اقامتگاه های مسافران ( هتل ها،متل ها ، هتل آپارتمان ها،مهمانپذیرها،خانه ها،ویلاهای اجاره ای،کمپ ها،محل خواب، واحدهای پذیرایی ونظیر این ها) مؤسسات و آژانس های مسافربری ، تأسیسات گردشگری و ونظیر اینهاکه از نگاه خودش به گردشگری نزدیکتر است. اگرچه وجود این عوامل در فرایند گردشگری ضروری و از جمله بخش های آن را تشکیل می‌دهند ، اما تأثیر عوامل خارجی(عوامل محیطی ـ بیرونی سیستم) و دیگر بخش ها نیز بر سیستم عملکردی گردشگری نیز حائز اهمیت می‌باشد و اختلال در هر یک از این بخش ها و عناصر اثرات سوء آن در کل سیستم آشکار می‌سازد(رئوفی و دیگران،۱۳۹۰).

از نظر سیستم گردشگری یک سازمان می باید با اطلاعات ، تبلیغات ونظیر این ها را در رابطه مشترک میان اجزاء مختلف گردشگری حفظ ، کنترل و هدایت کند و زمانی ما در عرصه رقابت جهانی می‌توانیم موفق باشیم که این روابط مکمل همدیگر و بخش‌های مختلف گردشگری پویا و فعال و از استاندارد لازم برخوردار و در راستای کلیت گردشگری قرار گرفته باشند . به عبارت دیگر گردشگری مشتمل بخش های متعدد و پیچیده ای همانند مراکز اقامتی ، جاذبه ها ، حمل نقل ، تأسیسات زیر بنایی ، عناصر سازمانی ، بازارهای داخلی و بین‌المللی می‌باشد که در ارتباط متقابل با همدیگر کارایی و عملکرد خود را به دست می آورد ، در واقع گردشگری تنها از هتل ها و خطوط هوایی و دیگر بخش ها به صورت مجزا تشکیل نشده است. بلکه کلیت و سیستمی از اجزای مختلف عهده دار اصلی حرکت و پیشرفت گردشگری عرضه و تقاضا است . درون این شاخه های کلی جزئیات و عناصری است که هم برنامه ریزان و هم مدیران باید برای کسب موفقیت آن ها تلاش کنند(شیرمحمدی،۱۳۹۰).

یکی از ضرورت های مدیریت مؤثر در صنعت گردشگری، رویکردی نظام گرا به فعالیت گردشگری است. . نظام را می توان مجموعه ای از عناصر دانست که به هم پیوسته،متکی به هم و تاثیر گذار به یکدیگر هستند و با هم یک ساختار واحد را تشکیل می‌دهند. مدیرانی در صنعت گردشگری موفق خواهند بود که گردشگری را به صورت مجموعه ای از اجزاء مرتبط و متعامل در نظر بگیرند (رفیعی و نوری زاده ،۱۳۹۰).

سه عنصر اصلی را در سیستم گردشگری به شرح زیر می‌باشند:

۱-گردشگران . گردشگر در این سیستم گردشگری یک فاعل است.

۲– عوامل جغرافیایی(یا فضای جغرافیایی). شامل:

الف ـ منطقه تولید کننده مسافر(فشار برای برانگیختن سفر)

ب ـ منطقه مقصد گردشگر ( علت وجودی برای گردشگری )

ج ـ منطقه حمل و نقل ( مکان های میانی برای رسیدن به مقصد )

۳- فعالیت(یا کنش) گردشگری. می‌توانیم به عنوان دامنه تجارت ها و سازمان های درگیر در توزیع محصول گردشگری در نظر بگیریم. هر یک ازعناصرو عوامل سیستم گردشگری نه تنها برای توزیع محصول گردشگری بلکه برای شرایط معاملاتی و آثار گردشگری و البته زمینه‌های متفاوتی که گردشگری اتفاق می افتد ، با یکدیگر در تقابلند (پاپلی وسقایی،۱۳۸۶).

۲-۷ پنج اصل بازاریابی خدمات و تاثیر آن بر بازاریابی گردشگری

در طبقه بندی ها معمولاً گردشگری را بخشی از خدمات اقتصادی در نظر می گیرند. به عبارتی دیگر، جهانگردی مقوله ای است در کنار خدمات حرفه ای، تجاری، خرده فروشی و مالی.طی دو دهه گذشته تحقیقات بسیاری ‌در مورد بازاریابی خدمات انجام شده است.

آغازگران این پژوهش ها افراد با نفوذی چون ‌بیستون^[۳](۱۹۷۷)، گرون روز^[۴](۱۹۷۸) و شوستک^[۵](۱۹۷۷) بوده اند.

اکثر این نویسندگان به پنج اصل مهم که وجه تمایز میان بازاریابی خدمات و بازاریابی صنعتی یا فروش سریع کالای مصرفی هستند، اشاره نموده اند.این پنج اصل عبارت اند از: ۱٫ غیر ملموس بودن ۲٫ ناپایدار بودن ۳٫ ناهمگون بودن ۴٫ تفکیک ناپذیری ۵٫ غیرتملکی بودن خدمات

جدول زیر این پنج اصل و تاثیر آن بر بازاریابی در گردشگری را شرح می‌دهد(لومسدن،۱۳۹۰)

نگاره شماره ۱ :جدول اصول خدمات و تاثیر آن بر بازاریابی گردشگری

منبع : لومسدن،۱۳۹۰

۲-۸ معرفی بازارهای گردشگری بین‌المللی در مقصدهای مختلف جهان

شش منطقه گردشگری که توسط سازمان جهانی گردشگری تقسیم شده‌اند عبارتند از:

– اروپا

۱- یکی از خط مشی­های متداول عبارت از تغییر دادن جامعه برای منطبق کردن آن با اصول و نیازهای نوجوان است. ۲- راه ­حل دیگر تغییر خویشتن برای سازش با نظام و تقلیل دلهره و احساس تلاقی است. ۳- راه ­حل سوم عبارت از یافتن مکانی خاص در درون جامعه است که در آنجا نیروهای بالقوه شخصی بتواند به فعل درآید و تحول یابند. برخی دگرگونی­های تحول، توحید همسان­سازی­های دورۀ کودکی را به مخاطره می­اندازند و به آنچه اریکسون “همادگردی^[۶۷]“، می­نامد منجر می­شوند. پدیدۀ “هم­شکلی­طلبی” می ­تواند به رهایی تدریجی نوجوان از وابستگی خانوادگی کمک کند و یا در صورت شدت و تداوم آن مانع استقلال وی شود. اریکسون معتقد است وقتی شخصی به یک هویت قابل اعتماد دست یافته باشد در تن خود، خود را در خانۀ خود احساس می­ کند، می­داند در چه جهتی پیش می­رود. به طور کلی افرادی که برای خود قدر و منزلت ناچیزی قائلند مفهوم نسبتاً پایداری از خود ندارند و چنین وضعی، اضطرابی را در آن­ها به راه می­ اندازد که کوشش­هایی که فرد برای حفظ ظاهر از خود نشان می­دهد، آن­را تشدید ‌می‌کنند. در مرحلۀ ششم یعنی مردم­آمیزی در برابر انزواطلبی، مشاهده می­کنیم که پس از آن­که نوجوان به کسب هویت خود نائل آمد می­ کوشد که آن­را در مقابل دیگران تقویت نماید. آن وقت است که برای صمیمیت و سرمایه ­گذاری در این راه آماده است. بدون آن­که خطر مستحیل شدن در دیگری در کار باشد. در این مرحله فرد ظرفیت عشق واقعی را دارد. وظیفۀ او عبارت از به هم پیوستن خواسته­ های زندگی خصوصی است. در این مرحله فرد به علت ترس یا زمینۀ فکر رقابت ممکن است با خطر جدا ساختن خود از دیگران مواجه گردد. اگر نوجوان در محیطی مناسب قرار گیرد ورود وی به یک سطح رشد یافتگی معقول و رضایت بخش تسهیل می­گردد. او در برابر چندین تناوب قرار ‌می‌گیرد و اگر مورد تشویق­های به جا قرار گیرد می ­تواند بزرگسالی مستقل با اغماض، دیگر دوست و اخلاقی شود.

از نظر تحولی، نوجوانی دورۀ شکل­ گیری و آماده شدن است. یکی از امکاناتی که در دورۀ نوجوانی گسترش می­یابد، تعهد است. یعنی ظرفیت پیگیری بی­کم­‌و کاست ارزش­ها، آرمان­ها که روابط پایدار، تعهد نسبت به خود و تمام تعهدات دیگر را زیر سیطرۀ خود قرار می­دهد. تعهد بین شخصی برای هر فرد مستلزم داشتن ظرفیت­های مبادله متقابل یعنی امکان برقرار ساختن روابط صادقانۀ متقابل است. یعنی روابطی که نیازها و ویژگی­های شخص دیگر را محترم می­شمارد. جوانی نه به معنای یک ساخت جدید، بلکه به صورت دگرگونی­های روانی-اجتماعی، دوره­ای از زندگی را تشکیل می­دهد. معمولاً جوانی در پایان تحصیلات متوسطه آغاز می­ شود و زمانی­که فرد در نقش حرفه­ای بزرگسال در می ­آید، پایان می­پذیرد. ویژگی­های اصلی جوانی عبارتند از: ۱- تحلیل روابط بین خود و جامعه، ۲- کنار کشیدن نسبی خود از جامعه و ۳- هویت مخصوص جوانی که فراسوی این دوره ادامه نخواهد یافت. به محض آنکه جوان به یک تعهد اجتماعی قطعی تن در دهد، جوانی پایان می­پذیرد (منصور و دادستان، ۱۳۶۹).

۲-۲-۴٫ نظریۀ بازگشتی

روانشناسی به نام جان کِر^[۶۸] در اوایل دهه ۱۹۹۰ با ترکیبی از چند نظریۀ روان­شناختی و جامعه­شناختی تلاش نمود رفتارهای خرابکارانه در طرفداران فوتبال را تبیین کند. این تئوری بر مبنای تفسیر افراد از معنا یا مقصود کنش­هایشان قرار دارد. به نظر وی جوانانی که درگیر خشونت طرفداران فوتبال می­شوند، مبادرت به ارضای نیازهای خویش از طریق رفتارهایی ‌می‌کنند که مستلزم خطر، هیجان یا وضعیت­های متفاوت است. به اعتقاد کِر، رفتار انسان کاملاً ناپایدار است و ترکیبی از رفتارهای فراعاطفی در بروز رفتارهای خرابکارانه مؤثر است و چنین رفتارهایی لزوماًً شرارت­آمیز نیست، بلکه عمدتاًً به منظور هیجان و خشنودی ناشی از رها شدن از قواعد و محدودیت­ها صورت ‌می‌گیرد (رحمتی، ۱۳۸۲: ۸۳-۸۴).

از دیدگاه رامون اسپایچ (۲۰۰۶)، هیجانات و برانگیختگی­های احساسی لذت­آور که با مقابله خشونت­آمیز همراه می­ شود، یکی از اجزای کلیدی ساختار رفتارهای خرابکارانه است. خرابکار­­ها هیجان­طلب هستند به طوری­که مقابله خشونت­آمیز باعث یک تجربۀ سریع احساسی می­ شود که هیجانی لذتبخش همراه با ترشح بالای آدرنالین را برای آن­ها به دنبال خواهد داشت. وی فضای استادیوم­ها را جای خوبی برای آنان جهت عدول از قوانین انضباطی می­داند.

۲-۲-۵٫ دیدگاه­ های جنسیتی

برخی از روانشناسان، رفتارهای خرابکارانه و اوباشیگری را به ساختار هویت خشن مردانه نسبت می­ دهند. به طور مثال آرمسترانگ (۱۹۹۴)، معتقد است که ساختار خرابکار­ها بر پایه یک قدرت بدنی مردانه شکل گرفته است (اسپایج، ۲۰۰۶: ۱۹-۲۰). در برخی دیدگاه ­ها نیز ‌در مورد مردانگی اشاره شده است که این مسأله بین تمامی فرهنگ­ها مشترک و تغییر ناپذیر است و به تعابیر و تفاسیر و مذاکرات ملّی و محلی ربطی ندارد. در حقیقت تحقیقات مربوط به جنسیت و مردانگی همیشه در یک جوّ خاص بررسی شده ولی با این حال بیشتر این مردان جوان هستند که در اکثر جوامع به رفتارهای خرابکارانه می­پردازند و با آن درگیرند (نورمن چستر^[۶۹]، ۲۰۰۱: ۷).

۲-۲-۶٫ نظریۀ دلبستگی

بالبی معتقد بود که رفتار انسان را تنها از طریق بررسی محیط انطباقی آن، یعنی محیطی بنیادی که این رفتار در آن محیط تکامل یافته است، ‌می‌توان درک کرد (کرین، ۱۳۸۹: ۷۸). نظریۀ وی بر این فرض استوار بود که کودک، سلسله مراتبی از روابط دلبستگی را ابتدا با مادر به عنوان مراقب اولیه توسعه می­دهد. بعدها اینزورث (۱۹۶۷) نشان داد که تقریباً تمام کودکانی که در یک دورۀ خاص به مادران خود دلبسته می­شوند، به چهره­ های آشنای دیگر همچون پدر، مادربزرگ و پدربزرگ نیز دلبسته می­شوند (پاکدامن و همکاران، ۱۳۹۰: ۸۷). اینزورث معتقد بود که همۀ کودکان به والدینشان دلبسته می­شوند اما احساس ایمنی آن­ها در ارتباط با بزرگسال متفاوت است. وی درجۀ سهولتی را که یک کودکِ درمانده، توسط مراقب خود به احساس امنیت دست می­یابد را کیفیت یا الگوی دلبستگی می­نامد (بهزادی­پور و همکاران، ۱۳۸۹).

طبق اصل ۷۱ قانون اساسی، قانون‌گذاری و وضع قوانین در عموم مسائل در حدود مقرر در قانون اساسی در صلاحیت مجلس شورای اسلامی (قوه مقننه) بوده و سایر مراجع مجاز به تفنین در این باره نمی‌باشند. با وجود صراحت مذکور در اصل فوق و تجویز توافق و درج شروط ضمن عقد نکاح در عقدنامه طبق مواد ۱۰ و ۱۱۱۹ قانون مدنی و اصول کلی حقوقی- بخشنامه مذبور می‌تواند به نوعی قانون‌گذاری جهت تعیین حقوق شرعی و قانونی زنان و دخالت در امر تقنینی کشور تلقی گردد، ضمن آنکه بخشنامه فوق برخلاف «اصل تحکیم و پاسداشت خانواده ها و حرمت و حقوق زنان» بوده و نوعاً مغایر با اهداف مذکور در اصل ۲۱ قانون اساسی در جهت احیای حقوق مادی و معنوی آن ها تلقی می‌گردد.

بند۳ – آثار حقوقی مترتب بر بخشنامه :

تا قبل از وضع این بخشنامه، اصل بر دین زوج نسبت به زوجه در مهریه و عندالمطالبه بودن آن بوده است، بر این اساس، صرف مطالبه مهریه از سوی زن و عدم امکان ارائه دلائل مثبته پرداخت آن از سوی مرد، حکم به محکومیت وی و روانه شدن به زندان ( در صورت دادخواست زن و عدم پرداخت مهر از طرف مرد) می‌گردید و مرد می‌بایست ادعای خویش را در مقام مدعی اعسار در عدم پرداخت نقدی مهریه برای دادگاه به اثبات می‌رساند. در این حالت، بسیاری از مردان با هدف جلوگیری از دستیابی همسران خویش به اموال آن ها، نسبت به انتقال یا مخفی ساختن آن ها اقدام کرده و دست آنان نیز کوتاه و خرما بر نخیل؟ از این رو، زنان در این حالت، در معرفی و تحصیل اموال همسر خویش دچار مشکلات عملی فراوانی بودند و چه بسا، سرخورده از طرح دعوی مهریه؟! معهذا، در صورت عمل به بخشنامه فوق، صرفنظر از اجحاف فراوان به زن جهت استیفای حق شرعی و قانونی خود در عمل- ملاک حصول به مهریه در گروه مستطیع شدن زوجه قرار می‌گیرد. این بدان معنا است که ممکن است مرد هیچ‌گاه توانمند نگشته یا توانمندی خویش را مخفی سازد و یا امکان اثبات تمکن مالی وی از سوی همسرش میسور نگردد. خصوصاًً‌ آن که، در پی وقوع طلاق یا زندگی غیرمشترک زوجین به لحاظ اختلاف فیمابین، امکان شناسایی اموال وی یا احراز ملائت او در عمل، مقدور نمی‌باشد، به علاوه، برخلاف دعوای اعسار در وضعیت فوق در این حالت، زن باید مراتب استطاعت مرد را به اثبات رساند که این موضوع نیز بنا به دلایل فوق ممتنع و به لحاظ اجرایی، کاملاً مشکل‌ساز می‌باشد.

علاوه بر این، بخشنامه فوق به دلیل مشکلات اجرایی مترتب بر آن، موجد افزایش دعاوی حقوقی یا کیفری فی‌مابین زوجین می‌گردد. این گونه است که مهریه به عنوان حق شرعی و قانونی زن با وجود «عندالمطالبه بودن آن» در هاله‌ای از ابهام قرار خواهد گرفت: در صورت نقل و انتقال اموال مرد- زن مجبور به تعقیب کیفری وی از حیث «معامله به قصد فرار از دین» گشته و با اثبات این ادعای برعهده او به عنوان شاکیه قرار گرفته و فرض اثبات ادعای توانایی و استطاعت مرد در پرداخت مهریه بر ذمه زن به عنوان مدعی قرار می‌گیرد. در این وصف (عندالاستطاعه بودن مال زوج) فرصت فراوانی جهت واگذاری و هر گونه انتقال اموال مرد فراهم گشته و امکان اثبات توانایی مالی وی برای زن با مشکلات عملی و اجرایی متعددی، خصوصاًً‌ با خروج زوج از کشور در حین رسیدگی به دعوی مهریه و انتقال اموال خود به غیر مواجه می‌گردد.همین امر مستوجب طرح دعوی حقوقی مربوطه از سوی زن نسبت به مرد خواهد بود. این نکته خود در تعارض آشکار با حقوق و منافع زنان و مغایرت با اصول مقرر در قانون اساسی و مستلزم بازبینی و ابطال آن در آتیه می‌باشد.

علاوه بر این، بخشنامه مذبور می‌تواند به نوعی در تعارض با منافع ملی محسوب گردد. زیرا، دعوی مهریه به لحاظ مالی بودن آن مستلزم تودیع هزینه دادرسی از سوی خواهان (زن) بوده و در صورت عدم توانایی زن به پرداخت هزینه فوق‌ و طرح ادعای اعسار و اثبات آن، تأدیه هزینه دادرسی در نهایت برعهده زوج به عنوان محکوم علیه آتی قرار می‌گیرد. معهذا طبق بخشنامه مذبور، زمان تودیع هزینه های دادرسی دعاوی بانوان از سوی مرد محکوم علیه در صندوق دادگستری مشخص نبوده و ضمن مشمول مرور زمان شدن آن، ممکن است به لحاظ متواری شدن محکوم علیه یا خروج از کشور (خصوصاًً‌ قبل از قطعیت حکم مهریه) اساساً‌ امکان دریافت آن به مانند مهریه زن از وی در عمل مقدور نباشد. با این وجود، بخشنامه مذبور بدون حسن و امتیاز نخواهد بود. برخی از محاسن این بخشنامه عبارتند از:

۱ـ در صورت توافق زوجین به درج شرط مذبور در سند نکاحیه ، دائر به عندالاستطاعه بودن مالی زوج نسبت به مهریه زوجه و با توجه به لزوم تأدیه مهریه زن به نرخ روز (محکوم به) نتیجه ضمنی این توافق به نفع زوجه در دریافت مطالبات خویش به نرخ روز (مازاد بر میزان آن به هنگام مطالبه زن)، البته در صورت وصول خواهد بود.

۲ـ نفقه قوت دیگر بخشنامه مذبور در «توافقی بودن» شرط مقرر در آن است، بدین معنا که زن مجبور به پذیرش «عندالاستطاعه شدن مالی زوج نسبت به مهریه» نبوده و صرفاً‌ در صورت موافقت زوجین در شرط ضمن عقد نکاح و امضای ذیل متون مربوطه، باید آثار حاصل از آن پذیرا باشند.

۳ـ مفید شدن درخواست اعمال ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی از سوی زن (محکوم له)، مبنی بر تقاضای مرد(محکوم علیه مالی در دعوی مهریه) به بازداشت و زندان و کاهش نسبی زندان‌های مربوطه، به لحاظ لزوم مرعی داشتن شرط عندالاستطاعه بودن مال مرد و عدم امکان اعمال ماده فوق در عمل، از زمره دیگر موارد مذبور می‌باشد.این مهم در صورت صداقت و درستی زوجین در رفتار با یکدیگر و نکوداشت حرمت، حقوق و زندگی مشترک می‌تواند از محاسن بخشنامه فوق محسوب گردد. ^[۲۵]

بخشنامه اصلاحیه بند ج ماده ۱۸ آئین نامه نحوه اجرای محکومیت‌های مالی :

معاون ریاست قوه قضاییه چندی پیش، در رسانه های عمومی، نوید صدور و ابلاغ بخشنامه جدیدی را اعلان نمود که ظاهراًً ،حاکی از تجویز پذیرش دادخواست اعسار و تقسیط در ضمن رسیدگی به دعوای مهریه است. البته، مفاد این بخشنامه قبلاً، در زمان ریاست پیشین قوه، در مصوبه ای تحت عنوان «شیوه‌نامه اجرایی نحوه ارشاد و رسیدگی به پرونده های مطالبه مهریه و اعسار»۱ تنظیم و تدوین شده بود که در عمل، از اجرا بازماند و به جهت اختلاف روش های محاکم و تفاوت در برداشت های آنان به فراموشی سپرده شد. چنین به نظر می رسید سخنان مقام مسئول قضائی کشور حکایت از عزمی جدی در ساماندهی وضع زندانیان مهریه به ویژه با بهره گیری از نهاد قانونی اعسار می‌باشد.

دیگر آنکه در استصناع قبل از ساخت کالا هیچ مالکیتی برای سفارش دهنده متصور نیست و مواد اولیه کالا و سایر ملزومات تهیه آن در مالکیت سازنده است حال آنکه در عقد امتیاز محل احداث پروژه در زمره اموال عمومی است و حکومت که یک طرف قرارداد است بر آن مالکیت عمومی دارد به عبارتی هر چند مواد اولیه در مالکیت شرکت است ولی این مالکیت منحصر در آن نیست بلکه حکومت نیز دارای مالکیت محل احداث پروژه می‌باشد.

به عبارتی بر خلاف استصناع که مالکیت مواد کاملاً قبل از ساخت و تحویل متعلق به سازنده است در عقد امتیاز این مالکیت تام نیست و شرکت و حکومت هر دو به عنوان طرفین عقد به نحوی در محصول توافق، دارای مالکیت می‌باشند.

و بالاخره در عقد استصناع اجرت کالای ساخته شده از محل بهره برداری از کالا تأمین نمی‌شود بلکه قیمتی است که طبق توافق از طرف سفارش دهنده در ازاء ساخت و تحویل به سازنده پرداخت می‌شود در صورتی که در عقد امتیاز اجرت عملیات شرکت در احداث پروژه از محل خود پروژه پرداخت می‌شود و حکومت طبق توافق پس از بهره برداری شرکت در مدت معین از پروژه هزینه شرکت را پرداخت شده محسوب می‌کند.

مبحث چهارم: عقد مقاوله

عقد مقاوله از ریشه قول و به معنی گفتگو است و در اصطلاح عبارت است از عقدی که در آن یکی از متعاقدین متعهد به ساخت کالا یا انجام عملی در مقابل اجرتی است که طرف دیگر به او می‌پردازد. در عقد مقاوله شخص مقاول می‌تواند متعهد به انجام عمل شود و مواد عمل را سفارش دهنده برای او فراهم می‌آورد، کما اینکه جایز است که مقاول خود متعهد به عمل و تهیه مواد اولیه باشد. (ناصیف، ۱۹۹۷)

در ارتباط با استصناع و مقاوله می‌توان گفت ۴ دیدگاه وجود دارد:

دیدگاه اول معتقد است که استصناع مادامی که ساخت کالا به اتمام نرسیده است عقد مقاوله است و بعد از ساخت و اتمام کالا عقد مقاوله متحول به عقد بیع می‌شود در واقع استصناع را ترکیبی از مقاوله بیع می‌داند شبیه بعضی از حنیفه که استصناع را در ابتدا اجاره و در انتها بیع می‌دانند لکن بر این نظر که استصناع بدواً مقاوله و در انتها بیع باشد اعتراض شده است به اینکه ماهیت عقد و تبیین آن از جهت نوعیت در وقت انعقاد تعیین و تمام می‌شود و تعیین ماهیت آن متوقف بر آنچه که بعداً بر آن متربت است نمی‌باشد مضاف بر اینکه تغییر وصف عقد در زمان انعقاد به وصف دیگری در حین اجرا و تنفیذ جایز نیست و نکته دیگر اینکه مقاول (عامل) عمل خویش را تا مدت طولانی بعد از ساخت شی تضمین می‌کند که این امر دلالت بر آن دارد که مقاوله بعد از ساخت کالا به انتها می‌رسد (النشوی، ۲۰۰۷)

دیدگاه دوم قائل است که استصناع عقدی است که همواره مقاوله می‌باشد و مواد اولیه سفارش داده شده برای ساخت کالا تابع عمل است زیرا مالکیت سفارش دهنده نسبت به کالای ساخته شده نیست مگر نتیجه و لازمه اینکه مقاول اقدام به ساخت آن به حساب سفارش دهنده و صاحب کار نموده است و این نظر با رأی بعضی از فقهای حنفی مانند ابوسعید بردعی که قائل است به اینکه استصناع بر عمل واقع می‌شود نه بر عین متفق است (منصوری، همان، ص ۱۴۶)

این دیدگاه نیز خالی از اشکال نیست چرا که با ارتکاز عرفی از استصناع سازگار نمی‌باشد از آن جهت که عرف عقد را بر ماده و عین که نتیجه عمل است منطبق و عمل را مقدمه عین که مطلوب اصلی است می‌داند.

دیدگاه سوم می‌گوید: استصناع عقد مقاوله ای است که عمل و ماده (عین) هر دو درآن نقش اساسی را دارند و در واقع استصناع ترکیبی از عقد مقاوله و عقد بیع و چنانچه عمل اساس باشد و عین تابع آن، عقد استصناع مقاوله و بیع است و اگر بر عکس، عین اساس و عمل تابع آن باشد استصناع ترکیبی از بیع و مقاوله خواهد بود و در هر حال عقدی بسیط نیست که مقاوله صرف یا بیع تنها باشد (ناصیف، همان، ص ۶۲ و ۶۳)

دیدگاه سوم را دکتر سنهوری پذیرفته و گفته است در ابتدای امر آنچه به نظر می‌آید آن است که مقاوله براحتی از بیع متمایز می‌شود چرا که مقاوله بر عمل وارد می‌شود و بیع بر ملکیت مانند موردی که مقاول تعهد به ساخت خانه ای می‌کند اما اگر خانه را به حساب خود ساخت و فروخت در این حال دیگر عقد بیع است نه عقد مقاوله و شکی نیست که اگر سفارش دهنده مواد اولیه را به سازنده بدهد تا برای اوکالایی بسازد در آن حال ما فقط عقد مقاوله داریم و نه چیز دیگر. البته شبهه در جایی است که مقاول (سازنده) خود تعهد به عمل و تهیه مواد اولیه می‌کند که در این حال عقد مرکب از بیع و مقاوله است خواه قیمت و ارزش مبادله ای مواد اولیه از قیمت عمل بیشتر باشد یا کمتر و در نتیجه عقد بیع بر مواد اولیه منطبق شده و احکام بیع جاری می‌شود و عقد مقاوله بر عمل انطباق یافته و احکام مقاوله اجرا می‌گردد. (سنهوری، ۱۹۹۸)

این نظر نیز بازگشت به آن دارد که عقد استصناع ترکیبی از اجاره عمل و بیع باشد.

دیدگاه چهارم می‌گوید عقد مقاوله اعم از عقد استصناع است و استصناع نوعی از مقاوله محسوب می‌شود (النشوی، همان، ص ۳۸۵) چرا که با عنایت به تعریف عقد مقاوله که موضوع آن عمل و ماده با هم می‌باشد این تعریف به دست می‌آید که رابطه استصناع و عقد مقاوله عموم و خصوص مطلق است یعنی هر استصناعی مقاوله است ولی هر مقاوله ای الزاماًً استصناع نیست.

در نتیجه مقاوله در قانون متضمن دو عقد است یکی استصناع و دیگر اجاره اعمال. هر چند با تعریف قانونی مقاوله دیگر جایی برای استقلال عقد استصناع باقی نمی‌ماند (رشید، ۲۰۰۱) ولی به هر حال تساوی عقد استصناع و عقد مقاوله هم مردود است. دیدگاه چهارم با توجه به تعریف عقد مقاوله از دیگر آرای مطرح شده در این خصوص به واقعیت نزدیک‌تر است و تمایز استصناع را با مقاوله بهتر تبیین می‌کند.

با توجه به مطالب مذکور در رابطه با عقد استصناع و مصادیق مشابه در دیدگاه صاحب نظران، به نظر می‌رسد گر چه استصناع به عنوان یک عقد مستقل در مباحث حقوقی مطرح نشده است و کسانی نیز که خواسته‌اند آن را در ذیل بیع بگنجانند یا قائل به بطلان آن شده یا آن را از مصادیق بیع سلم دانسته‌اند و ضوابط بیع کلی را بر آن بار کرده‌اند و لکن می‌توان این رابطه قراردادی را بر اساس ماده ۱۰ ق.م که قراردادهای خصوصی را نسبت به کسانی که آن را منعقد نموده‌اند در صورتی که مخالف صریح قانون نباشند نافذ می‌داند در قالب عقدی مستقل تحلیل کرده و قائل بر صحت چنین قراردادی باشیم.

در این صورت علاوه بر صحت قرارداد و عدم امکان ابطال آن می‌توان در مواردی که اختلاف نظر بین صاحب نظران در فقه و حقوق وجود دارد با آوردن ضوابط مورد نظر در ضمن قرارداد از منازعات احتمالی پس از وقوع قرارداد جلوگیری کرد.

مبحث پنجم: قراردادهای ساخت، بهره برداری و واگذاری (B. O. T)

قراردادهای ساخت، بهره برداری و واگذاری (B.O.T) گفته می‌شود ترجمه واژگان Built،transfer operate می‌باشد و در اصطلاح قراردادی است که به موجب آن کنسرسیومی متشکل از چند شرکت خصوصی ساخت پروژه ای عظیم را بر عهده می‌گیرد و پس از ساخت پروژه در مدت معین از آن بهره برداری می‌کند سپس آن را به صورت رایگان به دولت واگذار می‌کند.

۲-۶-مؤلفه های هوش معنوی:
امونز (۲۰۰۰) هوش معنوی را شامل پنج مؤلفه دانست:
۱- ظرفیت برای تعالی
۲- توانایی برای تجربه حالت های هشیاری عمیق
۳- توانایی برای خدایی کردن و تقدس بخشیدن به امور روزانه
۴- توانایی برای سود بردن از منابع معنوی جهت حل مسائل
۵- ظرفیت پرهیزگاری (تقوی داشتن)
او عنوان می‌کند توانایی برای تجربه حالت های هشیاری عمیق و غیر معمول از ویژگی های مهم معنویت است. تعالی و کمال به معنای حرکت به سوی اوج، مرزهای فراتر از جهان فیزیکی و آگاهی عمیق از خودمان است.

همچنین عرفان آگاهی از واقعیت نمایی است، یک حس یگانگی و وحدت که مرز تمام اشیاء و پدیده ها ناپدید می شود و یک کلیت واحد به وجود می‌آید. اگر کمال گرایی را به عنوان مؤلفه اصلی هوش معنوی در نظر بگیریم در قرآن کریم چنین آمده است «اای انسان، تو در حرکت به سوی پروردگارت هستی و او را ملاقات خواهی کرد» (سوره انشقاق، آیه ۶).
مؤلفه دیگر هوش معنوی تقدس بخشیدن به امور روزانه است، یعنی تمام اموری که فرد انجام می‌دهد علاوه بر یک هدف اختصاصی یک هدف کلی و مقدس هم دارد، هنگامی که یک عمل با هدفی مقدس صورت می پذیرد کیفیت متفاوتی دارد، مثلاً ماهونی و همکاران (۱۹۹۹) دریافتند هنگامی که همسران به روابط خود جنبه مقدس می‌دهند رضایت زناشویی بالاتر و تعارضات کمتری دارند و بهتر می‌توانند مشکلات خود را حل و فصل کنند. در دیدگاه اسلام تأکید فراوانی در این خصوص شده است که در هنگام شروع کار و انجام امور روزانه با نام خدا و برای رضای او انجام شود.
چهارمین مؤلفه هوش معنوی به رابطه دین و معنویت با مهارت های حل مسأله اشاره دارد، بسیاری از افراد در معنا بخشیدن به پدیده‌های مختلف زندگی که ممکن است برای آنان سخت و دشوار باشد از باورهای دینی سود می‌برند و این مسأله می‌تواند تا حد زیادی به سازگاری آنان کمک کند، برای مثال پارگامنت (۱۹۹۷) عنوان می‌کند که دین می‌تواند در کاهش اثرات منفی استرس های زندگی در افراد مؤثر باشد.
پنجمین مؤلفه هوش معنوی صفات پرهیزگارانه است. ایمونز (۲۰۰۰) عنوان می‌کند رفتارهایی مانند بخشش، شکرگذاری، ایثار و فداکاری، عشق مقدس از جمله صفات پرهیزگارانه است که از مؤلفه های هوش معنوی به شمار می‌روند، از نظر بائو میستر واگزلین (۱۹۹۹) خود کنترلی هسته اصلی رسیدن به صفت تقوا و پرهیزگاری است.
خداوند متعال در قرآن کریم می فرمایند «ای کسانی که ایمان آورده اید، تقوا پیشه کنید و هر کس نگاه کند که برای فردای خود چه از پیش فرستاده است(سوره حشر، آیه ۱۸). مفهوم خود کنترلی نیز در متون اسلامی همان عدم پیروی از نفس است که چه بسا پیروی از آن باعث گمراهی و دوری انسان از تقوی و پرهیزگاری است(رجایی، ۱۳۸۹).

در این راستا نوبل(۲۰۰۱) ضمن تأیید مؤلفه‌ های آمونز، دو مؤلفه‌ زیر را به آن اضافه می‌کند:

۱-تشخیص آگاهانه این موضوع که واقعیت فیزیکی درون یک واقعیت بزرگتر و چند بعدی است و ‌در تعامل لحظه به لحظه با آن و به صورت هوشیارانه و ناهوشیارانه صورت بندی می شود.

۲-پیگیری آگاهانه سلامت روان شناختی، برای خود و جامعه جهانی(سهرابی، ۱۳۸۷).
امرام و درایر (۲۰۰۷) نیز هفت مؤلفه برای هوش معنوی مطرح کردند:
۱- هشیاری: آگاهی و خود دانایی رشد یافته
۲- فیض الهی: زندگی همراه با تظاهر عشق الهی و اعتماد در زندگی
۳- معنایابی: معنادار بودن فعالیت های روزمره از طریق احساس هدفمندی و یک حس وظیفه شناسی در روبه رو شدن با رنج ها و مشکلات زندگی
۴- تعالی: حرکت فراتر از یک خویشتن منفرد به یک کلیت به هم پیوسته
۵- حقیقت: زندگی با پذیرش و گشاده رویی، کنجکاوی و عشق برای تمام مخلوقات
۶- داشتن صلح و آرامش نسبت به خویشتن (حقیقت، خداوند و ذات حقیقی)
۷- هدایت- درونی: آزادی درونی همراه با مسئولیت و خرمندی در اعمال (رجایی، ۱۳۸۹).

از دیدگاه فریدمن و مک دونالد نیز مؤلفه‌ های زیر برای هوش معنوی بیان شده است:

۱-تمرکز داشتن بر معنای نهایی

۲-آگاهی از سطوح چندگانه هوشیاری و رشد آن ها

۳-اعتقاد به گرانبها و مقدس بودن زندگی

۴-فراتر رفتن از خود و اتصال به یک کل بزرگتر(آمرام، ۲۰۰۵).

وگان سه مؤلفه‌ را برای هوش معنوی ارائه نموده است:

۱-توانایی ایجاد معناداری مبتنی بر درک سوالات وجودی

۲-استفاده از سطوح چندگانه آگاهی برای حل مشکل

۳-آگاهی از ارتباط درونی همه چیز با هر چیز دیگر و با ماوراء (آمرام، ۲۰۰۹).

مک مولن نیزمعتقد است شجاعت، یکپارچگی، شهود، دلسوزی، از مؤلفه‌ های هوش معنوی هستند(عبداله زاده، ۱۳۸۸).

سیسک ارزش‌ها، تجارب و ظرفیت ها را از مؤلفه‌ های کلیدی هوش معنوی می‌داند(ساغروانی، ۱۳۸۸).

نوبل و وگان نیز هشت مؤلفه‌ را برای هوش معنوی در نظر گرفتند که نشان دهنده رشد هوش معنوی است. این مؤلفه‌ ها عبارتند از درستی و صراحت، تمامیت، تواضع، مهربانی، سخاوت، تحمل، مقاومت و پایداری و تمایل به برطرف کردن نیازهای دیگران( نازل، ۲۰۰۴).

۲-۷-مؤلفه‌ های هوش معنوی در اسلام:
در فرهنگ اصیل اسلامی به طور ضمنی هوش معنوی مورد توجه فراوانی قرارگرفته است .به طور مثال ،جامی(۱۳۸۱) ‌بر اساس متون مذهبی مؤلفه‌ های ذیل را برای هوش معنوی برشمرده است :
۱- مشاهده وحدت در ورای کثرت ظاهری

۲- تشخیص ودریافت پیام های معنوی از پدیده ها واتفاقات

۳- سوال ودریافت جواب معنوی ‌در مورد منشاء ومبداء هستی(مبداءومعاد)

۴- تشخیص قوام هستی وروایط بین فردی برفضیلت عدالت انسانی

۵- تشخیص فضیلت فراروندگی از رنج وخطا وبه کارگیری عفو ‌و گذشت در روابط بین فردی

۶- تشخیص الگوهای معنوی وتنظیم رفتار ‌بر مبنای‌ الگوی معنوی

۷- تشخیص کرامت وارزش فردی وحفظ ورشد ‌و شکوفایی این کرامت

۸- تشخیص فرایند رشد معنوی وتنظیم عوامل درونی وبیرونی در جهت رشد بهینه این فراید معنوی

۹- تشخیص معنای زندگی ،مرگ وحوادث مربوط به حیات ،نشور ،مرگ وبرزخ ،بهشت ودوزخ روانی ، ۱۰- درک حضور خداوندی در زندگی معمولی

۱۱- درک زیبایی های هنری وطبیعی وایجاد حس قدردانی ‌و تشکر

۱۲- داشتن ذوق عشق وعرفان که درآن عشق به وصال منشاء دانش است نه استدلال ‌و قیاس ،

۱۳- داشتن هوش شاعرانه که معنای نهفته در یک قطعه شعری را بفهمد

۱۴- هوش معنوی باعث فهم بطون آیات قرانی می شود وموجب می‌گردد افرادکلام انبیا را راحت تر وبا عمق بیشتر درک نمایند

۱۵- هوش معنوی در فهم داستان های متون مقدس واستنباط معنای نمادین این داستان ها کمک فراوانی می‌کند

البرزی (۱۳۹۰) در یک پژوهش نقش باورهای فرزندپروری و نگرش مادران به تفکر خلاق بر خلاقیت کودکان را مورد ارزیابی قرار داد. دین منظور ۸۰ کودک پیش دبستانی ۵-۶ ساله (۴۲ پسر و ۳۸ دختر) و مادران آن ها از مراکز پیش دبستانی شهرستان شیراز به شیوه نمونه گیری خوشه ای تصادفی انتخاب شدند. کودکان با آزمون خلاقیت تصویری تورنس و مادران با آزمون های مقیاس نوین گرایی والدین و پرسشنامه آموزگاری والدین ارزیابی شدند. پایایی و روایی ابزارهای پژوهش با روش های روایی محتوایی، همسانی درونی، آلفای کرونباخ و بازآزمایی بررسی شد. نتایج به دست آمده حاکی از آن بود که بین باورهای مدرن مادران و خلاقیت در کودکان همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد. نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان داد ابعاد خلاقیت و بازی پیش‌بینی کننده مثبت و معنادار و کنترل پیش‌بینی کننده منفی و معنادار خلاقیت در کودکان بود. همچنین تفاوت های جنسیتی معناداری میان دختران و پسران در نگرش ها و باورهای فرزندپروری مادران و خلاقیت مشاهده شد.

پژوهش ها ‌در مورد سبک های فرزندپروری موید آن است که والدینی که از الگوهای سخت گیرانه استفاده می‌کنند، فرزندانی دارای مشکلات ارتباطی با همسالان و رفتارهای پرخاشگرانه خواهند داشت. در مقابل، والدینی که از سبک ها ی گرم و پذیرنده استفاده می‌کنند، با مشکلات اجتماعی کمتری در فرزندان خود مواجه می‌شوند (ایزر و همکاران،۲۰۰۵؛ به نقل از دبیری،۱۳۸۹).

لپوپورسکی، کربس، روبین و دیماتیو(۲۰۰۶) در یک مطالعه رابطه بین شادکامی و عزت نفس را بررسی کردند. و نتایج نشان داد که بین شادکامی و عزت نفس همبستگی مثبت و برابر (۵۸/۰= r ) وجود دارد. عزت نفس بالا منجر به شادی زیاد و عزت نفس پایین در برخی شرایط منجر به افسردگی می شود ( امانیان، ۱۳۸۸).

میرثانی، (۱۳۸۸) در پژوهشی به بررسی رابطه ی شیوه های فرزند پروری و اختلالات یادگیری فرزندان پرداخت که در آن ‌به این نتیجه رسید که شیوه فرزند پروری با اختلالات یادگیری رابطه دارد.

دبیری(۱۳۸۹) در پژوهشی به نقش پیش‌بینی کننده سبک های فرزندپروری و حرمت خود در شادکامی دانشجویان پرداخت که نتایج نشان داد که سبک فرزند پروری قاطع با حرمت خود و شادکامی رابطه معنادار دارد. بین سبک مستبدانه و شادکامی رابطه منفی معنادار یافت شد. همچنین بین دختران و پسران در نمره شادکامی تفاوت معنی داری مشاهده نشد. در مجموع نتایج حاکی از آن است که حرمت خود و نوع سبک فرزندپروری که والدین به کار می‌برند در شادکامی نقش اساسی و مهمی دارد.

مرادی و همکاران (۱۳۸۴) نیز در یک بررسی مروری بدین نتیجه دست یافتند که شادکامی با ابعاد شناختی، اجتماعی، هیجانی و جسمانی شخصیت رابطه دارد که در بعد عاطفی، شادکامی با ثبات هیجانی رابطه دارد.

امانیان(۱۳۸۸) ‌در مورد پیش‌بینی شادکامی از روی سه متغیر عزت نفس تحصیلی، عزت نفس خانوادگی و عزت نفس اجتماعی، ‌به این نتیجه رسید که فقط عزت نفس تحصیلی قادر به پیش‌بینی شادکامی است و این متغیر روی هم رفته ۲۸/۰۰ درصد واریانس کل شادمانی را پیش‌بینی می‌کند.

عباسی(۱۳۸۶) در پژو هشی نشان داد که سبک های تربیتی والدین بر سلامت روان و رفتار آن ها تاثیر بسزایی خواهد داشت . سبک تربیتی مقتدرانه در سلامت روان دانش آموزان در سطح ۱% و با اطمینان ۹۹% مؤثر است.

پژوهشی با عنوان بررسی و مقایسه رابطه بین شیوه های فرزند پروری مادران و عزت نفس دانش آموزان دختر ناشنوا و شنوا در مقطع متوسطه شهر تهران توسط حسینیان و همکاران (۱۳۸۶) انجام شد. نتایج نشان داد که بین شیوه های فرزند پروری مادران دانش آموزان ناشنوا و شنوا تفاوت معناداری وجود ندارد و بین عزت نفس دانش آموزان ناشنوا و شنوا تفاوت معنادار وجود دارد. بین شیوه فرزند پروری مقتدرانه مادران با عزت مفس فرزندان در هر دو گروه رابطه مثبت و معنادار وجود دارد (۰۵/۰>P ).

عناصر مهریار(۱۳۸۵) درپژوهش خود با عنوان رابطه ی بین سلامت روان و شادکامی دانشجویان دختر و پسر انجام داده پژوهش حاضر، توصیفی و از نوع همبستگی است. نتایج نشان داده که نمره ی سلامت روان و مؤلفه‌ های آن؛ یعنی کارکرد جسمانی عدم اضطراب، کارکرد اجتماعی و عدم افسردگی با شادکامی رابطه ی معنا دارد. همچنین، رابطه ی مثبت معنی داری بین خرده مقیاس عدم اضطراب و شادکامی مشاهده شد یعنی رابطه ی مستقیمی بین عدم اضطراب و شادکامی وجود دارد. بدین معنا که هر چه نمره ی اضطراب فرد کاهش یابد میزان شادکامی نیز افزایش خواهد داشت. یعنی رابطه ی معکوسی بین عدم افسردگی و شادکامی وجود دارد مقایسه ی میزان شادکامی دانشجویان دختر و پسر نیز نشان دهنده ی تفاوت معنا داری بین میزان شادکامی دانشجویان دختر نیست. تجزیه و تحلیل داده ها نشان می‌دهد که رابطه ی معنی داری بین سلامت روان و شادکامی وجود دارد. ‌بنابرین‏ هر چه فرد از سلامت روان بالاتری برخوردار باشد، میزان شادکامی وی افزایش خواهد یافت و همین طور شادکامی فرد سلامت روان بالاتری را برای وی به ارمغان خواهد آورد.

رنجبر(۱۳۸۵) پژوهشی با عنوان مقایسه ی انگیزش پیشرفت، عزت نفس و پیشرفت تحصیلی دانشجویان متعارف و غیرمتعارف انجام داده است.

نتایج نشان داده است که: ۱- انگیزش پیشرفت و عزت نفس دانشجویان غیرمتعارف با میزان پیشرفت تحصیلی، رابطه ی مثبت معنی دار بالایی دارد. از بین دو متغیر تبیینی، متغیر انگیزش پیشرفت، پیش‌بینی کننده ی نیرومندی است. ۲- سطح انگیزش پیشرفت دانشجویان غیرمتعارف، بیشتر از سطح انگیزش دانشجویان متعارف است. ۳- میزان پیشرفت تحصیلی دانشجویان غیرمتعارف، بیشتر از پیشرفت تحصیلی دانشجویان متعارف است. ۴- میزان عزت نفس دانشجویان غیرمتعارف بیشتر از عزت نفس دانشجویان متعارف است. ۵- سطح انگیزش پیشرفت دانشجویان غیرمتعارف مرد بیشتر از دانشجویان غیرمتعارف زن است. ۶- میزان عزت نفس دانشجویان غیرمتعارف مرد بیشتر از عزت نفس دانشجویان غیرمتعارف زن است. ۷- میزان پیشرفت تحصیلی دانشجویان غیرمتعارف مرد بیشتر از پیشرفت تحصیلی دانشجویان غیرمتعارف زن است. ۸- میزان پیشرفت تحصیلی دانشجویان غیرمتعارف سال اول، بیشتر از دانشجویان غیرمتعارف سال آخر است. ۹- بین میزان عزت نفس دانشجویان غیرمتعارف سال اول و سال آخر، تفاوت معنی دار وجود ندارد. ۱۰- بین میزان انگیزش پیشرفت دانشجویان غیرمتعارف سال اول و سال آخر تفاوت معنی دار وجود ندارد.

شیخ طوسی معتقد است: در اجرای قطع نباید قطع دست و پا تأخیر بیافتد چون حد واحدی است. ( شیخ طوسی، ۱۳۵۱ : ۴۸ ) حد قطع دست و پا حدود واحدی است لازمه باب تفعیل و تشدید در مجازات محارب هم آن است که حد به نحوی اجرا شود که موجب ذلت محارب شود، لذا قول شیخ طوسی بهتر است. عبدالقادر عوده نیز می‌گوید: و القصود بالقطع قطع ید المجرم الیعنی ورجله الیسری دفعهً واحده.

یعنی مقصود از قطع در محاربه قطع دست راست و پای چب او بدون فاصله است. علامه حلی معتقد است که در ترتیب اول دست راست و بعد پای چپ را باید رعایت کرد و اگر فاقد یکی از اعضا باشد عضو دیگر قطع می شود ولی به غیر آن منتقل نمی شود اما شیخ طوسی معتقد است اگر هر دو طرف محروم باشد دست چپ و پای راست او قطع می شود.

به نظر می‌رسد با هدف مجازات و عمومیت و اخلاق آیه موافق تر است ولی احتیاط ایجاب می‌کند که قول امام خمینی((ره) را بپذیریم که با توجه به اختیار حاکم یکی دیگر از مجازات ها انتخاب شود.

۲-۷-۴- نفی

با توجه به قبول قول تخییر نفی ذکر شده در آیه مخصوص موردی که محارب تنها به وسیله سلاح کشیدن موجب خوف و رعب و وحشت شود نمی باشد و در هر حال قاضی مخیر است با توجه به مفاسد ناشی از محاربه یکی از مجازات ها از جمله نفی را انتخاب نماید با این وجود در معنای نفی نظر واحدی وجود ندارد عده ای از فقها برای اثبات وجود زندان در مقرراتی جزایی اسلام به آیه محاربه استناد کرده‌اند و استدلال کرده‌اند که نفی کردن انسان از روی زمین به گونه حقیقی معقول نیست چون به هر کجا که فرستاده شود همان‌جا جزء زمین است سپس باید حبس شوند چون در محبس نمی توانند مانند دیگران در تصرف آزاد باشند چنانچه اوحنیفه نفی را به معنی حبس کردن گرفته است و ابن عابدین مشروعیت حبس کردن از دیدگاه قرآن را با استناد به آیه مذکور ثابت می‌داند و ابن همام نیز بر همین نظر است و شافعی نیز با استناد به آیه محاربه حبس را مشروع دانسته است. علاوه بر این که محارب تبعیت محروم از مباشرت و مبایعت و مزاوجت و مشاورت با ساکنین محل تبعید خود می‌باشند ‌در مورد مدت تبعید بعضی احتیاط کرده‌اند که کمتر از یکسال نباشد، اگر چه توبه کند ولی اگر توبه نکند تبعید استقرار می‌یابد تا توبه کند ابوالحسن سعید بن هبته الله در معنای نفی سه قول ذکر ‌کرده‌است از جمله اینکه از بلاد اسلام خارج و از این دیار به آن دیار رانده شود مگر اینکه توبه کند ( نظر شیخ احمد وائلی )عده ای نیز گفته اند: محارب را باید تعبیر نمود و در آنجا به زندان انداخت که علاوه بر احتیاط باورشان این است که با مجرد تبعید، فایده مورد نظر تحقق نمی یابد زیرا ممکن است عمل فساد انگیز را در همان شهر محل تبعید انجام دهند.

که نظر مطلوبی است شیخ طوسی نیز می‌گوید: «درباره شخص محارب، گروهی گفته اند که هرگاه اسلحه حمل کند و راه را ناامن و ترسناک کرده‌اند تا راهزنی کند حملش این است که امام مسلمین در صورت دستیابی به او تعزیرش نماید و منظور از تعزیر این است که او را از شهر و حمل خودش تبعید کرده و در جای دیگر زندانی کنند.( شیخ طوسی،۱۳۵۱: ۴۷)

ماده ۱۹۳ سابق ‌در مورد تبعید صحبت کرده که مقرر می‌دارد :‌ « محاربی که تبعید می شود باید تحت مراقبت قرار گیرد و با دیگران معاشرت و مراوده نداشته باشد.»که این ماده دوباره در ماده۲۸۵ جدید تکرار شده است . اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه شماره ۲۲/۷-۱۸/۱/۱۳۶۶ تبعید در زندان را جایز دانسته : «نظر به اینکه اجرای مقررات ماده ۲۰۴ قانون حدود و قصاص (ماده۱۹۳ ق.م.ا. جدید ) ملازمه قهری با زندانی بودن محکوم به تبعید دارد لذا محکوم نمودن محارب به تبعید در زندان به استناد و دلالت التزامی ماده مذکور خلاف قانونی تلقی نمی شود.» در این نظریه محارب همان تبعید دانسته شده است که محل اجرای مجازات در زندان می‌باشد اما مجازات حبس به عنوان مجازات اصلی برای محاربه در روایات و فتوای فقها پیش‌بینی شده است گفته شده است که در واقعه ای گروهی راهزنان دستگیرشدند و معتصم حکم آنان را از امام جواد(ع) سؤال کرد امام فرمودند: «اگر فقط راه را ناامن کرده‌اند و کسی را نکشته اند و مال دیگران را هم نبردند زندانی می‌شوند زیرا معنای نفی از زمین همین است.(حر عاملی ، ۱۴۰۹: ۵۳۷)

فقهای اهل سنت مجازات حبس را برای جرم محاربه جایز دانسته اند اما فقهای شیعه چنین مجازاتی را اجازه نداده اند. ( شیخ طوسی، ۱۳۵۱ : ۱۲۳)

با عنایت به اینکه در کشور ما قوانین اسلام حکمفرما است و طبق شرع و دین عمل می شود و حقوق جزا بخشی از فقه اسلامی است تحت تأثیر اصول عقاید اسلامی قرار دارد و به عنوان بخشی از ایدئولوژی اسلامی بر اساس جهان بینی خاص مکتب اسلام تدوین شده است محاربه یکی از جرایم بزرگ و از گناهان کبیره است که به عنوان جرم مستلزم حد مورد تشریع قرار گرتفه است در محاربه به کار بردن اسلحه شرط است اسلحه از نوع گرم یا سرد منحصر به آن نیست محاربه رکن روانی آن قصد به کار بردن وسیله و قصد اخافه است رکن مادی فعل مثبت مادی شرط است و علنی بودن فعل مرتکب ازخصایص آن است وزمان ‌و مکان درآن هم بی تأثیراست محاربه غیرازسرقت واختلاس می‌باشد برای اثبات جرم محاربه، علم قاضی، بینه واقرارمیتواند مورداستناد قرارگیرد اگرمحارب پس ازارتکاب جرم بمیرد و یا توبه کند در صورتی که توبه او قبل از دستگیری باشد حد از او ساقط می شود ولی اگر بعد از دستگیری توبه صورت گیرد حد از او ساقط نمی شود و گذشت شاکی خصوصی و اولیاء دم نیز نمی تواند مانع اجرای حد شود چون محاربه از جرایم عمومی است و جرایم تعزیری در قانون تعزیرات در حکم محارب تلقی شده اند لزوم تدوین قوانین جامع و مانع در عین حال روشن و خالی از ابهام که منجر به تفاسیر مختلف شود امری بدیهی است. (مومن قمی ، ۱۳۶۷ : ۸۹ )

۲-۸- نحوه اجرای حکم

اصحاب امامیه معتقدند که باید محاربین را از شهری به شهر دیگر بفرستند، تا توبه کنند و باز گردند. اما درباره‌ نحوه اجرای این چهار حکم دو قول وجود دارد:

۲-۸-۱- تخییر

یعنی امام معصوم اختیار دارد که هر کدام از این چهار حکم را که صلاح دید، اجرا کند و ظاهر آیه بر اساس حرف « أو » که بین این چهار حکم آمده، حکایت از تخییر می‌کند.

۲-۸-۲- ترتیب و تفصیل

متناسب با چگونگى جرم و جنایتى که از محاربین انجام گرفته و بر اساس مراتب فسادی که مرتکب شده اند، یکی از این مجازات‌ها برای آن ها در نظر گرفته می شود؛ یعنی اگر آدمکشى کرده، باید کشته شود، و اگر علاوه بر قتل، مال مردم را هم برده، باید به دار آویخته شود و اگر تنها مال مردم را برده، باید دست و پایش به طور مخالف بریده شود و اگر تنها در راه مردم، ایجاد ترس و وحشت نموده، باید تبعید شود.

همچنین امکان دارد که اختراع توسط شخص نقض شده باشد و به بهره‌بردار منتقل شده باشد بهره‌بردار امکان اطلاع از نقض را نداشته در دستیابی به اختراع مانند یک انسان متعارف رفتار نموده باشد به نظر می‌رسد در این صورت نیز استثناء شامل شود و همچنین در موردی که با احراز اعراض مخترع، شخص اقدام به بهره‌برداری از اختراع می‌کند.

در موردی که فرد آگاهی دارد اختراع توسط وی ایجاد نشده و به طریق صحیح نیز به آن دست نیافته است نمی‌توانند به بهره‌برداری خویش قبل از ثبت استناد نماید و از استثناء بهره‌مند شود. دارنده حق اختراع می‌تواند پس از ثبت نسبت به منع ناقض و مطالبه خسارت از وی اقدام نماید هر چند تعقیب کیفری در این خصوص بعید به نظر می‌رسد.

به عنایت به مطالب پیش گفته خلاصه بحث این است که در مهلت ارفاقی ۶ ماهه پس از نقض، مخترع می‌تواند نسبت به ثبت حق اختراع اقدام نماید و از حقوق ناشی از گواهی حق اختراع بهره‌مند شود و ناقض نیز به علت فقدان حسن نیت نمی‌تواند از استثناء مقرر در بند ۴ قسمت ج ماده ۱۵ قانون ثبت اختراعات، علایم تجاری و طرحهای صنعتی سال ۱۳۸۶ بهره‌مند شود.

بحث بعدی که مطرح می‌شود این است که پس از احراز اعراض مخترع، آیا مخترع می‌تواند نسبت به ثبت اختراع اقدام نماید آیا این اعراض قابل رجوع می‌باشد یا خیر؟ آیا به صرف اعراض اختراع جزء‌ اموال عمومی و مباح می‌باشد که همه اختیار دسترسی به آن را دارند یا خیر؟

جهت عدم امکان ثبت احراز اعراض کافی است یا اینکه می‌بایست علاوه بر اعراض، اختراع افشا شود تا امکان ثبت آن وجود نداشته باشد.

و سؤال بعدی اینکه بعد از احراز اعراض آیا اشخاص دیگر می‌توانند با بهره گرفتن از قواعد عام در مقام حیازت اموال مباح نسبت به تقاضای ثبت آن اقدام نمایند یا خیر؟ ‌پاسخ‌گویی‌ به سؤالات فوق مجال علی حده می‌طلبد که از حوصله بحث خارج است.

بند پنجم: مسئولیت ثبت اختراع دیگری به نام خود

در بحث‌های سابق در خصوص نقض حق اختراع گفتگو شد. فرض بر این بود که مخترع اقدام به ثبت اختراع و تحصیل گواهی موضوع آن می‌کند. حقوق اعطای به دارنده حق اختراع به نحو انحصاری می‌باشد و اگر کسی بودن اجازه دارنده حق اختراع اقدام به بهره‌برداری از آن نماید تحت دعوای نقض قابل تعقیب خواهد بود.

کسی که اختراع انجام می‌دهد حق ثبت آن را دارد و حقوق شناسایی شده در قانون برای حق اختراع به مخترع تعلق دارد کند.

ماده ۱۶ قانون اختراعات تصریح به حضور شخص مخترع یا نماینده وی جهت ثبت اختراع را دارد. امکان دارد که مالک اختراع با مخترع متفاوت باشد مالک اختراع شخصی باشد و مخترع شخص دیگری و این فرض در صورت انتقال اختراع توسط مخترع یا در خصوص اختراع ناشی از استخدام یا قرارداد قابل پیش‌بینی است. ماده ۳۸ آئین‌نامه قانون ثبت اختراعات، علایم تجاری و طرحهای صنعتی در بند ۳ و ۴ امکان این امر را پیش‌بینی نموده است.

بنابر مطلب فوق شخص مخترع می‌بایست اظهارنامه ثبت اختراع را تقدیم اداره مالکیت صنعتی نماید و یا اینکه اختراع ناشی از قرارداد یا استخدام باشد در این صورت ضمن ثبت نام مخترع گواهی به نام کارفرما صادر می‌شود.

فرضی که در پیش می‌آید این است که فردی مخترع نباشد و از طرف مخترع مأذون نیز نباشد بدون حق درخواست ثبت حق اختراع را نموده باشد. در این صورت مطابق ماده ۱۸ قانون ثبت اختراعات، علایم تجاری و طرحهای صنعتی مصوب ۱۳۸۶ ذی نفع می‌تواند از دادگاه درخواست ابطال گواهی اختراع را نماید. دادگاه موضوع را بررسی می‌کند در صورت اثبات صحت ادعای ذی نفع حکم به ابطال گواهی حق اختراع صادر می‌کند. اقدام فرد به ثبت اختراع دیگری به نام خود غیرقانونی است و ابطال می‌شود این اقدام مطابق تعریف ارائه شده در خصوص نقض حق اختراع، جرم نقض محسوب نمی‌شود. به علت اینکه جرم نقض به اقداماتی که منجر به بهره‌برداری از حق اختراع می‌شد اطلاق می‌گردید این اقدام اظهار خلاف واقع یک امر در مرجع رسمی می‌باشد. مطابق ماده ۱۰۹ قانون ثبت، ثبث ملک دیگری به نام خود در اداره ثبت اسناد و املاک جرم می‌باشد لکن در این خصوص جرم انگاری نگردیده و ضمانت اجرای کیفری برای آن مقرر نشده است. احتمال دارد تحت عنوان جعل قابل پیگرد باشد و مطابق ماده ۵۳۲ قانون مجازات اسلامی این اقدام جرم و قابل پیگرد خواهد بود. مخترع یا مأذون از جانب وی می‌تواند ضمن درخواست ابطال گواهی اختراع مطالبه خسارت نیز بنماید هر چند در خصوص حقوق مادی ناشی از اختراع گفته شد که حمایت از آن نیاز به ثبت حق اختراع دارد لکن در خصوص ثبت اختراع دیگری به نام خود چون یک جرم عمومی می‌باشد و تحت عنوان جعل قابل پیگیرد است و خارج از حیطه قانون اختراعات و قواعد خاص آن است لذا امکان شکایت و طرح دعوی متوقف بر ثبت حق اختراع نخواهد بود.

گفتار سوم: نقض حق معنوی ناشی از گواهی اختراع

درج نام مخترع در ورقه اختراع حقوق معنوی مخترع^[۸۷] است که در معاهدات بین‌المللی و در قانون ملی غالب کشورها به رسمیت شناخته شده است مطابق ماده ۴ ثاثلث کنوانسیون پاریس، مخترع این حق را دارد که نامش به عنوان مخترع در گواهی اختراع ذکر شود. ‌بر اساس بند (۷) ماده ۶ آیین نامه اجرایی قانون ثبت اختراعات، علایم تجاری و طرحهای صنعتی مصوب ۱۳۸۶، نام مخترع در گواهینامه اختراع قید می‌شود مگر اینکه کتباً از اداره مالکیت صنعتی درخواست کند که نامش ذکر نشود.

عده‌ای از حقوق‌دانان با توجه ‌به این‌که حق معنوی را در حقوق فرانسه (Droit moral) نامیده‌اند، این‌گونه حقوق را حقوق اخلاقی نام‌گذاری کرده‌اند. نظر به اینکه کلمه moral در زبان فرانسه منحصراًً به معنای اخلاق استعمال نشده بلکه به معنای روحی و معنوی نیز در برابر مادیات استعمال می‌گردد، لذا حقوق معنوی شاید گویاتر از حقوق اخلاقی باشد.^[۸۸]

مطابق بند هـ ماده ۵ قانون اختراعات مصوب ۱۳۸۶ «در صورتی که اختراع ناشی از استخدام یا قرارداد باشد، حقوق مادی آن متعلق به کارفرما خواهد بود، مگر آن‌که خلاف آن در قرارداد شرط شده باشد.» از مفهوم مخالف این ماده به درستی فهمیده می‌شود که حقوق معنوی حق اختراع قابل انتقال نیست و متعلق به مخترع می‌باشد این حق به شخصیت، شرافت و اشتهار مخترع بستگی دارد و قابل انتقال به غیر نمی‌باشد. و قابل تقویم به پول نبوده و مقید به دوره زمانی خاص نیست.^[۸۹]

برخلاف حق مادی که شناسایی و بهره‌برداری از آن متوقف به ثبت حق اختراع می‌باشد حق معنوی نیازی به ثبت ندارد. اگر مخترع به هر روشی می‌تواند تعلق اختراع به خود را ثابت کند محاکم موظف به حمایت از آن خواهند بود منشأ تقاضای ابطال گواهی حق اختراع که توسط دیگری ثبت می‌شود مطابق ماده ۱۸ قانون ثبت اختراعات، علایم تجاری و طرحهای صنعتی مصوب ۱۳۸۶ حق مادی مخترع نمی‌باشد برای اینکه شناسایی این حقوق متوقف به ثبت می‌باشد بلکه منشاء آن حق معنوی مخترع است. و شناسایی این حق نیازی به ثبت ندارد.

بحث دیگر در ارتباط بین سود نقدی تقسیمی و فرصت‌های سرمایه‌گذاری شرکت مبتنی بر فرض کامل نبودن بازار سرمایه (نقض شرط اصلی میلر و مودیلیانی (۱۹۶۱)) بوده و از اولویت‌بندی^[۹۹] بین منابع تامین مالی داخلی نسبت به تامین مالی بیرونی نشأت می‌گیرد. در شرایطی که بازار کامل نباشد هزینه معاملات از قبیل هزینه انتشار اوراق بدهی و سهام وجود خواهد داشت؛ از طرفی شرکت‌های دارای فرصت‌های سرمایه‌گذاری و رشد مناسب درصورت تقسیم سود، به منظور بهره‌گیری از فرصت‌های رشد بالقوه خود نیازمند تامین مالی بیرونی خواهند بود، که با توجه به هزینه های معاملات هزینه بیشتری را در مقایسه با تامین مالی داخلی به شرکت تحمیل می‌کند. لذا یکی از دلایل تمایل شرکت‌های دارای فرصت رشد بالاتر به توزیع سود نقدی سهام را می‌توان در وجود هزینه های معاملات جستجو نمود.

بحث دیگر، مسئله وجود عدم تقارن اطلاعاتی در بازار‌های غیرکامل است. شرکت‌های سودآوری که از فرصت‌های سرمایه‌گذاری مناسبی نیز برخوردار هستند، در شرایطی که بازار کامل نباشد ممکن است برای علامت‌دهی وضعیت سودآوری مناسب خود ناگزیر از انتخاب بین تقسیم سود و سرمایه‌گذاری در پروژه های با خالص ارزش فعلی مثبت باشند (جنسن، سولبرگ و زورن^[۱۰۰]، ۱۹۹۲).

‌بنابرین‏، هزینه های نمایندگی ناشی از جریان‌های نقد آزاد، مفاد قرارداد بدهی، و وجود هزینه معاملات و عدم تقارن اطلاعاتی در بازار‌های غیرکامل، همگی بر برقراری رابطه منفی بین فرصت‌های سرمایه‌گذاری و میزان سود نقدی تقسیمی توسط شرکت‌ها دلالت دارند. شواهد تجربی فراوانی نیز بر احتمال وجود چنین رابطه‌ای صحه می‌گذارند.

اسمیت و واتس (۱۹۹۲) با بررسی داده های تلفیقی در سطح صنعت وجود رابطه منفی بین میزان سود نقدی تقسیمی و مجموعه فرصت‌های سرمایه‌گذاری شرکت‌ها را اثبات نمودند. گِیور و گِیور (۱۹۹۳) با بررسی داده ها در سطح شرکتی به شواهدی مبنی بر وجود چنین رابطه‌ای دست یافتند. همچنین نتایج پژوهش ها صورت گرفته توسط جنسن و دیگران(۱۹۹۲)، لاپورتا و دیگران (۲۰۰۰)، فاما و فرنچ (۲۰۰۱)، هو، لام و سامی (۲۰۰۴)، دی آنجلو و دیگران (۲۰۰۶)، چی و سا (۲۰۰۹) همگی موید تاثیر منفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری بر میزان سود نقدی تقسیمی‌ شرکت‌ها هستند.

سودآوری و تقسیم سود

به طور کلی در ادبیات مالی، سود نقدی سهام را بیشتر با وضعیت سودآوری فعلی و مورد انتظار آتی شرکت، و همچنین جریان‌های نقدی آتی مورد انتظار آن در ارتباط دانسته‌اند. باتاکاریا (۱۹۷۹) و میلر و راک (۱۹۸۵) سود تقسیمی بهینه را نشانه‌ای از سودآوری آتی مورد انتظار شرکت تفسیر نمودند؛ لینتنر (۱۹۵۶) نشان داد که شرکت‌ها در تعیین میزان سود نقدی خود به سطح سودآوری فعلی و آتی، و همچنین نوسانات سود خالص به عنوان مهمترین عامل اثرگذار بر سیاست تقسیم سود توجه می‌نمایند. روزف (۱۹۸۲) نیز شواهدی در تأیید برقراری رابطه مثبت و مستقیم بین سودآوری و میزان سود تقسیمی شرکت‌ها یافت نمود.

یکی از دلایل چنین دیدگاهی این است که شرکت‌ها بایستی اصولاً سودی کسب کرده باشند تا بتوانند آن را بین سهام‌داران خود توزیع نمایند؛ ‌به این معنی که سطح سودآوری منطقاً زیربنای تصمیمات تقسیم سود است. مسئله دیگر، بحث عدم تقارن تابع زیان و چسبندگی سود تقسیمی است، ‌به این معنی که شرکت‌ها در صور کاهش سود نقدی خود با واکنش منفی به مراتب شدیدتری در مقایسه با واکنش مثبت بازار در پی افزایش سود نقدی سهام مواجه خواهند شد. به همین دلیل، شرکت‌ها در تصمیمات افزایش سود نقدی، به توانایی خود در حفظ سود نقدی در سطح جدید توجه ویژه مبذول می‌دارند. از طرفی، سود نقدی اصولاً دو جنبه اصلی، یعنی برخورداری از سود خالص (سودآوری) قابل توزیع و وجود منابع مالی برای توزیع بین سهام‌داران (نقدینگی) دارد؛ ‌بنابرین‏ همان طور که لینتنر (۱۹۶۵) نیز در مطالعه معروف خود نشان داد، شرکت‌ها در تعیین سود نقدی خود علاوه بر وضعیت نقدینگی و جریان‌های نقدی مورد انتظار آتی، وضعیت سودآوری فعلی و مورد انتظار آتی را نیز درنظر خواهند داشت.

یکی دیگر از مباحث مطروحه در این‌باره، وجود الزامات قانونی مبنی بر حداقل میزان سود تقسیمی در صورت سودآور بودن شرکت است؛ قوانین حاکم بر هر کشور عموماً در جهت حمایت از منافع سهام‌داران جزء در باب تقسیم تمهیدات خاصی اندیشیده‌اند. به عنوان مثال طبق قانون تجارت ایران چنانچه شرکت سود ویژه داشته باشد ملزم است ۱۰حداقل % آن را بین صاحبان سهام تقسیم کند (ماده ۹۰ قانون تجارت).

از دیگر شواهد تجربی در تأیید رابطه سطح سودآوری با میزان سود تقسیمی شرکت‌ها می‌توان به پژوهش جنسن و دیگران (۱۹۹۲) اشاره نمود؛ ایشان دریافتند که میزان سود نقدی شرکت‌ها با افزایش سطح سودآوری آن‌ ها افزایش می‌یابد، و بالعکس. پژوهش ها فاما و فرنچ (۲۰۰۱)، دنیس و اوسوبو (۲۰۰۸) و چی و سا (۲۰۰۹) نیز شواهدی مطابق با این دیدگاه ارائه نمودند.

سطح سودآوری و سود خالص برای مدت‌های زیادی به عنوان اصلی‌ترین عامل تعیین کننده میزان سود تقسیمی شرکت‌ها مطرح بوده و در مطالعات متعددی (که در بالا به چند مورد از آن‌ ها نیز اشاره گردید) مورد آزمون قرار گرفته است؛ نتیجه این سلسله بررسی‌ها پژوهشگران حوزه مالی را ‌به این اجماع رهنمون گردیده که سطح سودآوری همواره یکی از عوامل مهم تعیین کننده سیاست تقسیم سود شرکت‌ها خواهد بود. لذا در بیشتر مطالعات جدید بر روی عوامل تعیین کننده سیاست تقسیم سود شرکت‌ها، این عامل به عنوان یک متغیر کنترلی که اثرگذاری آن برای همگان به اثبات رسیده در نظر گرفته می‌شود.

مدل های پیش‌بینی سود هر سهم

الف. پیش ‏بینی سود هر سهم با بهره گرفتن از روش‏های کلاسیک

روش‏های کلاسیک که می ‏توانند پیش ‏بینی سود هر سهم را به کمک آن ها انجام داد، تحلیل‏های آن ها به شرح زیر می‏ باشد:

روش پیش ‏بینی هموارسازی نمائی^[۱۰۱]

این روش شامل بسته‏ پیش ‏بینی‏ با مدل‏های زیر است (خالوزاده، خاکی صدیق و کارولوکس، ۱۳۷۷):

الف- هموارسازی براون ساده^[۱۰۲]: این روش با یک ضریب تصحیح که هموارکننده خطاهای پیش ‏بینی است، برآورد خود را انجام می‏ دهد. در تحلیل این روش، ضریب هموارسازی ۹/۰= و از طریق سعی و خطا و لحاظ بهترین مقدار مجموع مجذور خطاها به دست آمده است.

ب- هموارسازی هولت^[۱۰۳]: در این روش، ضریب هموارسازی تصحیح و نیز ضریب روند نیز محاسبه می‏گردند. محاسبه هر دو روش با استناد به سعی و خطاست. در این روش ۷/۰= و ۴/۰= به دست آمده است.

ج- هموارسازی سفارشی^[۱۰۴] با روند خطی: در این روش، پارامترهای ۷/۰= و ۴۵/۰= بهترین ضرایب متناسب با داده ها بوده ‏اند. در این روش برای هر داده یک تابع خطی تعریف می‏ شود.

د- هموارسازی سفارشی با روند نمایی: در این روش، نتایج پیش ‏بینی بهترین میزان خطای خود را با ۷/۰= و ۴۵/۰= برای داده ها نشان داده ‏اند. روند هر داده در این روش، نمائی است.

هـ- هموارسازی سفارشی با روند میرا^[۱۰۵]: در این روش، سه ضریب ، و لحاظ می ‏شوند. بهترین میزان خطای به دست آمده در این روش، در نتیجه استفاده از ضرایب ۱/۰= ، ۱/۰= و۱/۰= بوده است؛ در واقع با این ضرایب در این روش‏ها مجموع مجذورات خطا به حداقل رسیده است.

“از سال ۱۳۴۵ هم زمان با اجرای مرحله اول قانون استخدام کشوری و مطابق ماده ۴۴ و ۴۵ این قانون آموزش ها از حالت پراکنده و نا منظم خارج شده و تا حدودی منسجم گردید. در سال ۱۳۴۷ واحد آموزش کارکنان وزارت آموزش و پرورش تحت عنوان « اداره آموزش کارکنان» زیر نظر دفتر تشکیلات و روش ها قرار گرفت و به عنوان یک واحد مصوب شروع به فعالیت نمود. “(فتحی واجارگاه،۱۳۹۰،ص۲۳).

“در سال ۱۳۴۸ مسئولیت آموزش کادر اداری وزارت آموزش و پرورش به عهده « انستیتو مدیریت و برنامه ریزی آموزشی » واگذار شد. انستیتو دوره های آموزشی مختلفی را به منظور ارتقاء سطح دانش و اطلاعات مدیران کل ، معاونان مدیران کل ، رؤسای ادارات و معاونان آنان و نمایندگی بخش‌آموزش‌ها و رؤسای مناطق جدید آموزش و پرورش ، طراحی و اجرا می کرد. این انستیتو تا پایان سال ۱۳۵۲ موفق گردید ، جمعاً تعداد ۵۱۵۰ نفر از کادر اداری را تحت پوشش آموزش های خود قرار دهد. لازم به ذکر است کارکنان آموزشی در این سال توسط دفاتر برنامه ریزی مربوط آموزش‎های لازم را فرا می گرفتند. “(فتحی واجارگاه،۱۳۹۰،ص۲۳).

“از سال ۱۳۵۲ به بعد آموزش های کارکنان شاغل در وزارت آموزش و پرورش تحت مسئولیت «دفتر آموزش ضمن خدمت» ، با برنامه ریزی متمرکز و هماهنگ و انسجام بیشتری انجام می پذیرفت.

در سال های بعد دفتر آموزش ضمن خدمت ، علاوه بر انستیتوی مدیریت و برنامه ریزی آموزشی تهران ، سه انستیتوی دیگر در شهرهای : شیراز ، مشهد و تبریز تأسیس نمود که مستقیماً زیر نظر مدیر کل آموزش های ضمن خدمت فعالیت می‌کردند. “(فتحی واجارگاه،۱۳۹۰،ص۲۳).

“در سال ۱۳۵۳ این دفتر سمینارهایی را در ارتباط با مشاوران مدارس راهنمایی تحصیلی در چند شهر مختلف کشور برگزار کرد و در سال ۱۳۵۴ از جمله مهمترین اقدامات این دفترکار آموزی های مربوط به معلمان ابتدایی ، جهت تدریس در دوره راهنمایی و نیز کارآموزی ۱۵۰۰ نفر برای احراز پست تکنسین آزمایشگاه بود. همچنین در سال ۱۳۵۶ به منظور جلوگیری از تمرکز آموزش های ضمن خدمت ، مراکز آموزشی در بعضی شهرستانها تجهیز گردیدند تا اجرای دوره های ضمن خدمت در این مراکز به صورت گسترده تر و غیر متمرکز انجام شود. “(فتحی واجارگاه،۱۳۹۰،ص۲۳).

“در سال ۱۳۵۶ برنامه آموزش های بلند مدت نیز در دستور کار قرار گرفت و در تابستان همان سال اولین دوره با تعداد ۴۵۷۰ نفر از معلمان دیپلمه شاغل در مدارس راهنمایی در رشته‌های : زبان ، علوم انسانی ، علوم تجربی ، ریاضی و حرفه و فن پذیرش شدند بر اساس این طرح پذیرفته شدگان طی سه دوره تابستانی و انجام مطالعات شخصی در طول سال موفق به اخذ مدارک کاردانی (فوق دپبلم دانشسرای راهنمایی) می گردیدند.” (فتحی واجارگاه،۱۳۹۰،ص۲۳).

“دفتر آموزش ضمن خدمت تا سال ۱۳۶۱ علاوه بر اجرای دوره های باز آموزی و توجیه برای کارکنان اداری و آموزشی ، دوره های آموزشی معلمان را به علت تغییر کتب درسی گسترش داد و توانست برای اجرای دوره ها در ۱۹ استان کشور مرکز آموزش ضمن خدمت تأسیس نماید. سایر استان ها تحت پوشش دفتر آموزش ضمن خدمت مرکزی قرار داشتند. “(فتحی واجارگاه،۱۳۹۰،ص۲۴).

“در سال ۱۳۶۳ سازمان امور اداری و استخدامی کشور ، نظام آموزشی کارکنان دولت را به چهار دوره کلی تقسیم نمود که عبارت بودند از : ۱- آموزش های عمومی ۲- آموزش های شغلی

۳- آموزش های بهبود مدیریت ۴- آموزش های معارف اسلامی

در سال ۱۳۶۴ سازمان امور اداری و استخدامی کشور از سازمان های دولتی خواسته بود که تقاضای خود را ‌در مورد برگزاری دوره های بلند مدت به آن سازمان ارسال دارند که با توجه به ضرورت ارتقای سطح علمی و مدارک تحصیلی معلمان ، در سال ۱۳۶۵ دوره های بلند مدت کاردانی در ۷ رشته تحصیلی (آموزش ابتدایی ، ریاضی ، تجربی ، دینی و عربی ، اداری و مالی ، امور تربیتی و تربیت بدنی ) و کارشناسی ناپیوسته در ۳ رشته تحصیلی (امور تربیتی ، برق ، ماشین ابزار) با اخذ مجوز از سازمان امور اداری و استخدامی کشور راه اندازی شد.” (فتحی واجارگاه،۱۳۹۰،ص۲۵).

“طی سال‌های ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۵ دفتر آموزش ضمن خدمت توانست در زمینه توسعه آموزش های مدیریت پیشرفته ، اتخاذ سیاست عدم تمرکز در امور آموزش ضمن خدمت ، توسعه دوره های آموزش فنی و حرفه ای توسعه آموزش های غیرحضوری و جلب موافقت مسئولین برای ایجاد دوره‎های بلند مدت ادامه تحصیل معلمان و کارکنان اقدامات مهمی را انجام دهد.

طی سال‌های بعد آموزش های بلند مدت از رشد چشمگیری برخوردار شده و دوره های کاردانی به ۳۴ رشته و دوره های کارشناسی ناپیوسته به ۴۶ رشته افزایش یافت که دوره های فنی و حرفه ای را نیز شامل می گردید. از سال ۱۳۶۹ پذیرش معلمان برای دوره های بلند مدت در سطح کارشناسی ارشد در ۲ رشته تحصیلی (برق ، ساخت و تولید) آغاز گردید و در سال ۱۳۷۰ برای رشته‌های مدیریت آموزشی و برنامه ریزی آموزشی نیز در سطح کارشناسی ارشد دانشجو پذیرفته شد که در سال‌های بعد رشته‌های کارشناسی ارشد نیز به ۱۸ رشته افزایش یافت.” (فتحی واجارگاه،۱۳۹۰،ص۲۵).

“از سال ۱۳۷۰ با افزایش تعداد داوطلبان دوره های بلند مدت و گسترش رشته‌های تحصیلی ، آزمون مراکز آموزش عالی فرهنگیان به طور سراسری برنامه ریزی و اجرا گردیده است.

طی سال‌های پس از سال ۱۳۷۰ آموزش ضمن خدمت شاهد تحولاتی در زمینه توسعه دوره های آموزش ضمن خدمت خصوصاًً دوره های بلند مدت و توسعه دوره های کارشناسی ارشد در رشته‎‎های مورد نیاز و همچنین دوره های آموزش ضمن خدمت در راستای تغییر نظام آموزش و پرورش ، برگزاری بخشی از دوره ها به صورت کارگاه های آموزشی ، برگزاری سمینار ملی آموزش ضمن خدمت ، تهیه وتدوین متون آموزشی ویژه دوره های بلند مدت بوده است.” (فتحی واجارگاه،۱۳۹۰،ص۲۵).

“در این سال ها خصوصاًً با توجه به اجرای نظام جدید آموزش متوسطه و لزوم آموزش نیروی انسانی، دوره های تأمین مدرس و دوره های توجیه استانی گسترش یافت که از مهمترین اقدامات می‎توان به برگزاری آزمون سراسری جهت تأمین مدرس دوره های متوسطه نظام جدید و پیش‎دانشگاهی ، سنجش کیفیت روش های تدریس دروس ابتدایی و ریاضی راهنمایی در سطح کشور ، برگزاری جشنواره های روش تدریس دروس ابتدایی و ریاضی دوره راهنمایی اشاره نمود.

در دهه ۷۰ گسترش آموزش های بلند مدت همچنان ادامه داشت. سرفصل های آموزشی و عناوین درسی مراکز آموزش عالی فرهنگیان با برنامه های آموزشی مصوب شورایعالی برنامه ریزی وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری منطبق شد و با ارائه آموزش های بلند مدت برای رشته آموزش ابتدایی در سطح کاردانی و کارشناسی به صورت نیمه حضوری موجب استقبال آموزگاران ابتدایی از این طرح گردید. با توسعه آموزش های ضمن خدمت ، در هر یک از استان ها برای انجام دادن امور آموزش های ضمن خدمت کارکنان ، به خصوص در بخش آموزش های بلند مدت ، حداقل یک مرکز آموزش عالی ایجاد شده که در مجموع ۴۵ مرکز در سطح کشور به صورت مستقل اجرای آموزش‎های کارکنان را عهده دار شدند و در تعدادی از مراکز تربیت معلم دوره های بلند مدت ضمن خدمت نیز به مرحله اجرا در آمد.” (کارشناسان دفتر همکاری های وزارت آموزش و پرورش،۱۳۷۹،ص۸۳)